Leczenie nadżerek szyjki macicy

Czym jest nadżerka szyjki macicy?

Nadżerka to nieprawidłowe, choć powszechnie stosowane określenie ektopii – zmian, które powstają w błonie śluzowej wyściełającej szyjkę macicy. Polegają one na przemieszczeniu się nabłonka gruczołowego z kanału szyjki macicy na tarczę części pochwowej szyjki macicy, gdzie w normalnych warunkach obecny jest inny typ nabłonka.

Ektopię diagnozuje się u kobiet dojrzałych płciowo, zwłaszcza w ciąży, po porodzie lub po poronieniu. O faktycznej nadżerce mówimy w przypadku pojawienia się ubytku nabłonka błony śluzowej. Może do niego dojść wskutek nieleczonego stanu zapalnego, urazu mechanicznego czy niedoboru estrogenów.

Ektopia jest natomiast wywołana głównie zmianami hormonalnymi, które wiążą się z osiągnięciem dojrzałości płciowej, zajściem w ciążę, połogiem czy poronieniem. Zarówno nadżerka, jak i ektopia mogą dawać w badaniu obraz różnej wielkości czerwonych plam na szyjce macicy. Ich stwierdzenie wymaga przeprowadzenia pogłębionej diagnostyki – posiewu, cytologii i/lub kolposkopii.

Objawy nadżerki szyjki macicy

Objawy nadżerki szyjki macicy nie są charakterystyczne dla tej zmiany i mogą sugerować inne problemy ginekologiczne. Zdarza się również, że nadżerka nie daje żadnych symptomów.

Lekarza należy odwiedzić po zaobserwowaniu:

• plamień po stosunku,

• krwawień między miesiączkami,

• dolegliwości bólowych w okolicy krzyżowo-lędźwiowej,

• bólu w podbrzuszu,

• upławów (najczęściej białych) o nieprzyjemnym zapachu.

Podobne dolegliwości mogą być wywołane również innymi schorzeniami, dlatego ich rozróżnienie wymaga badania ginekologicznego i – w razie potrzeby – testów dodatkowych.

Schorzenia o podobnym obrazie klinicznym:

• Infekcje przenoszone drogą płciową (np. Chlamydia trachomatis, rzeżączka, rzęsistkowica) oraz bakteryjna waginoza i kandydoza – częściej dają obfite, zmienione upławy i pieczenie, możliwy jest nieprzyjemny zapach.

• Zapalenie szyjki macicy (cervicitis) – może powodować ból i plamienia kontaktowe podobnie jak ektopia.

• Polipy szyjki macicy – zwykle objawiają się krwawieniami kontaktowymi lub między miesiączkami.

• Zmiany przednowotworowe lub nowotworowe szyjki – mogą przebiegać bezobjawowo albo z krwawieniami kontaktowymi; wymagają oceny cytologicznej/HPV i kolposkopii.

• Atrofia (zanik) nabłonka po menopauzie – suchość, pieczenie i krwawienia kontaktowe związane z niedoborem estrogenów.

• Endometrioza szyjki i inne rzadziej spotykane zmiany – mogą dawać plamienia okołookresowe lub po stosunku.

Nadżerka szyjki macicy – wskazania do leczenia i diagnostyka

Leczenie nadżerki szyjki macicy zależy od wielu czynników, takich jak wielkość zmiany, obecność objawów, wyniki cytologii oraz ewentualne współistniejące stany zapalne. Przed podjęciem decyzji o usunięciu nadżerki, konieczna jest dokładna diagnostyka, w tym kolposkopia i badanie cytologiczne. Tylko na tej podstawie można ustalić, czy usunięcie jest konieczne.

U pacjentek z bezobjawową ektopią i prawidłowymi wynikami badań przesiewowych preferuje się monitorowanie w ramach regularnych wizyt kontrolnych. Do leczenia zabiegowego kwalifikuje się zwykle pacjentki z utrzymującymi się dolegliwościami pomimo leczenia przyczynowego lub przy nieprawidłowościach wymagających interwencji według oceny lekarza.

Kiedy zabieg jest konieczny?

Zabieg usunięcia nadżerki jest konieczny przede wszystkim wtedy, gdy zmiana powoduje objawy utrudniające codzienne funkcjonowanie, takie jak częste plamienia czy infekcje. Konieczność zabiegu może również wynikać z nieprawidłowych wyników badania cytologicznego, które mogą sugerować ryzyko dalszego, niekorzystnego rozwoju zmiany.

Dodatkowo rozważa się go, gdy objawy utrzymują się pomimo leczenia zachowawczego (np. wyleczenia infekcji i odbudowy mikrobioty) lub gdy w kolposkopii stwierdza się nieprawidłowości wymagające leczenia. Ostateczną decyzję poprzedza omówienie korzyści, ryzyka oraz dostępnych alternatyw.

Ektopia a nadżerka – kiedy leczyć, a kiedy obserwować?

O ile bezobjawowa ektopia nie wymaga leczenia i zwykle ustępuje sama, tak nadżerka jest stanem wymagającym podjęcia określonych działań leczniczych (metody leczenia nadżerki szyjki macicy). Wiele zależy tu jednak od przyczyn jej powstania.

Jeśli do zmian doprowadziły nieleczone stany zapalne, konieczne jest ich dopochwowe leczenie. W przypadku niedoboru estrogenów należy podwyższyć ich stężenie farmakologicznie, zaś jeśli nadżerka szyjki macicy pojawiła się wskutek urazu, zwykle wystarczy utrzymywanie prawidłowej flory bakteryjnej pochwy.

Nadżerka nie jest stanem przedrakowym. Jeśli leczenie zachowawcze nie przyniesie oczekiwanych rezultatów lub wyniki badań wskazują na taką potrzebę, można rozważyć chirurgiczne usunięcie zmiany.

W przypadku bezobjawowej ektopii bez cech stanu zapalnego i z prawidłowymi wynikami badań przesiewowych (np. cytologii) możliwe jest bezpieczne obserwowanie zmian. Obejmuje to regularne wizyty kontrolne według zaleceń lekarza, z oceną objawów, badaniem ginekologicznym i – w razie wskazań – cytologią, testem HPV oraz kolposkopią. Celem jest potwierdzenie stabilności lub samoistnego wycofywania się zmian i szybkie wdrożenie leczenia w razie pojawienia się dolegliwości.

Skuteczne metody usuwania nadżerki

Mniejsze nadżerki można potraktować tak zwaną koagulacją chemiczną. Wówczas smaruje się je specjalnym preparatem, który niszczy chory nabłonek.

Większych nadżerek można się pozbyć w przebiegu:

• elektrokoagulacji, czyli zabiegu z wykorzystaniem prądu,

• krioterapii, czyli zamrażania,

• fotokoagulacji, czyli procedury, podczas której na nadżerkę oddziałuje laser.

Powyższe zabiegi są wykonywane przezpochwowo, w trybie ambulatoryjnym, dzięki czemu nie wymagają hospitalizacji. Bardzo duże nadżerki, którym towarzyszy nieprawidłowy wynik badania cytologicznego, powinny być usunięte chirurgicznie. W takiej sytuacji zabieg przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym, a pacjentka musi pozostać przez kilka dni w szpitalu.

Dobór metody zależy od wielkości i położenia zmiany, wyników badań przesiewowych, obecności stanu zapalnego oraz planów rozrodczych. Przed zabiegiem standardowo wyklucza się aktywną infekcję i ocenia wyniki cytologii/HPV, kolposkopia bywa pomocna w zaplanowaniu leczenia.

Po interwencji wskazane są wizyty kontrolne ustalane indywidualnie, aby ocenić gojenie i skuteczność.

Leczenie nadżerki podczas ciąży

Może się zdarzyć, że nadżerka szyjki macicy zostanie wykryta w okresie ciąży. Wówczas z reguły stosuje się leki o działaniu przeciwzapalnym, a z wycięciem zmiany czeka się do porodu. Konieczne jest regularne kontrolowanie nadżerki, aby ocenić, czy ubytek błony śluzowej nie powiększa się.

Sama nadżerka nie ma wpływu na płód i przebieg porodu, jednak jeśli powstała ona wskutek stanu zapalnego, konieczne jest pozbycie się patogenów, które ją wywołały.

Warto podkreślić, że choć leczenie chirurgiczne jest zazwyczaj odkładane na czas po porodzie, w przypadku nasilonych objawów (np. uporczywych krwawień) lub podejrzenia zmian o charakterze przednowotworowym lekarz może zalecić dodatkową diagnostykę (kolposkopia, a w uzasadnionych sytuacjach biopsja) i rozważyć wcześniejszą interwencję.

Procedury destrukcyjne szyjki w ciąży wykonuje się wyjątkowo i tylko ze ściśle określonych wskazań.

Dobór metody leczenia nadżerki – wskazania i przeciwwskazania

Metody leczenia nadżerki dobiera się indywidualnie, w zależności od stanu zdrowia pacjentki i specyfiki zmiany. Koagulacja chemiczna i elektrokoagulacja są zwykle zalecane dla małych zmian, podczas gdy krioterapia i laseroterapia mogą być stosowane przy większych. Leczenie chirurgiczne zarezerwowane jest dla dużych nadżerek z podejrzeniem dysplazji. Niektóre metody, jak laseroterapia, mogą nie być zalecane w przypadku ciąży.

Powikłania po usuwaniu nadżerki szyjki macicy – co warto wiedzieć?

Jak przy każdym zabiegu medycznym, usuwanie nadżerki szyjki macicy niesie ze sobą ryzyko powikłań. Może dojść do infekcji, krwawienia czy bliznowacenia szyjki macicy, co może wpływać na przyszłe ciąże. Po zabiegu pacjentka może odczuwać dyskomfort lub ból. Ważne jest, aby dokładnie omówić potencjalne ryzyko z lekarzem przed podjęciem decyzji o zabiegu.

Ryzyko rzadkich, ale istotnych powikłań, takich jak zwężenie kanału szyjki czy osłabienie jej funkcji, dotyczy głównie głębokich wycięć chirurgicznych wykonywanych ze wskazań onkologicznych. W przypadku metod ablacyjnych ( krioterapia, elektrokoagulacja, laser ablacyjny) ryzyko to jest mniejsze, jednak również wymaga omówienia przed zabiegiem i kontroli po leczeniu.

Nadżerka szyjki macicy – metody zachowawcze i ich skuteczność

Dla niektórych pacjentek alternatywą dla zabiegowego leczenia nadżerki mogą być metody zachowawcze, takie jak farmakoterapia czy zmiany stylu życia, które wspomagają regenerację błony śluzowej szyjki macicy. Regularne monitorowanie stanu zdrowia i suplementacja estrogenów mogą również być rozważone w zależności od przyczyny powstania nadżerki.

Do metod zachowawczych należą m.in.:

• leczenie przyczynowe zakażeń (na podstawie posiewów lub testów),

• odbudowa mikrobioty (probiotyki dopochwowe/doustne – pomocne zwłaszcza przy skłonności do nawrotów infekcji),

• miejscowe estrogeny u kobiet z zanikiem nabłonka po menopauzie oraz preparaty wspierające gojenie (np. z kwasem hialuronowym lub dekspantenolem).

Skuteczność tych metod polega głównie na łagodzeniu objawów i usuwaniu przyczyny, natomiast nie zawsze prowadzą one do szybkiego „zamknięcia” zmiany tak jak metody zabiegowe.

W porównaniu z leczeniem zabiegowym, które zwykle szybciej redukuje plamienia kontaktowe u pacjentek z utrzymującymi się dolegliwościami i prawidłową cytologią, metody zachowawcze wymagają czasu i regularnych kontroli.

Wybór specjalisty / kliniki

Wybór odpowiedniego specjalisty i kliniki do przeprowadzenia zabiegu usunięcia nadżerki jest kluczowy. Warto wybrać lekarza z doświadczeniem w leczeniu schorzeń szyjki macicy oraz klinikę, która oferuje różnorodne metody leczenia. Dobrym źródłem rekomendacji mogą być opinie innych pacjentek oraz porady od lekarza prowadzącego.

W ośrodku warto upewnić się o możliwości wykonania pełnej diagnostyki (cytologia/HPV, kolposkopia) i o dostępności zarówno metod zachowawczych, jak i zabiegowych. Pacjentki zainteresowane nowymi technikami (np. PDT, lasery biostymulacyjne) mogą zapytać o udział w programach badań klinicznych, jeśli są prowadzone – kwalifikacja odbywa się według kryteriów danego badania.

FAQ, czyli najczęstsze pytania o leczenie nadżerek szyjki macicy

• Czy nadżerkę szyjki macicy można leczyć naturalnie, np. ziołami?

  Leczenie nadżerki powinno przebiegać pod kontrolą ginekologa i opierać się na zaleconych przez niego działaniach. Odradza się leczenie nadżerki domowymi sposobami, bez konsultacji z lekarzem.

• Jakie są przyczyny nadżerki na szyjki macicy?

  Nadżerka na szyjce macicy powstaje najczęściej wskutek nieleczonego stanu zapalnego, urazu mechanicznego lub niedoboru estrogenów.

• Czy istnieją leki na nadżerkę bez recepty?

  W przypadku nadżerki nie należy przyjmować leków na własną rękę. Konieczne jest skonsultowanie się z lekarzem, który przepisze pacjentce odpowiednie preparaty.

• Czy mając nadżerkę można uprawiać seks?

  Obecność nadżerki nie wyklucza współżycia, jednak może być ono bolesne. Ze względu na to, że zmiana może być powiązana z wirusem HPV zaleca się stosowanie prezerwatyw, a przede wszystkim: udanie się do lekarza celem wykonania odpowiednich badań.

• Czy obecność nadżerki jest powiązana z rakiem?

  Każda nadżerka wymaga przeprowadzenia diagnostyki w kierunku raka szyjki macicy, jednak obecność zmiany nie oznacza od razu nowotworu.