Jakie szczepienia są zalecane dorosłym? Co i kiedy warto omówić z lekarzem?

Dlaczego warto samemu zapytać lekarza o szczepienia?

Warto samemu poruszyć z lekarzem temat szczepień, ponieważ ich zakres u dorosłych zależy m.in. od wieku, wcześniejszych szczepień, chorób przewlekłych czy szczególnych sytuacji, takich jak ciąża. Nie zawsze więc można oprzeć się na jednym, uniwersalnym schemacie.

Dane z raportu „Polska na szczepieniach 2026” (https://www.kliniki.pl/raporty/) pokazują jednocześnie, że rekomendacja medyczna nie zawsze pojawia się z inicjatywy specjalisty. W całej grupie osób, które nie wykonały żadnego z analizowanych szczepień, 12,0% jako główny powód wskazało brak zalecenia ze strony lekarza, a 8,9% – brak propozycji szczepienia. Wśród badanych do 24. roku życia pierwsza z tych wartości wzrosła aż do 26,2%.

Rozmowa podczas wizyty może więc pomóc ustalić, które szczepienia są aktualnie zalecane w danym przypadku, czy potrzebna jest dawka przypominająca oraz czy wiek lub stan zdrowia wpływają na rekomendacje. Przykładowo szczepienie przeciw grypie wykonuje się co roku, natomiast w przypadku błonicy, tężca i krztuśca przewidziane są dawki przypominające co 10 lat.

Szczepienia dorosłych zależą od wieku i sytuacji zdrowotnej

Szczepienia zalecane dla dorosłych dobiera się z uwzględnieniem wieku, wcześniejszych szczepień oraz indywidualnych czynników zdrowotnych. Znaczenie mogą mieć m.in. choroby przewlekłe, ciąża, wykonywany zawód czy zwiększone ryzyko kontaktu z określonymi drobnoustrojami. Dlatego kalendarz szczepień nie jest jednakową listą dla wszystkich.

Dorośli w wieku 19–49 lat

Młodzi dorośli powinni przede wszystkim sprawdzić, czy mają wykonane szczepienia zalecane w tej grupie wieku i czy nie wymagają uzupełnienia wcześniejszych szczepień.

Kalendarz PZH na 2026 r. dla osób w wieku 19–49 lat uwzględnia m.in. coroczne szczepienie przeciw grypie, dawkę przypominającą przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi co 10 lat oraz 3-dawkowe szczepienie przeciw HPV. Znaczenie ma także wcześniejsza historia szczepień, m.in. przeciw WZW typu B, odrze, śwince i różyczce czy ospie wietrznej.

Dorośli w wieku 50–64 lat

Po ukończeniu 50 lat pojawiają się kolejne zalecenia związane z wiekiem. Kalendarz PZH na 2026 r. uwzględnia w tej grupie m.in. szczepienia przeciw pneumokokom i półpaścowi.

Nadal aktualne pozostają m.in. coroczne szczepienie przeciw grypie oraz dawka przypominająca przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi co 10 lat.

Osoby w wieku 65 lat i więcej

U osób w wieku 65 lat i więcej do szczepień zalecanych należą m.in. szczepienia przeciw pneumokokom, półpaścowi i RSV. Aktualny kalendarz PZH na 2026 r. przewiduje dla tej grupy 1 dawkę szczepionki przeciw RSV oraz 2 dawki przeciw półpaścowi. W przypadku pneumokoków wskazano PCV13 + PPSV23 albo jedną dawkę PCV20/PCV21.

Seniorzy nadal powinni pamiętać także o szczepieniach powtarzanych w dorosłości. Szczepienie przeciw grypie zalecane jest w każdym sezonie infekcyjnym, a dawkę przypominającą przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi – co 10 lat. Szczepienie przeciw COVID-19 wykonuje się natomiast zgodnie z aktualnymi komunikatami Ministra Zdrowia.

Szczepienia coroczne, okresowe i wykonywane w określonych sytuacjach

Szczepienia dorosłych różnią się częstotliwością – część wykonuje się regularnie, inne wymagają dawek przypominających, a jeszcze inne są zalecane w zależności od wieku, stanu zdrowia lub wcześniejszych szczepień. Dlatego samo pytanie, czy dana osoba „jest zaszczepiona”, nie zawsze wystarcza do oceny aktualnej ochrony.

Przykładem szczepienia wykonywanego regularnie jest szczepienie przeciw grypie, zalecane raz w roku. Z kolei dawkę przypominającą szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi zaleca się co 10 lat. W przypadku szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu po podstawowym cyklu przewidziane są dawki przypominające co 3–5 lat.

Inne szczepienia mogą zależeć od wcześniejszego uodpornienia lub konkretnej sytuacji.

Przykładowo – portal pacjent.gov.pl wskazuje:

• szczepienie przeciw WZW typu B dla osób wcześniej niezaszczepionych,

• szczepienie przeciw ospie wietrznej dla osób, które nie chorowały i nie były szczepione,

• szczepienie przeciw półpaścowi – dla osób powyżej 50. roku życia oraz dorosłych ze zwiększonym ryzykiem zachorowania.

O co zapytać lekarza przed decyzją o szczepieniu?

Rozmowę o szczepieniach warto zacząć od ustalenia, które zalecenia dotyczą konkretnej osoby. Kalendarze szczepień dla dorosłych różnią się w zależności od wieku, stanu zdrowia i szczególnych sytuacji.

Podczas wizyty pomocne mogą być następujące pytania:

• 1. Które szczepienia są obecnie zalecane w moim wieku?

• 2. Czy mam komplet szczepień z wcześniejszych lat, czy któreś trzeba uzupełnić?

• 3. Czy potrzebuję teraz dawki przypominającej któregoś szczepienia?

• 4. Czy moje choroby przewlekłe wpływają na zalecenia dotyczące szczepień?

• 5. Czy planowanie ciąży lub ciąża zmienia zakres zalecanych szczepień?

• 6. Czy mój zawód zwiększa potrzebę wykonania określonych szczepień?

• 7. Czy przed planowaną podróżą powinienem rozważyć dodatkowe szczepienia?

Taka rozmowa może pomóc uporządkować informacje, których części pacjentów po prostu brakuje. W raporcie „Polska na szczepieniach 2026” (https://www.kliniki.pl/raporty/#research-reports) 2,8% osób, które nie wykonały żadnego z analizowanych szczepień, wskazało, że nie wiedziało, jakie szczepienia są zalecane. Kolejne 1,0% nie wiedziało, jak umówić się na szczepienie.

Gdzie sprawdzać aktualne zalecenia i refundację szczepień?

Aktualnych zaleceń dotyczących szczepień dorosłych warto szukać przede wszystkim w oficjalnych źródłach.

Pacjent.gov.pl publikuje kalendarz szczepień na każdym etapie życia, natomiast serwis szczepienia.Info prowadzony przez NIZP PZH – PIB udostępnia osobne kalendarze m.in. według wieku, dla kobiet w ciąży oraz osób z chorobami przewlekłymi.

Osobno warto sprawdzić zasady finansowania konkretnej szczepionki. Mogą one zależeć m.in. od wieku i grupy pacjentów. Szczepienia.Info publikuje aktualizowane informacje o refundacji poszczególnych szczepionek – np. osobno dla grypy, RSV czy szczepień osób starszych.