Czy AI może zastąpić lekarza? Jak bezpiecznie pytać o zdrowie intymne?

Jak młode Polki korzystają z AI w sprawach zdrowia intymnego?

W całej badanej grupie 8,3% kobiet wskazało sztuczną inteligencję jako jedną z odpowiedzi na pytanie, z kim rozmawia o swoim zdrowiu intymnym. Dla porównania 45,3% wymieniło ginekologa, 44,9% partnera lub partnerkę, 28,1% przyjaciółkę lub przyjaciela, a 23,6% najbliższą rodzinę. Co piąta respondentka (20,0%) zadeklarowała, że z nikim nie rozmawia o swoim zdrowiu intymnym.

Znaczenie AI wyraźnie różniło się jednak między pokoleniami. Rozmowy ze sztuczną inteligencją deklarowało 19,4% kobiet z pokolenia Z i 9,3% Millenialek, podczas gdy w pokoleniu X było to 4,6%, a wśród Baby Boomers – 3,1%. Jednocześnie wśród kobiet z pokolenia Z częściej niż AI wskazywano partnera lub partnerkę (46,7%), ginekologa (40,0%), najbliższą rodzinę (35,2%) oraz przyjaciółkę lub przyjaciela (33,9%).

Nie można więc na tej podstawie stwierdzić, że niemal co piąta kobieta z pokolenia Z zastępuje lekarza sztuczną inteligencją. Badanie pokazuje jedynie, że AI znalazła się wśród miejsc lub rozmówców, do których młode kobiety zwracają się w sprawach zdrowia intymnego. Ponieważ można było wybrać kilka odpowiedzi, ta sama respondentka mogła wskazać jednocześnie AI, ginekologa, partnera czy przyjaciółkę.

W czym AI może być pomocne?

W kontekście zdrowia sztuczna inteligencja może sprawdzić się przede wszystkim jako narzędzie wspierające dostęp do informacji, a nie jako zamiennik konsultacji medycznej. WHO wskazuje, że duże modele multimodalne mogą być wykorzystywane m.in. do odpowiadania na pytania pacjentów dotyczące objawów i schorzeń oraz przekazywania informacji zdrowotnych.

AI może pomóc np. wyjaśnić niezrozumiały termin medyczny, uporządkować podstawowe informacje o danym problemie czy przygotować listę zagadnień do omówienia podczas wizyty. Może być szczególnie użyteczna na etapie, na którym pacjentka chce lepiej zrozumieć temat przed rozmową z lekarzem. Trzeba jednak pamiętać, że odpowiedź modelu nie jest równoznaczna z indywidualną oceną medyczną. WHO zwraca uwagę, że generatywna AI może tworzyć odpowiedzi brzmiące wiarygodnie, mimo że zawierają informacje nieprawdziwe, niedokładne, stronnicze lub niepełne.

Czego AI nie może zastąpić?

AI może dostarczać informacji na temat zdrowia, ale nie zastępuje badania, diagnostyki ani indywidualnej oceny stanu zdrowia przez lekarza. Chatbot nie przeprowadzi badania ginekologicznego, nie pobierze materiału do badań i nie oceni w pełni znaczenia objawu w kontekście całej sytuacji klinicznej pacjentki. Nawet szczegółowy opis dolegliwości przekazany w rozmowie z AI jest tylko informacją podaną przez użytkowniczkę – nie odpowiednikiem konsultacji medycznej.

Jednym z problemów jest to, że model może wygenerować odpowiedź fałszywą, niedokładną, stronniczą lub niepełną, a jednocześnie przedstawić ją w przekonujący sposób. WHO zwraca również uwagę na ryzyko nadmiernego polegania na informacjach generowanych automatycznie i przeoczenia błędów, które w innych okolicznościach mogłyby wzbudzić wątpliwości.

Oznacza to, że AI może pomóc zrozumieć, czym może być dany objaw i jakie kwestie warto omówić z lekarzem, ale nie powinna przesądzać, że konkretna choroba występuje albo została wykluczona. Dotyczy to szczególnie zdrowia intymnego, gdzie podobne objawy – np. ból, świąd, nietypowa wydzielina czy krwawienie – mogą mieć różne przyczyny, których rozróżnienie może wymagać wywiadu, badania i odpowiednio dobranej diagnostyki.

Jak ocenić wiarygodność odpowiedzi AI o zdrowiu?

Największym problemem jest to, że błędna odpowiedź AI nie musi brzmieć jak błędna. WHO wskazuje, że modele generatywne mogą tworzyć informacje nieprawdziwe, niedokładne, niepełne lub obciążone błędem, a jednocześnie przedstawiać je w przekonującej formie. Dlatego pewny ton wypowiedzi, specjalistyczne słownictwo czy szczegółowe wyjaśnienie nie są wystarczającym potwierdzeniem wiarygodności informacji.

Szczególną ostrożność powinna wzbudzić odpowiedź, w której AI:

• stawia jednoznaczną diagnozę wyłącznie na podstawie opisu objawów;

• zapewnia, że niepokojący objaw na pewno nie oznacza nic poważnego;

• sugeruje rozpoczęcie, odstawienie lub zmianę dawkowania leku bez konsultacji z lekarzem;

• nie uwzględnia informacji, które mogą zmieniać ocenę sytuacji, np. ciąży, wieku, chorób przewlekłych czy stosowanych leków;

• podaje źródła, których nie można odnaleźć lub które nie potwierdzają przedstawionej informacji.

W przypadku tematu AI a zdrowie dobrą zasadą jest więc oddzielenie zdobywania informacji od podejmowania decyzji. Chatbot może pomóc zrozumieć termin czy wskazać zagadnienia, które warto sprawdzić, ale im większy wpływ odpowiedzi na dalsze postępowanie – zwłaszcza diagnostykę lub leczenie – tym ważniejsza jest jej weryfikacja w wiarygodnym źródle albo u specjalisty.

WHO zwraca uwagę również na automation bias: człowiek może przeoczyć błąd właśnie dlatego, że nadmiernie zaufał informacji wygenerowanej automatycznie.

Kiedy przerwać rozmowę z chatbotem i skontaktować się ze specjalistą?

AI nie powinno opóźniać kontaktu z lekarzem, gdy pojawia się objaw wymagający diagnostyki.

Objawy wymagające diagnostyki u specjalisty:

• krwawienia między miesiączkami lub po stosunku;

• utrzymujące się albo nawracające bóle miednicy;

• nietypowa wydzielina, zwłaszcza gdy towarzyszy jej ból, krwawienie, świąd lub pieczenie.

Takie objawy mogą mieć wiele przyczyn i nie muszą oznaczać poważnej choroby, ale ich źródła nie da się wiarygodnie ustalić wyłącznie na podstawie rozmowy z chatbotem.

Są też sytuacje wymagające pilnej pomocy medycznej. Należą do nich m.in.:

• silny lub nasilający się ból miednicy, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu omdlenie lub silne zawroty głowy;

• duszność;

• obfite krwawienie z dróg rodnych.

Pilnej oceny wymaga również połączenie nietypowego krwawienia, bólu brzucha lub miednicy i niedawnego braku miesiączki, ponieważ jednym z możliwych powodów jest ciąża pozamaciczna.

Szczególnej ostrożności wymaga krwawienie podczas ciąży. Nie zawsze oznacza ono poważny problem, jednak NHS zaleca uzyskanie porady medycznej. Obfite krwawienie połączone z silnym bólem brzucha, bólem barku, omdleniem, silnymi zawrotami głowy lub utratą przytomności wymaga natychmiastowej pomocy.

Jak wykorzystać AI do przygotowania się do wizyty u ginekologa?

AI może być przydatne przed konsultacją, jeśli pomaga uporządkować informacje, a nie zastępuje ocenę lekarza. Można wykorzystać je np. do przygotowania listy pytań, wyjaśnienia niezrozumiałych terminów medycznych czy uporządkowania chronologii objawów. WHO wymienia odpowiadanie na pytania pacjentów oraz wspieranie ich w poszukiwaniu informacji zdrowotnych wśród możliwych zastosowań dużych modeli multimodalnych w ochronie zdrowia.

Przed wizytą można więc opisać AI swoje pytania lub dolegliwości i poprosić np. o uporządkowanie ich w krótką listę zagadnień do omówienia z ginekologiem. Przy opisywaniu objawów pomocne może być uwzględnienie czasu ich występowania, częstotliwości, nasilenia oraz okoliczności, w których się pojawiają. Nie chodzi jednak o to, aby chatbot na tej podstawie wskazał najbardziej prawdopodobną diagnozę, lecz żeby pomógł przygotować informacje potrzebne podczas konsultacji.

Podobnie można postąpić z wynikiem badania lub zaleceniem, którego pacjentka nie rozumie. AI może pomóc wyjaśnić znaczenie terminu prostszym językiem i podpowiedzieć, o co warto dopytać lekarza, ale nie powinno samodzielnie rozstrzygać, co dany wynik oznacza w konkretnej sytuacji klinicznej. Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do sugestii dotyczących dalszej diagnostyki, leków czy rezygnacji z konsultacji, ponieważ WHO zwraca uwagę na możliwość generowania przez modele błędnych i niepełnych informacji.