Operacja i leczenie migdałków

Funkcje migdałków i ich znaczenie dla układu odpornościowego

Co robią i po co nam migdałki? Są zbudowane z tkanki chłonnej (limfatycznej), podobnie jak węzły chłonne. Mają nieregularną powierzchnię. Występują w gardle, wchodząc w skład większej struktury nazwanej pierścieniem gardłowym Waldeyera. Wszystkie razem tworzą system, który odgrywa ważną rolę w obronie organizmu przed infekcjami wywołanymi przez bakterie, wirusy, grzyby czy alergeny.

Migdałki ze względu na swoją lokalizację i stały kontakt z czynnikami zewnętrznymi są dla nich pierwszą barierą. Mogą zostać zainfekowane, ale też „uczą się” odporności (tzw. pamięć immunologiczna). Mają duże znaczenie dla rozwoju dziecka, u dorosłego człowieka często zanikają.

Jak to działa? Migdałki należą do błonowo związanej tkanki limfatycznej (MALT). Ich pofałdowana powierzchnia z kryptami zwiększa kontakt z drobnoustrojami i alergenami. Przez wyspecjalizowany nabłonek (m.in. komórki M) antygeny są „transportowane” do leżących głębiej grudek chłonnych, gdzie komórki prezentujące antygen (np. komórki dendrytyczne) aktywują limfocyty.

W reakcję obronną zaangażowane są limfocyty B i T. Limfocyty B dojrzewają w ośrodkach rozmnażania, różnicują się do komórek plazmatycznych i wytwarzają przeciwciała, zwłaszcza wydzielniczą IgA, która neutralizuje patogeny na powierzchni błon śluzowych. Limfocyty T koordynują odpowiedź i wspierają tworzenie komórek pamięci, co ułatwia szybszą reakcję przy kolejnych kontaktach z tym samym patogenem. Aktywność immunologiczna migdałków jest największa w dzieciństwie, a z wiekiem ulega fizjologicznemu zmniejszeniu (inwolucji).

Po usunięciu migdałków większość osób nie doświadcza trwałego osłabienia ogólnej odporności, ponieważ rolę w obronie przejmują inne elementy MALT (np. migdałek gardłowy, grudki chłonne w błonach śluzowych). U pacjentów z częstymi, ciężkimi anginami ich usunięcie może zmniejszyć liczbę epizodów zapaleń gardła.

Najbardziej znane migdałki to:

• dwa migdałki podniebienne (boczne) – znajdują się po obu stronach z tyłu gardła, między łukami podniebiennymi przednimi i tylnymi. Mają pofałdowaną powierzchnię, a w niej zagłębienia, tzw. krypty.

• migdałek gardłowy(tzw. trzeci migdał) – leży na tylno-górnej ścianie gardła, w miejscu, gdzie przewody nosowe łączą się z gardłem.

Poza nimi w gardle występuje wiele pojedynczych i zgrupowanych grudek limfatycznych. Wśród nich specjaliści wyróżniają jeszcze migdałek językowy i dwa migdałki trąbkowe.

Zdrowa osoba ma migdałki małe i bladoróżowe. Gdy dojdzie do infekcji, stają się obrzmiałe, przekrwione, bolą. Czasem pokrywają się ropnym nalotem. Mogą być ogniskiem zakażenia dla całego organizmu. W niebezpieczeństwie są stawy, serce, nerki.

Objawy i rodzaje zapalenia migdałków

Zapalenie to najczęstsza choroba związana z migdałkami. Stan zapalny może być ostry lub przewlekły.

Ostre zapalenie migdałków

Ten rodzaj zapalenia migdałków – zazwyczaj podniebiennych – nazywany jest anginą. Niemal każdy zapada na nią choć raz, zwykle jako kilkulatek, bo dzieci nie mają jeszcze w pełni wykształconego układu odpornościowego. To choroba zakaźna, którą u dzieci wywołują najczęściej bakterie paciorkowce (ale także np. gronkowce). Zachorowaniu sprzyja okres jesienno-zimowy, czasem także picie zbyt zimnych napojów i jedzenie zbyt zimnych potraw.

Objawy anginy to:

• obrzmiałe, rozpulchnione i zaczerwienione migdałki, często pokryte ropnym nalotem (białym lub żółtawym), który pojawia się w ciągu 48 godzin od wystąpienia bólu,

• powiększone węzły chłonne w okolicy szyi i żuchwy,

• dreszcze,

• brak apetytu,

• wymioty,

• bóle w stawach i mięśniach,

• rzadko: duszność w przypadku znacznego obrzęku tkanek – wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.

Dla dzieci ostre zapalenie migdałków jest szczególnie dokuczliwe, a to właśnie najmłodszych najczęściej dotyka ta choroba. Powiększone migdałki zaczynają przeszkadzać i boleć. Dziecko może nie chcieć jeść, nawet pić. Zaczyna skarżyć się na bolący brzuch i głowę, czasem wymiotuje. Jest niespokojne, rozpalone. Czasem migdałki mogą się tak powiększyć, że przeszkadzają w oddychaniu.

Anginie towarzyszą:

• z reguły: zapalenie błony śluzowej gardła – gardło boli, jest obrzęknięte;

• czasem: mononukleoza, błonica, szkarlatyna, odra, ospa wietrzna, grypa.

Zapalenie migdałków obserwuje się także w przebiegu chorób nowotworowych.

Zapalenie migdałków o lżejszym przebiegu

Zapalenie migdałków często wywołują też wirusy. Wtedy choroba ma zwykle lżejszy przebieg, a objawy są podobne do przeziębienia. Pojawiają się objawy, takie jak: stan podgorączkowy, złe samopoczucie, ból gardła, czasem katar i kaszel, lekkie powiększenie migdałków, a niekiedy także drobne pęcherzyki na migdałkach, podniebieniu czy wewnętrznej stronie policzków.

Przyczyną zapalenia migdałków bywają również grzyby, najczęściej drożdżaki (Candida albicans). Są na nie narażone osoby z obniżoną odpornością – leczone preparatami immunosupresyjnymi czy sterydami, chore na cukrzycę, raka. Także niemowlęta. Objawy mogą być różne, a przebieg bezgorączkowy. Najczęściej na migdałkach i błonie śluzowej gardła pojawiają się białe lub żółtawe plamki i naloty.

Leczenie zapalenia migdałków (anginy)

Ostre zapalenie migdałków (anginę) najskuteczniej leczą antybiotyki (przepisane przez lekarza i stosowane ściśle według jego wskazań).

Ponieważ zapaleniu migdałków towarzyszy wysoka gorączka, obciążająca układ krążenia, lekarz także przepisuje leki na jej obniżenie.

W trakcie leczenia ulgę przy silnym bólu gardła przyniesie płukanie gardła środkami o działaniu przeciwzapalnym, lekko osoloną wodą, albo szałwią czy rumiankiem. Nie należy stosować ciepłych okładów na szyję, bo zwiększą przekrwienie gardła. Czasem lekarz może pozwolić na zjedzenie lodów, które złagodzą dokuczliwy ból.

Dieta podczas leczenia zapalenia migdałków powinna być lekkostrawna. Jedzenie najlepiej podawać w formie półpłynnej, by nie drażniło obolałego gardła. Zalecane są np. zupy, kaszki, gotowane i przetarte owoce, budynie czy kisiele. Potrawy nie mogą być gorące. Ponieważ z gorączką traci się dużą ilość wody, należy pić dużo przestudzonych płynów.

Leczenie anginy trwa około 10 dni. Chorzy powinni jak najdłużej leżeć w łóżku. Po 3–5 dniach objawy choroby stopniowo ustępują, jednak przez pewien czas może się utrzymywać stan podgorączkowy oraz osłabienie. U niektórych dzieci zdarzają się nawroty anginy nawet co kilka tygodni. Wtedy należy pobrać wymaz z gardła, wykonać posiew i ustalić, jaki szczep bakterii wywołuje zapalenie migdałków. Można wtedy precyzyjnie dobrać antybiotyk.

Przy nawracających bakteryjnych zapaleniach migdałków czasem poprawę daje zmiana klimatu, wyjazd nad morze czy w góry. U części chorych z anginą bakteryjną, którzy nie byli leczeni antybiotykami, objawy choroby mogą same ustąpić po kilku dniach. Jednak te osoby mogą pozostać nosicielami paciorkowców przez kilka miesięcy.

W leczeniu zapalenia migdałków wywołanego przez wirusy stosuje się preparaty przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Po 2–3 dniach zwykle następuje poprawa. Natomiast do leczenia zapalenia migdałków, które spowodowały grzyby, wykorzystuje się preparaty przeciwgrzybicze.

Profilaktyka zakażeń i nawrotów:

• dokładna higiena rąk i niewkładanie rąk do ust, nosa oraz niedzielenie się sztućcami, kubkami czy butelkami,

• unikanie dymu tytoniowego (także biernego palenia) i innych czynników drażniących,

• nawilżanie i wietrzenie pomieszczeń, odpowiednie nawodnienie, sen i odpoczynek,

• leczenie i kontrola chorób, które mogą sprzyjać zapaleniom gardła (np. alergii, refluksu) – w porozumieniu z lekarzem,

• aktualne szczepienia zalecane (np. przeciw grypie) – zmniejszają ryzyko niektórych infekcji dróg oddechowych,

• po zakończonej anginie paciorkowcowej często zaleca się wymianę szczoteczki do zębów, aby ograniczyć ryzyko ponownego zakażenia,

• nie stosuj antybiotyków profilaktycznie bez wyraźnych wskazań lekarskich.

Powikłania zapalenia migdałków

Źle leczone ostre zapalenie migdałków (np. zlekceważone czy późno rozpoczęte), albo za wcześnie odstawiony antybiotyk mogą spowodować groźne powikłania. Wśród nich są zapalenia stawów, mięśnia sercowego, nerek, ucha środkowego.

Specjaliści zalecają, aby 3–4 tygodnie po przebytej anginie lekarz osłuchał serce. Można też wykonać badanie ogólne moczu. U dzieci następstwem angin mogą być ropne zmiany w uszach, zapalenie węzłów chłonnych szyi, zapalenie zatok, wyrostka robaczkowego.

Ropień okołomigdałkowy

Jednym z częstych powikłań anginy jest także ropień okołomigdałkowy. Tworzy się między migdałkiem podniebiennym a boczną ścianą gardła. Z reguły występuje jednostronnie. Co ciekawe, chociaż ostre zapalenie migdałków najczęściej dotyka dzieci, ropień okołomigdałkowy występuje u nich rzadko. Najczęściej tworzy się u nastolatków oraz dorosłych.

Ropień okołomigdałkowy może się też rozwinąć bez wcześniejszej anginy.

Ropień okołomigdałkowy daje podobne objawy do anginy:

• narastający ból po jednej stronie gardła, zwłaszcza podczas przełykania,

• wysoka gorączka,

• ból głowy,

• dreszcze,

• możliwe: jednostronny obrzęk twarzy, kurcz szyi, ból ucha, szczękościsk, ślinotok, trudności z mówieniem, nieprzyjemny zapach z ust.

Chory powinien szybko zgłosić się do laryngologa, bo ropień jest potencjalnym źródłem poważnych infekcji. Lekarz może spróbować leczenia antybiotykiem. Najczęściej jednak zmianę trzeba naciąć i usunąć ropną wydzielinę (zwykle w znieczuleniu miejscowym).

Przewlekłe zapalenie migdałków – objawy i leczenie

Następstwem częstych angin może być również przewlekłe zapalenie migdałków.

Objawy to:

• powiększone, zaczerwienione i bolesne migdałki,

• białawe czopy na ich pofałdowanej powierzchni – w tzw. kryptach (przy uciśnięciu wydobywa się z nich ropna wydzielina),

• stan podgorączkowy,

• uczucie rozbicia i zmęczenia,

• brak apetytu,

• przykry zapach z ust.

Przewlekły stan zapalny migdałków uważa się za źródło zakażenia, które może objąć nawet odległe narządy. Może wywołać np. zapalenie nerek czy mięśnia sercowego, chorobę reumatyczną.

Przewlekłe zapalenie migdałków można leczyć, stosując antybiotykoterapię. Niestety, często stan zapalny ustępuje na krótko, a po jakimś czasie wraca.

Czasem do walki z nim wykorzystuje się krioterapię, czyli działanie zimnem na zmienioną chorobowo tkankę.

Migdałki u dzieci – przerost, objawy i wskazania do operacji

Obrzmiałe i bolące migdałki podniebienne to objaw chorobowy – np. anginy czy przewlekłego zapalenia. Mogą być jednak powiększone bez takiej przyczyny, trwale. Łatwo je wtedy dostrzec w przestrzeni gardła.

U dzieci ten stan występuje często. Wśród przyczyn wymienia się m.in. predyspozycje rodzinne, częste infekcje dróg oddechowych, alergie.

Powiększone migdałki u dziecka – jak leczyć?

Jeśli migdałki są tylko powiększone i nie wywołują żadnych dolegliwości, nie wymagają leczenia. W pewnych sytuacjach należy jednak rozważyć usunięcie przerośniętych migdałków. Ale nie wielkość jest decydująca, a występujące objawy. Jeśli zagrażają zdrowiu lub życiu – bo i tak bywa – powiększone migdałki u dziecka wymagają leczenia operacyjnego. Można je usunąć całkowicie lub tylko ich część.

Wcześniej laryngolog (otolaryngolog) lub pediatra może jeszcze spróbować leczenia farmakologicznego. Stosuje się np. środki przeciwzapalne, przeciwobrzękowe lub przeciwalergiczne.

Operacja migdałków (tonsillektomia i tonsillotomia) – wskazania i przebieg

Operacyjne usunięcie migdałków jest jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów w laryngologii. A jednak budzi wiele kontrowersji. Jedni specjaliści przekonują, że można to zrobić bez żadnej szkody dla organizmu. Inni – że będzie to miało konsekwencje w przyszłości.

Decyzja o usunięciu migdałków podniebiennych zwykle zapada w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym. Takiego leczenia raczej nie stosuje się u dzieci, które nie skończyły trzech lat (migdałki mogą odrosnąć). W praktyce odrost dotyczy głównie migdałka gardłowego oraz zabiegów częściowych. Po całkowitej tonsillektomii ponowny przerost migdałków podniebiennych jest rzadki.

Wśród wskazań do zabiegu całkowitego usunięcia migdałków wymienia się:

• częste nawroty ostrych zapaleń migdałków (angin),

• przewlekłe zapalenie migdałków,

• nawracający ropień okołomigdałkowy,

• zapalenia w organizmie mające związek z anginami,

• podejrzenia nowotworu (jeśli np. migdałek powiększony jest tylko po jednej stronie).

Częściowe usunięcie migdałków stosuje się przy przeroście migdałków powodującym problemy z połykaniem, oddychaniem (np. tak poważne jak bezdech senny), mówieniem. Takie postępowanie pozwala na zachowanie w resztkach migdałków funkcji obronnych przed infekcjami.

Tonsillektomia i tonsillotomia

Całkowite usunięcie migdałka wraz z otaczającą go torebką to tonsillektomia. Wykonując ją, lekarz przez otwartą jamę ustną kleszczykami chwyta migdałek, a skalpelem nacina przedni łuk podniebienny. Następnie specjalną łyżką oddziela migdałek wraz z torebką od otaczających tkanek, a szypułę migdałka odcina specjalną metalową pętlą.

Drugim zabiegiem na migdałkach podniebiennych jest tonsillotomia. W jej trakcie usuwa się tylko część migdałka wystającą spoza łuków podniebiennych.

Obie te operacje u dzieci są przeprowadzane w znieczuleniu ogólnym, by zmniejszyć ich stres, a lekarzowi ułatwić precyzyjne działanie. Trwają do godziny. Zwykle mały pacjent zostaje w szpitalu pod obserwacją jeszcze dobę, dwie.

Innowacyjne narzędzia

W nowoczesnych ośrodkach medycznych tradycyjne narzędzia używane w tonsillektomii i tonsillotomii coraz częściej zastępują innowacyjne, takie jak nóż harmoniczny, nóż rotacyjny (metoda shaver), laser czy elektrochirurgiczne narzędzie BiZact.

Stosowana jest również koblacja – metoda wykorzystująca energię fal elektromagnetycznych do odparowania tkanek.

Zaletą tak wykonanych zabiegów jest ograniczenie krwawienia, mała blizna, szybkie gojenie się tkanek. Operację migdałków można wykonać w ramach chirurgii jednego dnia.

Ryzyko i powikłania operacji migdałków

Choć operacja migdałków jest uznawana za stosunkowo bezpieczny zabieg, jak każda interwencja chirurgiczna, wiąże się z pewnym ryzykiem.

Możliwe powikłania obejmują:

• krwawienie – może nastąpić zarówno podczas zabiegu, jak i po jego zakończeniu, nawet do kilku dni później,

• infekcje – ryzyko zakażenia miejsca operacji,

• ból gardła i trudności z przełykaniem, które mogą się utrzymywać przez kilkanaście dni po zabiegu,

• rzadko: reakcje na znieczulenie.

Przed zabiegiem ważne jest, aby dokładnie omówić z lekarzem wszelkie potencjalne ryzyka i upewnić się, że pacjent jest odpowiednio przygotowany.

Rekonwalescencja po operacji migdałków – zalecenia i powrót do zdrowia

Aby przyspieszyć rekonwalescencję, bezpośrednio po usunięciu migdałków nie powinno się nic jeść ani pić. Dopiero po około ośmiu godzinach można napić się wody, a jeść – następnego dnia. Wskazana jest dieta lekkostrawna i półpłynna. Należy unikać gorących, pikantnych, drażniących potraw i napojów. Przez tydzień trzeba ograniczyć wysiłek fizyczny.

Praktyczne zalecenia po zabiegu i długoterminowa opieka:

• regularne przyjmowanie leków przeciwbólowych zgodnie z zaleceniem lekarza (u dzieci nie stosować aspiryny),

• nawodnienie ma kluczowe znaczenie – zaczynamy od chłodnych, klarownych płynów; następnie miękkie, chłodne pokarmy,

• możliwy jest przykry zapach z ust i białawy nalot w miejscu zabiegu – to prawidłowa faza gojenia, nie należy mechanicznie usuwać nalotów,

• w pierwszych dniach nie zaleca się picia przez słomkę ani intensywnego płukania gardła (ryzyko krwawienia),

• delikatna higiena jamy ustnej: ostrożne szczotkowanie zębów, unikanie twardych, ostrych i kwaśnych potraw do czasu wygojenia,

• powrót do żłobka/przedszkola/szkoły zwykle po 7–14 dniach; intensywny wysiłek fizyczny ograniczyć przez około 2 tygodnie (zgodnie z zaleceniem lekarza),

• ryzyko tzw. wtórnego krwawienia bywa zwiększone około 5–10 doby, gdy odpadają strupy – należy zachować ostrożność i stosować się do zaleceń,

• kontrola u laryngologa po operacji (termin wg karty wypisowej) oraz dalsze wizyty w razie utrzymywania się dolegliwości,

• u dzieci operowanych z powodu bezdechu sennego często obserwuje się poprawę jakości snu i funkcjonowania w ciągu dnia.

Pilny kontakt z lekarzem lub SOR jest konieczny, gdy pojawi się świeża krew w ślinie, wymioty z domieszką krwi, narastający ból niepoddający się leczeniu, objawy odwodnienia (rzadkie oddawanie moczu, suchość w ustach, senność), trudności w oddychaniu lub gorączka utrzymująca się powyżej 38,5°C przez ponad 48 godzin.

Alternatywy dla operacji migdałków

Dla pacjentów, u których nie ma bezwzględnych wskazań do operacji, dostępne są alternatywne metody leczenia.

Mogą one obejmować:

• leczenie farmakologiczne – stosowanie leków przeciwzapalnych, przeciwbólowych czy antybiotyków w celu kontrolowania objawów,

• zmiany trybu życia – na przykład unikanie czynników drażniących, jak alergeny czy dym tytoniowy,

• poprawa higieny jamy ustnej – regularne płukanie gardła, utrzymanie wilgotności w pomieszczeniach,

• krioterapia – czasem stosowana jako mniej inwazyjna metoda leczenia przerośniętych migdałków.

Jak wybrać specjalistę i klinikę do operacji migdałków?

Wybór odpowiedniego specjalisty oraz kliniki jest kluczowy dla zapewnienia pacjentowi bezpieczeństwa i skuteczności leczenia.

Należy zwrócić uwagę na:

• kwalifikacje i doświadczenie lekarza – specjalista z doświadczeniem w zakresie operacji laryngologicznych,

• opinie innych pacjentów – mogą pomóc w ocenie jakości opieki w danej placówce,

• wymogi związane z operacją – dostępność nowoczesnych metod leczenia, np. z wykorzystaniem nowoczesnych narzędzi chirurgicznych,

• obsługę i wsparcie pooperacyjne – ważne jest, by zapewnić pacjentowi odpowiednią opiekę po zabiegu.

Wybór odpowiedniej placówki oraz specjalisty ma niebagatelne znaczenie dla całego procesu leczenia i rekonwalescencji.

FAQ, czyli najczęstsze pytania o operacje i leczenie migdałków

• Jak leczyć zapalenie migdałków?

  Ostre zapalenie migdałków, czyli angina występuje u dzieci najczęściej i zwykle jest wywołana przez bakterie. Najskuteczniej leczy się ją antybiotykiem. Przepisuje go lekarz. i należy stosować się ściśle do jego wskazań. Ponieważ zapaleniu migdałków towarzyszy wysoka gorączka, obciążająca układ krążenia, lekarz przepisuje także leki ją obniżające. Ulgę przy silnym bólu migdałków i gardła może przynieść płukanie gardła środkami o działaniu przeciwzapalnym, lekko osoloną wodą, naparem z szałwii czy rumianku.

• Jak leczyć ból migdałków?

  Bolące migdałki są najczęstszym objawem ostrego zapalenia migdałków (anginy). Zwykle towarzyszy im także silny ból gardła. Lekarz może wtedy zapisać leki przeciwbólowe (np. w formie tabletek do ssania). Ulgę przyniesie też płukanie gardła lekko osoloną ciepłą (nie gorącą) wodą, albo naparem z szałwii lub rumianku. Czasem zaskakująco lekarz może pozwolić na zjedzenie lodów, które złagodzą dokuczliwy ból. Nie należy stosować ciepłych okładów na szyję, bo zwiększą przekrwienie migdałków i gardła.

• Co jeść po operacji migdałków?

  Bezpośrednio po operacji migdałków nie można nic jeść ani pić. Dopiero po około ośmiu godzinach można napić się wody, jeść – następnego dnia. Przez kolejne kilka dni wskazana jest dieta lekkostrawna, najlepiej półpłynna, by nie drażnić obolałego gardła. Należy unikać gorących i pikantnych potraw. Preferowane są zupy, kremy, papki. Produkty – najlepiej gotowane – powinny być utarte czy zmiksowane. Należy jednak zwrócić uwagę, by dania były pełnowartościowe, zawierały białko, węglowodany, tłuszcze. Tylko wtedy proces rekonwalescencji będzie przebiegał właściwie.

Operacje i leczenie migdałków – opinie pacjentów

Poniżej przeczytasz opinie pacjentów, którzy zdecydowali się na operację migdałków. Wszystkie zamieszczone komentarze pochodzą od osób, które zapisały się na zabieg za pośrednictwem naszego portalu, dzięki czemu są one w 100% rzetelne i zweryfikowane.