Leczenie hemoroidów - żylaków odbytu

Hemoroidy – co to jest?

Hemoroidy to inaczej guzki krwawnicze. Zamiennie używa się także pojęcia żylaki odbytu. Specjaliści zastrzegają jednak, że oznacza ono nieco inną, choć dość podobną w objawach dolegliwość. Żylaki tworzą się bowiem w splotach żylnych wokół odbytu, ale już poza jego ujściem, na zewnątrz, a hemoroidy są strukturami wewnętrznymi, w których udział mają także tętnice.

Hemoroidy, najprościej mówiąc, to sploty naczyń krwionośnych. Występują wewnątrz końcowego odcinka układu pokarmowego, tuż pod śluzówką dolnej części odbytnicy. Małe, praktycznie niewyczuwalne guzki są ułożone dookoła odbytu. Pomagają mięśniom zwieracza uszczelnić ujście jelita grubego i skutecznie kontrolować wypróżnianie. Ma je każdy i ich obecność nie jest objawem choroby.

Przyczyny i czynniki ryzyka hemoroidów

W pewnych sytuacjach guzki mogą jednak zacząć sprawiać kłopoty. Przyczyną jest utrudniony odpływ krwi z okolicy odbytu. Wtedy wypełnione zastałą krwią hemoroidy stopniowo się powiększają, obrzmiewają, zaczynają krwawić, boleć, wysuwają się z odbytu i wreszcie nie chcą już do niego wrócić. Ten stan mogą spowodować różne czynniki.

Najczęściej wymieniane przyczyny hemoroidów to:

• częste zaparcia, ale także biegunki,

• siedzący tryb życia (nie tyle chodzi o brak ruchu, który również ma znaczenie, ile o pozycję, w której spędza się wiele godzin – za biurkiem, w fotelu kierowcy, na rowerze, w końskim siodle),

• ciężka praca fizyczna, noszenie ciężarów,

• ćwiczenia siłowe,

• ciąże i porody,

• dieta uboga w błonnik,

• przewlekła niewydolność krążenia,

• wrodzona wiotkość ścian naczyń żylnych (jej efektem mogą być np. żylaki kończyn dolnych).

Objawy hemoroidów

Początki choroby trudno zauważyć. Nawet gdy powiększone hemoroidy zaczynają się już wysuwać na zewnątrz odbytu podczas wypróżniania, szybko się cofają. Dopiero dochodzące z czasem kolejne objawy zwracają uwagę na chorobę. To przede wszystkim krwawienie. Początkowo delikatne, zwłaszcza podczas oddawania stolca, który wygląda, jakby był pomalowany świeżą krwią. Także świąd i pieczenie, bo przez guzki w odbycie często powstaje stan zapalny.

Niektórzy pacjenci odczuwają również trudność w wypróżnianiu, mają wrażenie, jakby potrzebowali do tego większej siły.

Te objawy hemoroidów jednak często mijają, więc łatwo wtedy uznać, że można zapomnieć o problemie. Niestety, nie można. Guzki powiększają się coraz bardziej, zaczynają wystawać z odbytnicy i już się nie cofają. Stają się twarde i bolesne. Ból bywa bardzo silny. Na podstawie objawów specjaliści wyznaczyli cztery fazy rozwoju choroby hemoroidalnej.

Stopnie zaawansowania hemoroidów (I–IV):

• I. Guzki krwawnicze są powiększone, ale nie wypadają na zewnątrz. Dyskomfort w okolicy odbytu jest niewielki, może pojawić się śluzowa wydzielina i lekkie krwawienie.

• II. Podczas oddawania stolca guzki mogą wychodzić na zewnątrz, ale same się cofają. Dolegliwości są już nasilone, pojawiają się świąd i pieczenie, większe krwawienie.

• III. Guzki wypadają, ale nie cofają się samoistnie; wymagają wprowadzenia do odbytu palcem. Dzieje się tak nie tylko podczas wypróżniania, ale i np. wysiłku fizycznego czy kaszlu. Pacjenci skarżą się na ból, krwawienie, uporczywy świąd.

• IV. Guzki krwawnicze są już na stałe poza odbytem i nie da się ich wprowadzić do środka. Są przekrwione, bolesne, może dochodzić do ich uszkodzenia, a zagrożeniem jest zakrzepica. Czasem pojawia się nietrzymanie stolca.

Diagnostyka hemoroidów

Pacjenci do gabinetu lekarskiego zwykle trafiają późno. Powiększone hemoroidy, podobnie jak inne dolegliwości związane z odbytem, są jednymi z najbardziej wstydliwych chorób. To temat tabu, o którym nie mówi się rodzinie, przyjaciołom, nawet lekarzowi. Dlatego pacjenci zwracają się o pomoc dopiero, gdy guzki krwawnicze już bardzo dokuczają. To może być internista, chirurg albo gastroenterolog, zajmujący się całym przewodem pokarmowym. Jest też lekarz od hemoroidów – proktolog, specjalizujący się w rozpoznawaniu i leczeniu chorób odbytu i jelita grubego.

Badania proktologiczne

Specjalista obejrzy odbyt z zewnątrz, zbada go palcem (badanie per rectum), prawdopodobnie skorzysta ze specjalnego krótkiego wziernika – anoskopu, a w razie potrzeby użyje dłuższego rektoskopu, by obejrzeć wnętrze całej odbytnicy.

Na podstawie badania specjalista:

• potwierdzi, czy rzeczywiście chodzi o hemoroidy (krwawienie z odbytu może być objawem wielu innych chorób),

• zlokalizuje zmiany (czy powiększone guzki krwawnicze są wewnątrz, czy już na zewnątrz odbytu),

• ustali przyczynę,

• zaplanuje leczenie.

Leczenie hemoroidów – metody zachowawcze

W fazach I i II choroby hemoroidalnej zwykle wystarczy leczenie zachowawcze. Najlepsze sposoby na hemoroidy to zmiana codziennych nawyków (np. nieodwlekanie wizyt w toalecie) i trybu życia (mniej siedzenia) oraz wprowadzenie diety bogatej w błonnik. Lekarz zapisze także odpowiednie dla konkretnego przypadku leki. Preparatów jest dużo, również doustnych, ale mają ściśle określone wskazania. Skuteczne są tylko wtedy, gdy są stosowane zgodnie ze wskazaniami: przeciwzapalne, odkażające, znieczulające, łagodzące podrażnienia śluzówki, ograniczające krwawienia, obkurczające i uszczelniające naczynia.

Część z dostępnych na rynku leków może zawierać sterydy, które stosowane zbyt długo mogą być niebezpieczne. Tym bardziej leczenie farmakologiczne powinno się odbywać pod nadzorem lekarza.

Domowe sposoby i środki bez recepty

Na początku – w fazach I i II choroby – pacjenci najczęściej działają na własną rękę, stosując domowe sposoby na hemoroidy. Robią kąpiele nasiadowe z naparu z kory dębu, przemywają odbyt naparem z rumianku, krwawnika czy kasztanowca, okładają obolałe miejsce lodem i używają preparatów z apteki dostępnych bez recepty o działaniu miejscowym (kremy, maści, czopki). Wszystkie te środki mogą likwidować objawy, ale nie przyczyny. W efekcie pozwalają się rozwijać chorobie hemoroidalnej, która będzie nawracać. Już wtedy powinien interweniować lekarz.

Dieta na hemoroidy

Leczenie hemoroidów nie uda się jednak bez konsekwentnego wprowadzenia diety. To ona sprawi, że w jelitach nie będzie dochodziło do zaparć, a stolec stanie się regularny i luźniejszy. Kluczowy jest w niej błonnik pochodzenia roślinnego. Odgrywa on znaczącą rolę w prawidłowym funkcjonowaniu przewodu pokarmowego.

Błonnik dostarczą:

• surowe warzywa i owoce,

• razowe i pełnoziarniste pieczywo,

• kasze, płatki zbożowe, otręby, musli,

• nasiona roślin strączkowych.

Dieta na hemoroidy wyklucza alkohol i ostre przyprawy. Koniecznie trzeba też dużo pić –wody, soków, ziołowych herbat – bo to podstawa właściwego wypróżniania.

Leczenie operacyjne hemoroidów – metody zabiegowe

O ile zachowawcze leczenie hemoroidów w fazach I i II choroby zwykle jest skuteczne, to stadia III i IV z reguły wymagają usunięcia hemoroidów. Metod jest dużo – bardziej i mniej inwazyjne, wymagające hospitalizacji i przeprowadzane w trybie tzw. chirurgii jednego dnia, jednorazowe lub planowo powtarzane. Mogą polegać na bezpośrednim usunięciu kłopotliwych hemoroidów albo na ograniczaniu dopływu krwi do nich.

Klasyczna metoda operacyjna polega na wycięciu guzków krwawniczych (hemoroidektomia). To sposób obarczony największym ryzykiem powikłań (np. ból, krwawienie, zwężenie odbytu, problemy z wypróżnianiem), ale też przez swą radykalność najskuteczniejsza.

Pacjenci jednak chętniej korzystają z innych, mniej inwazyjnych zabiegów.

Metody małoinwazyjne:

• skleroterapia – wstrzyknięcie do guzków substancji, która wywołuje w nich stan zapalny, powstanie skrzepu, z czasem obkurczenie i zwłóknienie hemoroidów

• koagulacja – zamykanie naczyń doprowadzających krew do hemoroidów. Można to zrobić przy pomocy podczerwieni (fotokoagulacja), impulsami elektrycznymi (elektrokoagulacja), falami elektromagnetycznymi, laserem

• krioterapia – wymrożenie hemoroidów ciekłym azotem

• metoda Barrona – uciśnięcie nasady guzka gumowym pierścieniem (podwiązką), przez co hemoroid zostaje pozbawiony dopływu krwi, ulega martwicy i odpada

• metoda Longo – podciągnięcie hemoroidów do kanału odbytu

• metoda DGHAL (nazywana też metodą Morinagi) – podwiązanie wybranych naczyń doprowadzających krew do hemoroidów pod kontrolą sondy USG Dopplera wprowadzanej do odbytu w specjalnym wzierniku

Nowoczesne technologie: HAL-RAR Trilogy

Nowością jest metoda HAL-RAR Trilogy, w której wykorzystanie znalazła technologia Bluetooth. Sprzęt HAL-RAR to bezprzewodowy, zminiaturyzowany aparat dopplerowski z ulepszoną akustyką, który pozwala na celowaną i bardziej precyzyjną lokalizację tętnic hemoroidalnych.

Oznacza to małoinwazyjną i bezpieczną operację. Zabieg jest krótki i nie powoduje otwartych ran. W każdym przypadku wybór wymaga konsultacji lekarza. Weźmie on pod uwagę: stopień zaawansowania choroby hemoroidalnej (nie we wszystkich fazach można zastosować wszystkie metody), ogólny stan pacjenta, jego oczekiwania wobec leczenia.

Czasem propozycja zabiegu może pojawić się już w fazie II. Dzieje się tak, gdy zachowawcze leczenie hemoroidów nie przynosi wystarczającej poprawy lub gdy istnieje ryzyko szybkiego powiększania się guzków.

Alternatywy dla leczenia chirurgicznego

Alternatywą dla leczenia chirurgicznego mogą być metody takie jak skleroterapia, koagulacja czy krioterapia, które są mniej inwazyjne i często wykonywane w warunkach ambulatoryjnych. Dla niektórych pacjentów odpowiednią opcją jest kontynuowanie leczenia zachowawczego pod ścisłym nadzorem lekarza.

Hemoroidy u dzieci

Choroba hemoroidalna dotyka przede wszystkim dorosłych, ale może się pojawić – chociaż bardzo rzadko – także u dzieci. Tu objawy hemoroidów są podobne: powiększone i obrzęknięte guzki krwawnicze, swędzenie i pieczenie okolic odbytu, krwawienie przy wypróżnianiu, ból. Wśród przyczyn mniejszą rolę odgrywa tryb życia, trudno też mówić np. o ciężkiej fizycznej pracy.

Złą pracę jelit mogą też spowodować alergie pokarmowe. Wśród innych możliwych czynników wywołujących hemoroidy u dziecka wymienia się także predyspozycje rodzinne

Leczenie, które prowadzi pediatra, zwykle jest zachowawcze.

Hemoroidy w ciąży i po porodzie

To mit, że na hemoroidy cierpią głównie kobiety w ciąży, ale problem rzeczywiście istnieje. Ciąża w tym przypadku jest uznawana za czynnik ryzyka. Dlaczego? U kobiet oczekujących dziecka wzrastają poziomy hormonów i to one sprawiają, że jelita pracują mniej wydajnie, rozluźniają się zwieracze odbytu, śluzówka robi się rozpulchniona, powiększają się guzki hemoroidalne.

Dodatkowo coraz większa macica zaczyna uciskać naczynia dolnej części miednicy, utrudniając krążenie krwi. Wzrasta zagrożenie tworzenia się zakrzepów.

Można się przed tym uchronić, wprowadzając wcześniej dieta bogatą w błonnik. Trzeba także dużo pić i w miarę możliwości nie unikać aktywności fizycznej. Gdy jednak pojawią się żylaki odbytu w ciąży, w porozumieniu z lekarzem należy zastosować środki łagodzące objawy.

Hemoroidy po porodzie trzeba wyleczyć. Chyba że ustąpią samoistnie w ciągu kilku miesięcy, co się zdarza. Szczególnie gdy kobieta po pierwszej ciąży planuje drugą. Wtedy guzki krwawnicze prawdopodobnie znowu dadzą o sobie znać.

Wybór specjalisty / kliniki

Wybór specjalisty powinien opierać się na doświadczeniu lekarza w leczeniu chorób odbytu. Rekomendowany jest proktolog, który ma szczegółową wiedzę na temat nowoczesnych metod leczenia hemoroidów. Pacjenci powinni szukać renomowanych klinik, które oferują różnorodne metody leczenia dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Warto zwrócić uwagę, czy specjalista korzysta z nowoczesnych technik diagnostycznych, takich jak anoskopia wysokiej rozdzielczości, które pozwalają precyzyjnie ocenić zaawansowanie choroba hemoroidalna i dobrać mniej inwazyjne leczenie.

Coraz większe znaczenie ma także podejście kompleksowe, obejmujące nie tylko zabieg, ale również edukację pacjenta w zakresie profilaktyki nawrotów i modyfikacji codziennych nawyków.

FAQ – najczęstsze pytania o leczenie hemoroidów

• Jak wyleczyć hemoroidy?

  Na początku choroby pacjenci zwykle działają na własną rękę, stosując domowe sposoby na hemoroidy. Robią kąpiele nasiadowe z naparu z kory dębu, przemywają odbyt wywarem z rumianku, krwawnika czy kasztanowca, albo okładają lodem, używają kupionych w aptece preparatów bez recepty (kremy, maści, czopki). Wszystkie te środki łagodzą czy nawet likwidują objawy. Nie likwidują jednak przyczyny. W efekcie pozwalają się rozwijać chorobie hemoroidalnej, która będzie nawracać. Dlatego leczenie hemoroidów najlepiej powierzyć lekarzowi.

• Do jakiego lekarza z hemoroidami?

  Lekarz od hemoroidów to proktolog – specjalista w rozpoznawaniu i leczeniu chorób odbytu i jelita grubego. Z problemem można się także zwrócić do lekarza chorób wewnętrznych, gastroenterologa, zajmującego się całym przewodem pokarmowym, chirurga, pediatry, gdy problem dotyczy dzieci, czy ginekologa położnika w przypadku kobiet w ciąży.

• Jak wyglądają hemoroidy odbytu?

  Hemoroidy to sploty naczyń krwionośnych. Występują wewnątrz końcowego odcinka jelita grubego, tuż pod śluzówką dolnej części odbytnicy. Małe, prawie niewyczuwalne guzki są ułożone dookoła odbytu. Pomagają mięśniom zwieracza uszczelnić ujście jelita grubego i skutecznie kontrolować wypróżnianie. Hemoroidy ma każdy i ich obecność nie jest objawem choroby, w pewnych sytuacjach guzki mogą jednak zacząć sprawiać kłopoty. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest utrudniony odpływ krwi z okolicy odbytu.

• Co najlepsze na hemoroidy?

  W początkowej fazie choroby skuteczne w łagodzeniu jej objawów mogą być domowe sposoby na hemoroidy. To kąpiele nasiadowe z naparu z kory dębu, przemywanie odbytu wywarem z rumianku, krwawnika czy kasztanowca, okładanie lodem. Pacjenci mają także do dyspozycji liczne kremy, maści czy czopki dostępne w aptekach bez recepty. Warto jednak wziąć pod uwagę, że te działania łagodzą lub likwidują objawy, ale nie przyczyny. W efekcie pozwalają się rozwijać chorobie hemoroidalnej. Dlatego skuteczne leczenie hemoroidów wymaga wizyty u lekarza.

Filmy

Przedstawiamy poniżej filmy, na których lek. Piotr Heba (chirurg ogólny) - eksperci tematyki leczenie hemoroidów, żylaków odbytu, dzielą się swoim doświadczeniem i wiedzą na ten temat.