Rozmowa dotyczy także tego, dlaczego przez lata zdrowie serca kobiet było bagatelizowane, jaką rolę w chorobach układu krążenia odgrywa genetyka oraz dlaczego zaburzenia erekcji mogą być pierwszym sygnałem problemów kardiologicznych u mężczyzn.
Serce kobiet przez lata było pomijane
Rozmowa zaczyna się od pytania, czy serce kobiety i serce mężczyzny wymagają innego spojrzenia. Doktor Anna Słowikowska odpowiada pozornie prosto: zarówno kobiety, jak i mężczyźni mają serce, żyły, tętnice i naczynia limfatyczne. Różnice zaczynają się jednak tam, gdzie medycyna przez lata patrzyła nierówno.
Ekspertka przypomina pojęcie „medycyny bikini” – redukowania zdrowia kobiet głównie do piersi i narządów rodnych. W profilaktyce kobiecej dużo mówi się o mammografii, USG piersi czy cytologii. Znacznie rzadziej o zawale serca, miażdżycy, nadciśnieniu czy udarze mózgu.
Tymczasem kobiety także chorują na choroby sercowo-naczyniowe. Statystycznie dzieje się to później niż u mężczyzn, między innymi z powodu ochronnego działania estrogenów, ale ta przewaga nie jest dana raz na zawsze. Palenie papierosów, otyłość, cukrzyca, nadciśnienie czy niekorzystny profil lipidowy mogą znacząco przyspieszyć rozwój chorób układu krążenia.
Zawał serca rzadko przychodzi „znikąd”
W powszechnym wyobrażeniu zawał serca często pojawia się nagle: ktoś był aktywny, pracował, funkcjonował normalnie, a potem „nagle” doszło do katastrofy. Doktor Anna Słowikowska prostuje ten obraz. Tak, zdarzają się nagłe zatrzymania krążenia bez wcześniejszych objawów. Jednak w wielu przypadkach organizm wcześniej wysyła sygnały ostrzegawcze.
Mogą to być:
- większe zmęczenie przy wysiłku,
- trudność z wejściem po schodach,
- duszność,
- ból lub ucisk w klatce piersiowej,
- pogorszenie tolerancji wysiłku,
- niepokojące objawy przy szybszym marszu lub podbiegnięciu.
Problem polega na tym, że wiele osób tłumaczy je stresem, wiekiem, brakiem kondycji albo przepracowaniem. Dopiero po incydencie sercowo-naczyniowym pacjenci często przypominają sobie, że „coś jednak było wcześniej”.
Śródbłonek naczyniowy: mała warstwa komórek, wielkie znaczenie
Jednym z najważniejszych pojęć tej rozmowy jest śródbłonek naczyniowy. Ekspertka opisuje go jako pojedynczą warstwę komórek wyściełającą naczynia krwionośne. To właśnie on decyduje o wielu kluczowych procesach: płynności krwi, reakcji zapalnej, przenikaniu komórek odpornościowych, powstawaniu miażdżycy czy zdolności naczyń do rozkurczu.
Uszkodzony śródbłonek sprzyja powstawaniu blaszki miażdżycowej. Źle działający śródbłonek może mieć związek nie tylko z bólem w klatce piersiowej, ale także z zaburzeniami erekcji. To ważny moment rozmowy: serce nie działa w izolacji, a choroby układu krążenia nie dotyczą wyłącznie samego mięśnia sercowego. Dotyczą całego systemu naczyń.
Cholesterol: nie „dobry” i „zły”, lecz transportowany przez lipoproteiny
W rozmowie pojawia się też ważne uporządkowanie pojęć. Ekspertka zwraca uwagę, że popularny podział na „dobry cholesterol” i „zły cholesterol” jest uproszczeniem. Cholesterol jako substancja jest ten sam. Różnią się natomiast lipoproteiny, które go transportują.
W uproszczeniu:
- HDL działa przeciwmiażdżycowo – pomaga usuwać nadmiar cholesterolu ze ścian tętnic.
- LDL i lipoproteina(a) mogą działać promiażdżycowo – sprzyjają odkładaniu cholesterolu pod śródbłonkiem naczyniowym i powstawaniu blaszki miażdżycowej.
To istotne, bo pacjent z prawidłową masą ciała, aktywny fizycznie i „zdrowo wyglądający” nadal może mieć wysokie stężenie cholesterolu LDL z przyczyn genetycznych. Styl życia jest bardzo ważny, ale nie zawsze wystarcza. Dlatego tak duże znaczenie mają badania profilaktyczne i indywidualna ocena ryzyka przez lekarza.
Palenie papierosów i e-papierosy – jeden z największych wrogów naczyń
Jeśli w rozmowie pada najmocniejszy apel, dotyczy on niepalenia. Doktor Anna Słowikowska mówi wprost: po pierwsze i po stokroć – niepalenie.
Dym papierosowy uszkadza śródbłonek naczyniowy, nasila procesy zapalne i sprzyja utlenianiu lipoprotein, które łatwiej uczestniczą w powstawaniu blaszki miażdżycowej. Palenie zwiększa więc ryzyko miażdżycy, zawału serca, udaru mózgu i chorób tętnic obwodowych.
W rozmowie pojawia się również temat e-papierosów. Ekspertka nie zostawia tu pola na złudzenia: one także są szkodliwe. Wskazuje, że zdarzały się przypadki ciężkich uszkodzeń płuc po użyciu e-papierosów, także u dzieci i młodych osób. To ważne, bo e-papierosy bywają przedstawiane jako „mniej groźna” alternatywa, podczas gdy z perspektywy zdrowia publicznego nadal są poważnym problemem.
Dieta, ruch i sen: codzienność, która decyduje o tętnicach
W odcinku nie pada modne hasło „dieta cud”. Przeciwnie – rozmówczynie odchodzą od opresyjnego rozumienia diety jako zakazu i nakazu. Bardziej adekwatne są pojęcia: styl odżywiania, model żywienia, zdrowy talerz.
Doktor Anna Słowikowska szczególnie krytycznie mówi o żywności wysokoprzetworzonej, tłuszczach utwardzonych i syropie glukozowo-fruktozowym. Wskazuje, że sposób jedzenia ma ogromne znaczenie dla zdrowia układu sercowo-naczyniowego.
W rozmowie pojawia się również pochwała warzyw, produktów niskoprzetworzonych, polifenoli i wzorców żywienia zbliżonych do diety śródziemnomorskiej lub DASH. Co ważne, nie trzeba szukać zdrowia wyłącznie w egzotycznych produktach. Polska kuchnia również ma swoje dobre zasoby: kiszonki, kasze, warzywa, olej lniany czy proste, niskoprzetworzone posiłki.
Drugim filarem jest ruch. Nie musi oznaczać sportu wyczynowego. Chodzi o regularną aktywność, która poprawia pracę układu krążenia, metabolizm, masę ciała i ogólną sprawność.
Trzecim, często niedocenianym filarem jest sen. Ekspertka przypomina, że do amerykańskiej „ósemki dla zdrowia” dołączono właśnie sen – obok niepalenia, zdrowego jedzenia, ruchu, kontroli masy ciała, cholesterolu, ciśnienia tętniczego i glikemii. Zarywanie nocy, praca do późna, smartfon przed snem i słaba higiena snu nie są neutralne dla serca.
Otyłość trzewna to nie problem estetyczny
Jednym z mocniejszych fragmentów rozmowy jest wyjaśnienie, dlaczego otyłość trzewna jest niebezpieczna. Nie chodzi o wygląd. Tkanka tłuszczowa trzewna, czyli ta zlokalizowana wokół narządów wewnętrznych, produkuje liczne związki o działaniu prozapalnym, prozakrzepowym i promiażdżycowym.
To oznacza, że otyłość trzewna może zwiększać ryzyko:
- miażdżycy,
- nadciśnienia tętniczego,
- cukrzycy typu 2,
- choroby wieńcowej,
- zawału serca,
- udaru mózgu.
W tym sensie brzuch nie jest wyłącznie kwestią rozmiaru ubrań. Może być objawem zaburzeń metabolicznych, które przez lata obciążają serce i naczynia.
Profilaktyka kardiologiczna: jakie badania warto rozważyć?
Doktor Anna Słowikowska podkreśla, że nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi na pytanie, jak często wykonywać badania. Wszystko zależy od wieku, wywiadu rodzinnego, masy ciała, ciśnienia tętniczego, chorób współistniejących, palenia papierosów, wcześniejszych incydentów sercowo-naczyniowych i wyników poprzednich badań.
W rozmowie pada jednak jasna sugestia: jeśli ktoś ma około 40 lat i nigdy nie badał podstawowych parametrów, powinien zrobić to jak najszybciej.
Wśród badań wymienionych w podcaście znalazły się:
- glukoza,
- mocznik,
- kreatynina,
- sód,
- potas,
- lipidogram,
- lipoproteina(a).
Szczególnie interesujący jest temat lipoproteiny(a). Jej poziom jest w dużej mierze uwarunkowany genetycznie, dlatego – jak mówi ekspertka – warto oznaczyć ją raz w życiu. Wysokie stężenie może zwiększać ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych, także u młodych osób.
Ważna jest też historia rodzinna. Jeśli w rodzinie występowały zawały serca, udary mózgu, choroba wieńcowa, hipercholesterolemia rodzinna lub nagłe zgony sercowe, warto omówić to z lekarzem rodzinnym albo kardiologiem.
Męska hydraulika: co zaburzenia erekcji mówią o sercu?
Końcowa część rozmowy dotyczy mężczyzn i tego, że zaburzenia erekcji mogą być sygnałem problemów naczyniowych. Doktor Anna Słowikowska przypomina, że erekcja zależy od prawidłowego działania naczyń, śródbłonka i tlenku azotu, który umożliwia rozkurcz naczyń.
Jeśli śródbłonek jest uszkodzony przez palenie papierosów, nadciśnienie, cukrzycę, zaburzenia lipidowe czy niezdrowy styl życia, może to wpływać również na sprawność seksualną. W tym sensie zaburzenia erekcji nie powinny być traktowane wyłącznie jako problem intymny lub psychologiczny. Mogą być pierwszym ostrzeżeniem ze strony układu sercowo-naczyniowego.
To szczególnie ważny przekaz dla mężczyzn, którzy często rzadziej korzystają z profilaktyki i później zgłaszają się do lekarza. Dbanie o serce może oznaczać także dbanie o sprawność seksualną, jakość życia i samodzielność w kolejnych dekadach.
Posłuchaj artykułu:
- Artykuł "Choroby serca i profilaktyka kardiologiczna. Jak dbać o układ krążenia?" jest dostępny w formie audio z lektorem - posłuchaj teraz (11:57 minuty)
-
4.0/5 (opinie 1)