Rehabilitacja w chorobie Parkinsona

Na czym polega rehabilitacja w chorobie Parkinsona?

Choroba Parkinsona jest postępującą chorobą układu nerwowego. Do charakterystycznych problemów ruchowych należą m.in. spowolnienie ruchów, sztywność, drżenie oraz zaburzenia równowagi. Wraz z rozwojem choroby trudniejsze mogą stawać się chodzenie, zmiana kierunku, utrzymywanie równowagi czy wykonywanie codziennych czynności. Dlatego rehabilitacja osób z chorobą Parkinsona koncentruje się nie tylko na ogólnej kondycji, lecz także na konkretnych ograniczeniach funkcjonalnych.

Rehabilitacja neurologiczna w chorobie Parkinsona może obejmować fizjoterapię, terapię zajęciową, terapię mowy i połykania oraz – zależnie od potrzeb – wsparcie psychologiczne lub neuropsychologiczne.

W ramach fizjoterapii wykorzystuje się m.in.:

• trening aerobowy,

• trening siłowy,

• trening równowagi,

• trening chodu,

• ćwiczenia zadaniowe,

• strategie oparte na zewnętrznych sygnałach.

Aktualne dane pokazują korzyści różnych form aktywności fizycznej, ale nie wskazują jednej metody najlepszej dla wszystkich pacjentów.

Kiedy rozpocząć rehabilitację w chorobie Parkinsona?

Usprawniania ruchowego nie trzeba odkładać do czasu pojawienia się znacznej niesprawności. Polskie materiały dla pacjentów zalecają prowadzenie usprawniania ruchowego od początku leczenia oraz dostosowanie ćwiczeń do zaawansowania choroby, wieku, chorób współistniejących i indywidualnego profilu zaburzeń. We wcześniejszych etapach duże znaczenie ma utrzymywanie aktywności i sprawności, natomiast wraz z nasilaniem objawów choroby Parkinsona coraz istotniejsza może być praca nad chodem, równowagą i bezpieczeństwem podczas codziennych czynności.

Cele terapii powinny zmieniać się wraz z potrzebami chorego. Innego postępowania wymaga osoba aktywna i samodzielna z niewielkimi zaburzeniami ruchowymi, a innego pacjent mający duże trudności z poruszaniem się lub wykonywaniem codziennych czynności. Międzynarodowy konsensus dotyczący rehabilitacji w chorobie Parkinsona podkreśla znaczenie opieki rehabilitacyjnej na różnych etapach choroby oraz jej dostosowania do problemów konkretnego pacjenta.

Jak wygląda rehabilitacja osoby z chorobą Parkinsona?

Fizjoterapia w chorobie Parkinsona powinna uwzględniać ocenę funkcjonowania pacjenta oraz jego indywidualnych potrzeb. Fizjoterapeuta może analizować m.in. chód, równowagę, mobilność, wykonywanie konkretnych czynności oraz problemy ograniczające codzienną aktywność. Wytyczne APTA podkreślają jednocześnie, że przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych należy brać pod uwagę bezpieczeństwo, preferencje, stadium choroby oraz potrzeby konkretnej osoby. Na podstawie oceny dobiera się odpowiednie formy terapii.

Rehabilitacja lecznicza finansowana ze środków publicznych może być w Polsce realizowana:

• ambulatoryjnie,

• w domu,

• w ośrodku lub oddziale dziennym,

• w warunkach stacjonarnych.

NFZ wskazuje także odrębne zasady kierowania do poszczególnych form świadczeń, dlatego możliwość skorzystania z konkretnego rodzaju rehabilitacji zależy od stanu chorego i spełnienia warunków kwalifikacji.

Jakie ćwiczenia stosuje się w chorobie Parkinsona?

Ćwiczenia w chorobie Parkinsona powinny odpowiadać problemom występującym u konkretnej osoby.

Wytyczne fizjoterapeutyczne wymieniają m.in.:

• trening aerobowy,

• trening oporowy,

• trening równowagi,

• trening chodu,

• ćwiczenia elastyczności,

• trening ukierunkowany na konkretne zadania.

Aktywność fizyczna w chorobie Parkinsona może też przyjmować formę spacerów, tańca, pływania czy innych aktywności dopasowanych do możliwości chorego.

Trening chodu w chorobie Parkinsona ma służyć poprawie jego parametrów i mobilności. Wytyczne APTA wskazują na wysoką jakość dowodów przemawiających za treningiem chodu oraz treningiem równowagi. Ten drugi może poprawiać kontrolę postawy, równowagę, mobilność i parametry chodu. Ćwiczenia równowagi w chorobie Parkinsona powinny jednocześnie uwzględniać bezpieczeństwo chorego i ryzyko upadku.

Istotnymi elementami programu mogą być również trening oporowy i aerobowy. Według wytycznych APTA trening oporowy może poprawiać m.in. siłę i wyniki funkcjonalne, a wysiłek aerobowy – wydolność oraz wybrane wyniki dotyczące sprawności i objawów ruchowych. Ćwiczenia elastyczności mogą być wykorzystywane w celu poprawy zakresu ruchu. Stosuje się także trening zadaniowy, którego celem jest poprawa wykonywania określonych czynności.

Rehabilitacja w chorobie Parkinsona to nie tylko fizjoterapia

Problemy związane z chorobą Parkinsona nie ograniczają się do poruszania, dlatego u części pacjentów potrzebne jest postępowanie wielodyscyplinarne. Terapia zajęciowa w chorobie Parkinsona może koncentrować się na problemach dotyczących wykonywania codziennych aktywności i funkcjonowania w otoczeniu. Międzynarodowy konsensus rehabilitacyjny wymienia terapię zajęciową obok fizjoterapii, terapii mowy oraz opieki psychologicznej i neuropsychologicznej jako element kompleksowej rehabilitacji.

W przypadku zaburzeń mowy i połykania w chorobie Parkinsona częścią postępowania rehabilitacyjnego może być terapia mowy i połykania prowadzona przez odpowiednio przygotowanego specjalistę. W zależności od potrzeb do zespołu mogą zostać włączeni również specjaliści zajmujący się zdrowiem psychicznym i funkcjami poznawczymi. Zakres takiej opieki powinien wynikać z konkretnych trudności chorego.

Czy ćwiczenia przy chorobie Parkinsona można wykonywać w domu?

Ćwiczenia dla osób z chorobą Parkinsona mogą być wykonywane także samodzielnie, pod warunkiem dopasowania ich do możliwości chorego. Medycyna Praktyczna zaleca, aby zakres i tempo ćwiczeń były możliwe do wykonania przez pacjenta bez maksymalnego wysiłku, a w razie wątpliwości dotyczących wyboru ćwiczeń skonsultować się z fizjoterapeutą.

Osoba, która zastanawia się, jakie ćwiczenia przy chorobie Parkinsona wykonywać w domu, powinna uwzględniać także własne bezpieczeństwo. Zaburzenia równowagi mogą zwiększać ryzyko upadków, dlatego ćwiczenia stwarzające takie zagrożenie nie są odpowiednie dla każdego chorego. Dobór aktywności powinien uwzględniać zaawansowanie choroby, możliwości pacjenta, wiek, choroby współistniejące i profil występujących zaburzeń.

Jak często powinna odbywać się rehabilitacja w chorobie Parkinsona?

Nie ma jednej częstotliwości wizyt rehabilitacyjnych właściwej dla wszystkich osób z chorobą Parkinsona. Program powinien wynikać z potrzeb, możliwości i stadium choroby, a rehabilitacja nie ogranicza się wyłącznie do sesji z fizjoterapeutą – istotna jest również regularna aktywność fizyczna. Aktualne międzynarodowe rekomendacje podkreślają konieczność indywidualizacji ćwiczeń ze względu na możliwości pacjenta, stan po przyjęciu leków i etap choroby.

Zaktualizowane rekomendacje Parkinson’s Foundation i American College of Sports Medicine wskazują m.in. na:

• aktywność aerobową przez co najmniej 3 dni w tygodniu,

• trening siłowy 2–3 razy w tygodniu w nienastępujące po sobie dni,

• ćwiczenia równowagi i sprawności funkcjonalnej co najmniej 2–3 razy w tygodniu,

• ćwiczenia elastyczności minimum 2–3 dni w tygodniu.

Są to jednak zalecenia międzynarodowe, a nie formalne polskie wytyczne, dlatego nie należy traktować ich jako indywidualnego planu rehabilitacji.

Jakie efekty daje rehabilitacja w chorobie Parkinsona?

Efektem rehabilitacji może być przede wszystkim sprawniejsze wykonywanie codziennych czynności. Odpowiednio dobrany trening może poprawiać chód, równowagę, mobilność, siłę mięśniową i wydolność. W praktyce może to oznaczać m.in. łatwiejsze wstawanie z krzesła, pewniejsze wykonywanie zwrotów, sprawniejsze przemieszczanie się po domu i poza nim czy lepsze radzenie sobie z czynnościami wymagającymi zmiany pozycji ciała. Skala poprawy zależy jednak od stadium choroby, rodzaju objawów i systematyczności ćwiczeń.

U części pacjentów rehabilitacja może także pomagać w konkretnych problemach charakterystycznych dla choroby Parkinsona. Trening chodu może poprawiać jego prędkość i długość kroku, ćwiczenia równowagi – kontrolę postawy i mobilność, a trening siłowy – siłę mięśni i sprawność funkcjonalną. Zastosowanie zewnętrznych wskazówek, czyli cueingu, może natomiast ułatwiać chodzenie i ograniczać epizody zamrożenia chodu.

Korzyści z aktywności fizycznej potwierdzają również badania. Przegląd Cochrane obejmujący 154 randomizowane badania z udziałem 7837 osób wykazał, że różne formy ćwiczeń mogą poprawiać objawy ruchowe i jakość życia w porównaniu z brakiem ćwiczeń. Nie ma jednak wystarczających dowodów, aby wskazać jeden rodzaj treningu jako najlepszy dla wszystkich pacjentów.

Ile kosztuje rehabilitacja w chorobie Parkinsona?

Według aktualnego zestawienia Kliniki.pl, przygotowanego na podstawie cenników 31 klinik i 6 specjalistów, średnia cena rehabilitacji w chorobie Parkinsona wynosi 970 zł. Najniższa wskazana cena to 80 zł, a najwyższa 6740 zł. Duża różnica pomiędzy wartościami oznacza, że przy porównywaniu ofert należy zwrócić uwagę na zakres świadczenia objętego ceną.