Masaże

Rodzaje masażu i ich zastosowania

Podczas masażu masażysta wykonuje określone ruchy, wywierając tym samym ucisk na tkanki. Robi to z odpowiednio dopasowaną siłą i tempem oraz zgodnie z przebiegiem mięśni, tkanek, naczyń krwionośnych i limfatycznych. Masaż może mieć cele relaksacyjne, lecznicze i przeciwobrzękowe. Jest również metodą przygotowania mięśni do wysiłku.

Jak działa masaż na organizm?

Mechaniczny wpływ na skórę, powięź i mięśnie zwiększa poślizg tkanek i może zmniejszać ich sztywność. Pobudzenie mechanoreceptorów moduluje przewodzenie bodźców bólowych (tzw. bramkowanie bólu), co u części osób zmniejsza odczuwanie bólu.

W czasie masażu rośnie miejscowy przepływ krwi oraz usprawnia się odpływ żylny i limfatyczny (zwłaszcza przy technikach prowadzonych w kierunku naturalnego spływu). U wielu osób dochodzi do przesunięcia aktywności autonomicznej w stronę układu przywspółczulnego, sprzyjającego odprężeniu, a mięśnie mogą ulegać odruchowemu obniżeniu napięcia. Skala i trwałość tych efektów zależą od techniki, siły i czasu trwania zabiegu oraz indywidualnej reaktywności organizmu.

Wyróżnić można wiele rozmaitych rodzajów masażu. Wynika to między innymi z jego rozpowszechnienia w różnych zakątkach świata. Masaż jest wykonywany w rozmaitych kulturach, stanowiąc na przykład element medycyny naturalnej czy fizjoterapii przeznaczonej dla sportowców. Jego różnorodność spowodowana jest także wielorakimi celami opisywanych zabiegów. 

Dzięki temu osoby potrzebujące relaksu bądź wymagające masażu ze względów zdrowotnych mają do wyboru między wieloma rodzajami masażu.

Do najpopularniejszych masaży zaliczamy:

• masaż balijski,

• masaż relaksacyjny,

• masaż limfatyczny,

• masaż klasyczny,

• masaż ajurwedyjski,

• masaż leczniczy,

• masaż antycellulitowy,

• masaż kamieniami,

• masaż izometryczny,

• masaż odchudzający,

• masaż rehabilitacyjny,

• manualny drenaż limfatyczny,

• masaż sportowy.

Istnieją różne masaże, zaliczane zarówno do masaży ogólnych (masaż klasyczny), jak i masaży wyspecjalizowanych (np. masaż sportowy). Każdy z nich różni się przebiegiem, techniką masażu, a także środkami, które są wykorzystywane w trakcie jego przeprowadzania.

W profesjonalnych gabinetach masażu można skorzystać między innymi z aromatycznego masażu skóry, a także masażu głowy, masażu pleców, masażu łydek, masażu kręgosłupa szyjnego oraz masażu całego ciała. W ostatnich latach szczególną popularność zdobywają masaże z elementami mindfulness, które łączą tradycyjne techniki masażu z praktykami uważnościowymi. Dzięki temu można osiągnąć zarówno fizyczne, jak i psychiczne odprężenie.

Nowoczesne techniki i narzędzia we współczesnej terapii masażem:

• masaż tkanek głębokich oraz terapia punktów spustowych,

• techniki powięziowe ukierunkowane na poprawę ślizgu i elastyczności tkanek,

• manualny drenaż limfatyczny wspierany urządzeniami do pneumatycznej kompresji sekwencyjnej (wyłącznie po odpowiedniej kwalifikacji w terapii obrzęków),

• masaż próżniowy/bańkami (vacuum),

• narzędziowa mobilizacja tkanek miękkich (IASTM),

• perkusyjne masażery (tzw. pistolety do masażu) używane do krótkotrwałego rozluźniania tkanek,

• hydroterapia i masaż podwodny,

• masaż gorącymi kamieniami z kontrolą temperatury.

Dobór metody powinien wynikać z celu terapii, stanu zdrowia i preferencji pacjenta. Jakość dowodów naukowych dla poszczególnych technik jest zróżnicowana, a część metod stanowi uzupełnienie standardowej fizjoterapii, a nie jej zamiennik.

Wskazania i korzyści z masażu relaksacyjnego

Trudno wskazać na istnienie precyzyjnie określonych wskazań do przeprowadzenia masażu relaksacyjnego. Jego celem jest odpoczynek, uspokojenie i zregenerowanie osoby poddającej się wybranemu zabiegowi. Masaż relaksacyjny nie jest zabiegiem leczniczym.

Oznacza to, że osoba, która chciałaby z niego skorzystać, nie potrzebuje żadnego skierowania od swojego lekarza. Poddają się mu osoby, które mają na to ochotę i zależy im na uzyskaniu pozytywnych rezultatów zabiegu.

Efektem masażu relaksacyjnego jest między innymi:

• zmniejszenie napięcia mięśniowego,

• zmniejszenie napięcia tkankowego,

• poprawa przepływu krwi i limfy,

• regulacja gospodarki wodnej organizmu.

Dla przejrzystości warto dodać, że wspomniana „regulacja gospodarki wodnej” dotyczy przede wszystkim miejscowego usprawnienia odpływu żylnego i limfatycznego, a nie ogólnoustrojowych efektów metabolicznych. Masaż relaksacyjny może także wspomagać proces zasypiania i poprawiać jakość snu dzięki zmniejszeniu poziomu stresu i podniesieniu ogólnego samopoczucia.

Jest to szczególnie ważne w dzisiejszych czasach, gdy poziom stresu w społeczeństwie jest bardzo wysoki. Istnieją jednak konkretne przeciwwskazania do wykonania masażu relaksacyjnego. Jednym z nich jest choroba układu krążenia. Także u osób cierpiących na nowotwór choroba może stanowić przeszkodę do skorzystania z opisywanego zabiegu.

Do pozostałych przeciwwskazań należą hemofilia, infekcje wirusowe, infekcje bakteryjne oraz inne choroby skóry. Uwaga: u części osób ze stabilnymi chorobami układu krążenia (np. dobrze kontrolowanym nadciśnieniem tętniczym czy stabilną chorobą wieńcową) łagodne techniki relaksacyjne mogą być możliwe po konsultacji i pod nadzorem specjalisty, z unikaniem silnego ucisku i pozycji niekorzystnych hemodynamicznie.

W chorobach o przebiegu ostrym lub niewyrównanym (np. ostry zespół wieńcowy, zdekompensowana niewydolność serca, niekontrolowane nadciśnienie) masaż jest przeciwwskazany. Współcześnie istnieją także protokoły bezpiecznego masażu onkologicznego, które są modyfikowane do stanu pacjenta (m.in. unikanie miejsc zmienionych chorobowo i silnego ucisku) - decyzję o ich zastosowaniu należy każdorazowo uzgodnić z lekarzem prowadzącym.

Jednocześnie istnieją specjalistyczne techniki masażu dla kobiet w ciąży, zwykle po pierwszym trymestrze, wykonywane w bezpiecznych pozycjach i przez terapeutów z odpowiednim przeszkoleniem.

Wskazania i przeciwwskazania do masażu klasycznego

Wskazania do masażu klasycznego są bardzo podobne do wskazań wymienianych w kontekście masażu relaksacyjnego. W ich zakresie mieszczą się jednak dodatkowe dolegliwości, których eliminacja nie jest możliwa w przypadku zabiegu typowo relaksacyjnego. Wynika to z większej intensywności masażu klasycznego.

Wskazania do masażu klasycznego:

• nerwica i stany lękowe,

• obniżony nastrój,

• bezsenność,

• bóle kręgosłupa,

• zmęczenie mięśni,

• stany po urazach,

• bóle mięśniowe,

• choroby reumatyczne,

• obrzęki.

W chorobach zapalnych w okresie zaostrzenia intensywny masaż jest zwykle przeciwwskazany, dlatego decyzja o zabiegu powinna być poprzedzona oceną stanu zdrowia i dobraniem odpowiedniej siły oraz techniki.

Masaż klasyczny a relaksacyjny

Masaż klasyczny różni się od masażu relaksacyjnego w szczególności przebiegiem zabiegu, a tym samym specyfiką jego wykonywania. Pierwszy ze wskazanych masaży służy przede wszystkim regeneracji, drugi natomiast relaksacji. Różna jest więc typowa dla nich intensywność.

W przypadku masażu klasycznego masażyści stosują przede wszystkim takie techniki pracy jak:

• technika głaskania,

• technika ucisków,

• technika rozcierania,

• technika ugniatania,

• technika wibracji,

• technika oklepywania,

• technika wałkowania,

• technika roztrząsania.

Masaż klasyczny a leczniczy

Niejednakowy jest także przebieg innych zabiegów zaliczanych do grupy masaży. Wyraźnie dostrzegalne różnice tkwią w szczególności pomiędzy masażem klasycznym a masażem leczniczym. Pierwszy z nich służy celom regeneracyjnym, drugi natomiast celom leczniczym.

Masaż klasyczny stanowi zabieg wykonywany w ramach ogólnej terapii, która poprawia funkcjonowanie głównych układów organizmu. Z kolei podczas masażu leczniczego masażysta skupia się na konkretnych dysfunkcjach i bólach doświadczanych przez pacjenta. Jest stosowany między innymi w przypadku bólu mięśni czy bólu kręgosłupa. Masaż leczniczy jest często elementem programu fizjoterapii, poprzedzony diagnostyką funkcjonalną, z jasno określonym celem i monitorowaniem efektów w czasie.

Masaż klasyczny a sportowy

Czym innym jest również masaż sportowy, który stanowi osobną kategorię ofertową typową dla profesjonalnych gabinetów masażu. Celem masażu sportowego jest przywrócenie mięśniom sprawności. Wykonuje się go także po to, by poprawić krążenie krwi i limfy.

Masaż sportowy skutkuje również dotlenieniem mięśni i skóry. Nie należy więc go utożsamiać z masażem klasycznym, który służy przede wszystkim ogólnej regeneracji. W praktyce wyróżnia się różne odmiany masażu sportowego dopasowane do etapu aktywności (np. przedwysiłkowy, powysiłkowy, podtrzymujący), co wpływa na dobór technik i intensywność zabiegu.

Masaż klasyczny a choroba nowotworowa

Choroba nowotworowa może być przeciwwskazaniem do wykonania masażu klasycznego. Dlatego osoba, która na nią cierpi, przed udaniem się na wizytę do wybranego gabinetu masażu powinna skonsultować swoje plany z lekarzem prowadzącym. Przeciwwskazaniem do masażu klasycznego są również między innymi ostre i podostre stany zapalne w organizmie, a także zakażenia bakteryjne, grzybicze i wirusowe skóry.

U wybranych pacjentów możliwe jest zastosowanie zmodyfikowanych, delikatnych technik w ramach masażu onkologicznego, z uwzględnieniem przeciwwskazań miejscowych (np. unikanie ucisku w obrębie zmian nowotworowych, ostrożność przy przerzutach do kości i zaburzeniach krzepnięcia) oraz po akceptacji lekarza.

Przeciwwskazania do masażu

Przeciwwskazania do masażu różnią się w zależności od wybranego zabiegu. W przypadku masażu klasycznego przeszkodą do jego wykonania mogą być między innymi choroby nowotworowe, zapalenia żył, żylaki i tętniaki, a także ostre i podostre zapalenia w organizmie.

Masaż relaksacyjny natomiast nie jest możliwy w szczególności w przypadku chorób układu krążenia, chorób nowotworowych i hemofilii. W praktyce, u osób ze stabilnymi chorobami układu krążenia łagodne techniki mogą być rozważane po konsultacji ze specjalistą, natomiast w stanach ostrych lub niewyrównanych stanowią przeciwwskazanie.

Dodatkowo, wszelkie stany gorączkowe, zaawansowana choroba nerek, a także niektóre choroby autoimmunologiczne mogą stanowić przeciwwskazanie do przeprowadzenia większości rodzajów masażu. Ważne jest, by przed przystąpieniem do masażu skonsultować się z lekarzem w celu weryfikacji bezpieczeństwa danej procedury.

Za przeciwwskazania uznaje się również świeże urazy, rany i oparzenia, aktywne zakażenia skóry, a w przypadku kończyn – podejrzenie lub rozpoznaną zakrzepicę żył głębokich.

Możliwe reakcje organizmu po masażu

Po masażu mogą wystąpić przejściowe działania niepożądane, które najczęściej mają łagodny charakteri ustępują samoistnie w ciągu kilkunastu godzin lub kilku dni. Są one naturalną reakcją organizmu na intensywną pracę z tkankami i układem mięśniowym.

Możliwe działania niepożądane po masażu (najczęściej łagodne i przemijające):

• tkliwość lub ból mięśni przypominający zakwasy oraz uczucie zmęczenia,

• chwilowe zawroty głowy lub senność po wstaniu z leżanki,

• miejscowe zasinienia po intensywnych technikach,

• podrażnienie skóry lub reakcje alergiczne na użyte oleje i kosmetyki,

• przejściowe nasilenie dolegliwości bólowych w pierwszych 24-48 godzinach,

• rzadko: omdlenie wazowagalne lub nasilenie objawów u osób z nadwrażliwością na dotyk.

Jeśli objawy nie ustępują lub nasilają się, należy skontaktować się z terapeutą lub lekarzem.

Jak wybrać wykwalifikowanego i odpowiedzialnego terapeutę?

Wybór specjalisty wykonującego masaż lub terapię manualną ma istotne znaczenie dla skuteczności i bezpieczeństwa zabiegu. Warto zwrócić uwagę nie tylko na doświadczenie i kwalifikacje terapeuty, ale także na sposób prowadzenia wywiadu, ocenę przeciwwskazań oraz dbałość o komfort i bezpieczeństwo pacjenta.

Jak wybrać odpowiedzialnego specjalistę:

• udokumentowane kwalifikacje zawodowe (np. fizjoterapeuta lub technik masażysta) oraz aktualne szkolenia z danej metody,

• doświadczenie w pracy z problemem, z którym zgłasza się pacjent (np. obrzęki, dolegliwości bólowe, ciąża, onkologia),

• rzetelny wywiad, ocena przeciwwskazań i uzyskanie świadomej zgody przed zabiegiem,

• jasne omówienie celu, spodziewanych efektów i możliwych działań niepożądanych,

• dbałość o higienę, komfort i bezpieczeństwo (w tym możliwość przerwania zabiegu),

• w razie chorób przewlekłych – współpraca z lekarzem; warto też zwrócić uwagę na posiadanie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

FAQ - najczęściej zadawane pytania na temat masażu

• Jakie są najpopularniejsze rodzaje masażu?

  Większość osób wybiera masaż relaksacyjny, leczniczy lub klasyczny, które różnią się technikami i celem zabiegu.

• Czy masaż jest dobrym sposobem na zmniejszenie stresu?

  Tak, masaż relaksacyjny może pomóc w zmniejszeniu stresu poprzez obniżenie poziomu kortyzolu i poprawę samopoczucia.

• Ile kosztuje masaż relaksacyjny i czy jest refundowany?

  Ceny masażu relaksacyjnego wahają się od 100 do 200 złotych, a zazwyczaj nie jest on refundowany przez NFZ.

• Kiedy nie powinno się wykonywać masażu?

  Masażu nie wykonuje się przy świeżych urazach, a także w przypadku ostrych chorób układu krążenia lub infekcji skóry.

• Czy masaż można stosować przy chorobach nowotworowych?

  Masaże onkologiczne mogą być stosowane po konsultacji z lekarzem, ale klasyczny masaż nie jest zalecany przy aktywnych nowotworach.

• Na co zwrócić uwagę przy wyborze masażysty?

  Ważne są udokumentowane kwalifikacje, doświadczenie w terapii konkretnego problemu oraz dbałość o higienę i bezpieczeństwo.