Rezonans magnetyczny

Jak działa rezonans magnetyczny?

Rezonans magnetyczny to jedna z technik tak zwanej diagnostyki obrazowej, do której zaliczamy także m.in. tomografię komputerową. Urządzenie do rezonansu umożliwia tworzenie obrazów zachodzących w ludzkim ciele zmian fizjologicznych i patologicznych. Wszystko dzięki wytworzonemu podczas badania polu magnetycznemu oraz falom radiowym.

Podobnie jak w przypadku wspomnianej już tomografii, tak i w przebiegu rezonansu pacjent kładzie się na specjalnej leżance, która następnie jest wsuwana do tunelu. Osoba badana musi pozostać nieruchomo, aby generowany przez aparaturę obraz był wyraźny. Urządzenie „skanuje” określoną powierzchnię ciała i tworzy bardzo dokładne odwzorowanie badanych struktur w postaci wirtualnych przekrojów.

Co ciekawe, po odpowiedniej obróbce komputerowej pozwala również na stworzenie trójwymiarowych rekonstrukcji badanych narządów. Zasada działania rezonansu opiera się na właściwościach magnetycznych atomów wodoru obecnych w ludzkim ciele. Po zastosowaniu fal radiowych, jądra atomów wodoru są stymulowane i emitują sygnały, które są przetwarzane na wizualizacje struktur anatomicznych. Dzięki tej metodzie można uzyskać obrazy o wysokiej jakości, które pomagają w precyzyjnej diagnozie. Większość badań MR trwa od 15 do 45 minut, choć zdarza się, że rezonans trwa nawet godzinę. Wszystko zależy od badanego obszaru ciała. W tym miejscu warto dodać, że rezonans magnetyczny to badanie nieinwazyjne i bezbolesne.

Bezpieczeństwo rezonansu magnetycznego

Wielu pacjentów zastanawia się, czy rezonans jest bezpieczny. Jak najbardziej! Podczas badania nie stosuje się promieniowania rentgenowskiego, które w nadmiarze mogłoby zaszkodzić ludzkiemu organizmowi. Parametry, takie jak natężenie i energia pola magnetycznego, są ściśle kontrolowane i utrzymywane na bezpiecznym poziomie, dzięki czemu badanie można powtarzać w niewielkich odstępach czasu.

Warto jednak pamiętać, że silne pole magnetyczne może oddziaływać na metalowe elementy. Dotyczy to nie tylko zakłóceń obrazu, ale także potencjalnego ryzyka dla pacjenta: niektóre ferromagnetyczne implanty i ciała obce mogą się przemieścić, przewodzące elementy (np. przewody, długie pętle biżuterii czy elektrody) mogą się nagrzewać, a część urządzeń elektrycznych może ulec zakłóceniu. Dlatego przed wejściem do pracowni bezwzględnie usuwa się wszystkie przedmioty metalowe i weryfikuje rodzaj ewentualnych implantów.

Pomimo ogólnego bezpieczeństwa, istnieją przeciwwskazania do wykonania rezonansu, które omówione są w dalszej części tekstu. Najnowsze urządzenia MRI oferują zaawansowane techniki redukcji hałasu i poprawy komfortu pacjenta. Dla osób z klaustrofobią lub otyłością dostępne są aparaty z szerokim otworem (tzw. wide‑bore) oraz otwarte systemy MRI, które ułatwiają przeprowadzenie badania.

Metody obrazowania w rezonansie magnetycznym

Co jeszcze warto wiedzieć o technologii, jaką jest rezonans magnetyczny? Sekwencje — to słowo klucz, które pozwala zagłębić się w mechanikę tego sposobu obrazowania. O co dokładnie chodzi? Poprzez zmiany w ustawieniu podstawowych parametrów rezonansu lekarz może uzyskać różne dane, dające różne możliwości diagnostyczne.

Ze względu na parametry podstawowe wyróżniamy następujące sekwencje (metody obrazowania):

• obrazy T1-zależne, które najlepiej oddają strukturę anatomiczną mózgu.

• obrazy T2-zależne, które często stosuje się przy podejrzeniu guza, ropnia lub naczyniaka wątroby, śledziony i trzustki.

• FLAIR, która znajduje zastosowanie przede wszystkim w wykrywaniu chorób demielinizacyjnych.

• obrazowanie dyfuzyjne, wykazujące skuteczność w obrazowaniu udarów mózgu.

• SWI/T2* – czułe na obecność krwi i drobnych zwapnień, pomocne m.in. w pourazowych mikrowylewach.

• Perfuzja (PWI) – ocena przepływu krwi w tkankach, m.in. w nowotworach i udarach.

• fMRI – obrazowanie czynnościowe mózgu do mapowania ośrodków mowy i ruchu.

• DTI z traktografią – wizualizacja dróg istoty białej mózgu.

• MRS – spektroskopia rezonansu magnetycznego oceniająca wybrane metabolity w tkankach.

Rozwój technologii MRI umożliwia stosowanie jeszcze bardziej zaawansowanych sekwencji, jak MRA (angiografia rezonansu magnetycznego) do obrazowania naczyń krwionośnych oraz nowoczesnych technik takich jak DWI, które mogą oceniać dyfuzję cząsteczek wody. Są szczególnie użyteczne w obrazowaniu neurologicznym.

Dzięki postępowi technologicznemu — mocniejszym magnesom (np. 3T), wielokanałowym cewkom, szybszym gradientom oraz algorytmom przyspieszającym akwizycję i rekonstrukcję — możliwe jest lepsze różnicowanie tkanek, uzyskiwanie obrazów o wyższej rozdzielczości w krótszym czasie oraz ograniczanie artefaktów ruchowych, co przekłada się na bardziej precyzyjną diagnostykę.

Rodzaje badań rezonansem magnetycznym

Rezonans magnetyczny to badanie, dzięki któremu można zbadać praktycznie całe ciało. W zależności od dolegliwości pacjenta lekarz może skierować go na jeden z wielu rodzajów badania.

Najczęściej wykonuje się następujące badania:

• Rezonans magnetyczny głowy – pozwala ocenić stan tkanki mózgowej, choć zleca się go także w przypadku konieczności zbadania oczodołów. Lekarze kierują pacjentów na rezonans magnetyczny głowy z kontrastem w przypadku podejrzenia guza mózgu, choroby Alzheimera czy stwardnienia rozsianego. Badanie to jest także niezastąpione w diagnostyce zaburzeń neurologicznych. Dlatego wykonuje się je u pacjentów z nawracającymi, silnymi bólami głowy o nieznanym pochodzeniu. Rezonans magnetyczny głowy przeprowadza się czasem także po urazach, jednak w nagłych i ciężkich przypadkach lekarze zwykle wybierają tomografię, która trwa krócej.

• Rezonans magnetyczny kręgosłupa – stosuje się w diagnostyce schorzeń kręgosłupa. Dużą zaletą tego badania jest określenie charakteru schorzenia i zidentyfikowanie źródła bólu. Rezonans kręgosłupa lędźwiowego oraz rezonans szyjnego można wykonać oddzielnie, jednak często obejmuje się wszystkie trzy odcinki kręgosłupa. Wśród wskazań do badania wymienia się chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, urazy, zmiany degeneracyjne krążków międzykręgowych oraz wady wrodzone kręgosłupa.

• Rezonans magnetyczny jamy brzusznej – zleca się przy podejrzeniu guzów lub w przypadku procesu nowotworowego. Badanie tą metodą jest wykorzystywane po stwierdzeniu zmian chorobowych inną techniką, np. USG. Wówczas lekarz kieruje pacjenta na rezonans, jeśli zależy mu na precyzyjnym obrazowaniu. Podczas rezonansu jamy brzusznej uwidocznione są takie narządy, jak trzustka, wątroba, śledziona i nerki.

• Rezonans magnetyczny piersi (mammografia MR) – w przypadku klasycznej mammografii pierś bada się z użyciem promieni rentgenowskich, tymczasem w mammografii MR wykorzystuje się nieszkodliwą technikę rezonansu magnetycznego. Takie badanie piersi jest korzystne ze względu na zdolność aparatury do dobrej charakterystyki tkankowej. Różnicuje ona różnego rodzaju zmiany, pozwalając na właściwą ocenę ich struktury. Rezonans piersi zaleca się m.in. w przypadku niejasnego rozpoznania na podstawie wykonanych mammografii i USG, przerzutów nowotworu do węzłów pachowych, po mastektomii oraz leczeniu oszczędzającym.

Pozostałe rodzaje badań

Poniżej przedstawiamy listę mniej popularnych badań wykonywanych metodą rezonansu magnetycznego.

• Rezonans magnetyczny barku – często wykonuje się jako rozszerzenie diagnostyki RTG i USG. Częstym wskazaniem do jego przeprowadzenia jest podejrzenie uszkodzenia ścięgien stożka rotatorów wynikającego m.in. z przewlekłego zespołu uciskowego.

• Rezonans magnetyczny stawu kolanowego – staw kolanowy to jeden z najczęściej badanych rezonansem obszarów. Na badanie zwykle zgłaszają się pacjenci z urazami, do których może dojść pod wpływem uprawiania różnych sportów.

• Rezonans magnetyczny klatki piersiowej – to rzadko wykonywane badanie; w celu oceny stanu narządów w klatce piersiowej najczęściej wykonuje się tomografię komputerową.

• Rezonans magnetyczny stawu skokowego – metoda ta dokładnie pokazuje elementy więzadłowe kompleksu kości stępu, torebkę stawową, ścięgna mięśni, chrząstki stawowe i jamę stawową. Badanie wykonuje się m.in. w przypadku uszkodzeń chrząstki stawowej, zwyrodnień i guzów złośliwych.

• Rezonans magnetyczny stopy – badanie to wykonuje się przede wszystkim w stanach pourazowych, jak również przed zabiegami operacyjnymi. Do wskazań zalicza się także powikłania pourazowe oraz zmiany zwyrodnieniowe w obrębie stawów stopy.

• Rezonans magnetyczny stawów biodrowych – badanie pozwala na zobrazowanie wielu schorzeń i nieprawidłowości tych okolic, takich jak pourazowe uszkodzenia stawów biodrowych, choroby zapalne, choroby reumatyczne, jałowe martwice.

• Rezonans magnetyczny stawu łokciowego – pozwala na zbadanie struktur i zmian patologicznych okolicy łokcia, m.in. jamy stawowej, chrząstek stawowych, więzadeł i torebki stawowej.

• Rezonans magnetyczny nadgarstka – ze względu na skomplikowaną budowę nadgarstek jest trudny do oceny w badaniach obrazowych. Rezonans magnetyczny dobrze obrazuje zmiany, często rozstrzygając niejasności z wcześniejszego postępowania diagnostycznego.

• Rezonans zatok – co ciekawe, badanie to wykonuje się stosunkowo rzadko. Znacznie lepsza w wykrywaniu zmian w rejonie zatok przynosowych jest tomografia komputerowa.

• Rezonans magnetyczny prostaty – głównym celem jest wykrycie i lokalizacja zmian nowotworowych w gruczole krokowym.

• Rezonans magnetyczny serca – służy on do diagnostyki patologii obecnych w mięśniu sercowym, takich jak stany zapalne i kardiomiopatie. Rezonans przydaje się także do oceny obszarów niedokrwienia przed ewentualnym zabiegiem oraz określenia lokalizacji blizn po procesach zapalnych. Wskazaniem do wykonania badania są również zaburzenia rytmu serca.

• Rezonans magnetyczny całego ciała – tzw. badanie Whole Body jest w stanie zobrazować wszelkie ogniska zapalne w ciele. Na takie badanie powinny zdecydować się szczególnie osoby, które przez wiele lat nie badały się profilaktycznie.

Rezonans magnetyczny z kontrastem czy bez?

Rezonans magnetyczny z kontrastem budzi u niektórych pacjentów wątpliwości ze względu na możliwość występowania skutków ubocznych po jego podaniu. W praktyce jednak u znakomitej większości osób środek cieniujący nie będzie żadnym zagrożeniem dla zdrowia. Jedynie pacjenci cierpiący z powodu chorób nerek oraz uczuleni na niektóre leki i substancje zawarte w kontraście nie powinni go przyjmować. W tym miejscu warto wspomnieć, że pewne badania rezonansem magnetycznym zrobione bez kontrastu nie będą w pełni czytelne i precyzyjne. Zwyczajowo więc w celu poprawy widoczności badanego obszaru środek cieniujący podaje się m.in. przed rezonansem przysadki mózgowej, przy podejrzeniu chorób układu nerwowego oraz wielu chorób nowotworowych.

Środki kontrastowe stosowane w MRI to kontrasty gadolinowe. Poprawiają one uwidocznienie struktur unaczynionych i obszarów z przerwaniem bariery krew–mózg (np. niektóre guzy, ogniska zapalne), są szeroko wykorzystywane w neuroradiologii, onkologii, angiografii (MRA), a także w ocenie niektórych narządów jamy brzusznej. Dobór preparatu i wskazań należy do lekarza kierującego i radiologa.

Każda osoba, u której planowane jest przeprowadzenie rezonansu magnetycznego z kontrastem, powinna na kilka dni przed badaniem zbadać poziom kreatyniny w surowicy krwi. To dla lekarza cenna informacja dotycząca wydolności nerek pacjenta. Jeśli wynik jest nieprawidłowy, wówczas podanie kontrastu jest wykluczone. Ostateczną decyzję o zastosowaniu kontrastu podejmuje lekarz, uwzględniając rodzaj preparatu i korzyści diagnostyczne; w niektórych sytuacjach klinicznych możliwe jest bezpieczne wykonanie badania z użyciem właściwie dobranego środka.

Wskazania i przeciwwskazania do rezonansu magnetycznego

Rezonans magnetyczny to niezwykle cenne badanie — pozwala ono bowiem określić stan, w jakim znajdują się zarówno narządy wewnętrzne, jak i otaczające je tkanki. Badanie uwidacznia zmiany patologiczne układu mięśniowego czy szkieletowego, a nawet szpiku kostnego. Rezonans diagnozuje choroby ośrodkowego układu nerwowego (np. stwardnienia rozsianego czy nowotworu mózgu), guzów w tkankach miękkich i płucach, a także nowotworów narządów rodnych.

Wśród wskazań do badania rezonansem wymienia się m.in.:

• rozszczep kręgosłupa,
• choroby genetyczne (choroba Wilsona, choroba Huntingtona),
• niedokrwienie mózgu,
• guzki zlokalizowane w ośrodkowym układzie nerwowym.

Ze względu na pole magnetyczne jakie wytwarza aparat do rezonansu, z badania nie mogą skorzystać osoby ze wszczepionymi:

• rozrusznikiem serca,
• neurostymulatorami,
• implantem słuchowym (implantem ślimakowym),
• pompą insulinową.

Badanie mogłoby spowodować zakłócenia w pracy tych urządzeń. Ze względu na ryzyko podniesienia temperatury okolicznych tkanek rezonansowi magnetycznemu mogą nie poddawać się także pacjenci ze wszczepionymi elementami metalowymi, w tym:

• endoprotezami,
• klipsami naczyniowymi,
• stałym aparatem ortodontycznym.

Niektóre z wymienionych implantów i urządzeń mają oznaczenie MR Conditional (warunkowo bezpieczne w MRI) — wówczas badanie jest możliwe po spełnieniu określonych wymogów producenta i pod nadzorem doświadczonego zespołu. Z kolei obecność metalicznego ciała obcego w oku jest zwykle przeciwwskazaniem do badania do czasu wykluczenia jego ruchomości (najczęściej za pomocą RTG).

Dodatkowo, niektóre tatuaże i makijaż permanentny mogą zawierać związki metali, co w trakcie badania może prowadzić do uczucia ciepła lub podrażnienia skóry, a rzadko — do lekkich oparzeń. Piercing należy bezwzględnie usunąć przed badaniem; pozostawione kolczyki mogą się nagrzewać, przemieszczać lub zniekształcać obraz. Zawsze poinformuj personel o tatuażach, makijażu permanentnym i wszelkich elementach metalowych w ciele.

Względnym przeciwwskazaniem do wykonania badania jest pierwszy trymestr ciąży, dlatego należy koniecznie poinformować lekarza, jeśli pacjentka wie lub podejrzewa, że wkrótce zostanie mamą.

Przygotowanie do rezonansu magnetycznego

Przygotowanie do badania rezonansem magnetycznym nie jest skomplikowane. W przypadku diagnostyki bez podania kontrastu pacjent zwykle nie musi przygotowywać się do badania w żaden szczególny sposób, chyba że lekarz zaleci inaczej. Jeśli przed badaniem zostanie podany kontrast, konieczne będzie powstrzymanie się od jedzenia na 4 do 6 godzin wcześniej. Należy przy tym jednak normalnie pić, szczególnie niegazowaną wodę. Przyjmowanie dużej ilości płynów jest wskazane także już po przeprowadzonym badaniu — pomaga to szybciej wypłukać środek cieniujący z organizmu.

Na badanie warto wygodnie się ubrać. Dobre będą spodnie bez metalowych elementów, ponieważ takie rzeczy jak pasek, biżuteria czy zegarek i tak będzie trzeba zdjąć. Co ciekawe, panie zgłaszające się na rezonans głowy nie powinny przychodzić w makijażu. Niektóre „kolorowe” kosmetyki mogą bowiem zawierać niewielkie ilości metali, które zakłócają obraz badania. Przed wejściem do pracowni usuń piercing, spinki i wsuwki, a personel poinformuj o tatuażach i makijażu permanentnym. Jeśli posiadasz kartę implantu lub dokumentację wyrobu medycznego, zabierz ją na badanie.

Cena rezonansu magnetycznego i dostępność

Badanie rezonansem magnetycznym nie należy niestety do najtańszych. Dokładna cena zależy od badanego obszaru ciała, ewentualnego zastosowania kontrastu i oczywiście danego ośrodka diagnostycznego (w największych miastach badania są najdroższe). Koszt rezonansu magnetycznego to zazwyczaj od 300 do nawet 1000 zł. Badanie głowy lub jednego odcinka kręgosłupa oznacza wydatek rzędu 350–550 zł. Diagnostyka bardziej rozległa lub specjalistyczna (np. rezonans magnetyczny piersi) to już koszt około 600–800 zł.

Rezonans magnetyczny na NFZ. Gdzie najszybciej?

Ze względu na to, że rezonans magnetyczny jest dość kosztownym badaniem, wiele osób zastanawia się, gdzie można szybko wykonać rezonans magnetyczny na NFZ. Długość kolejki po to świadczenie zależy przede wszystkim od miasta, w którym chcemy z niego skorzystać. W przypadku Łodzi na rezonans magnetyczny trzeba poczekać około 2–3 tygodni, choć zdarza się, że czas ten jest nieco krótszy. W Warszawie jest to już zwykle ponad miesiąc. Jeżeli nie chcemy czekać tak długo, warto zapoznać się z ofertą prywatnych placówek, które posiadają znacznie mniej odległe terminy.