Kiedy warto iść na psychoterapię? Sygnały, których nie warto ignorować

Skąd wiedzieć, czy potrzebuję psychoterapii?

Brak poczucia potrzeby był zdecydowanie najczęstszym powodem niekorzystania z psychoterapii. Wśród 793 osób, które w ciągu ostatnich pięciu lat nie korzystały z tej formy pomocy, 82,3% wybrało właśnie taką odpowiedź. Dla porównania – 12,1% wskazało wysokie koszty, a 5,2% trudność w znalezieniu specjalisty.

Tego wyniku nie należy jednak interpretować jako dowodu, że ponad 80% osób bagatelizuje problemy psychiczne albo potrzebuje psychoterapii, lecz nie zdaje sobie z tego sprawy. Ankieta nie obejmowała diagnozy, oceny nasilenia objawów ani kwalifikacji do leczenia. Odpowiedź mówi wyłącznie, że sami respondenci nie postrzegali psychoterapii jako potrzebnej w swoim przypadku.

Wynik może natomiast skłaniać do pytania, jak rozpoznajemy moment, w którym samodzielne radzenie sobie przestaje wystarczać. Czasami trudny okres rzeczywiście nie wymaga psychoterapii. W innych sytuacjach sygnałem do konsultacji może być utrzymywanie się problemu, jego narastanie albo wpływ na codzienne życie.

Nie trzeba przy tym samodzielnie rozstrzygać, czy problem jest „wystarczająco poważny” – pierwsza konsultacja może służyć właśnie jego ocenie.

Z czym Polacy najczęściej zgłaszają się na psychoterapię?

Najczęstszym powodem rozpoczęcia psychoterapii w badaniu były problemy emocjonalne – wskazało je 58,6% osób korzystających z terapii. Stres zawodowy wymieniło 20,5%, a problemy rodzinne lub w relacjach – 18,6%. Pozostałe powody stanowiły 2,3% odpowiedzi. Pytanie zadano 220 osobom, które w ciągu ostatnich pięciu lat korzystały z psychoterapii.

Warto zwrócić uwagę, że „problemy emocjonalne” były kategorią odpowiedzi w ankiecie, a nie diagnozą psychiatryczną. Wynik nie mówi więc, ilu badanych chorowało np. na depresję czy zaburzenia lękowe. Pokazuje raczej, że trudności związane ze sferą emocjonalną były najczęściej deklarowanym powodem poszukiwania pomocy.

Dane przypominają również, że psychoterapia nie jest zarezerwowana wyłącznie dla osób z rozpoznanym zaburzeniem psychicznym. Do rozpoczęcia terapii mogą skłaniać także przewlekły stres w pracy, trudności w związku lub rodzinie czy problemy z radzeniem sobie z emocjami. O tym, czy w konkretnej sytuacji psychoterapia będzie odpowiednią formą pomocy, najlepiej zdecydować po konsultacji ze specjalistą.

Kiedy warto iść na psychoterapię? Najważniejsze sygnały

Jednym z najważniejszych sygnałów jest wpływ trudności na codzienne życie. Raport wskazuje, że konsultację ze specjalistą warto rozważyć, gdy:

• długotrwały smutek, lęk, ciągłe napięcie lub brak motywacji zaczynają utrudniać funkcjonowanie,

• pojawiają się problemy z koncentracją i pamięcią,

• dochodzi do wycofywania się z kontaktów społecznych,

• występują zaburzenia snu i chroniczne zmęczenie.

W praktyce warto zastanowić się nie tylko nad tym, jak silny jest pojedynczy objaw, ale także jak długo trwa i co zmienia w życiu. Sygnałem do poszukania pomocy może być np. stopniowe wycofywanie się z relacji, coraz większa trudność z wykonywaniem obowiązków, pogorszenie snu czy narastające napięcie, z którym coraz trudniej poradzić sobie dotychczasowymi sposobami. Aktualny materiał WSSE w Warszawie również wskazuje, że utrzymywanie się trudności lub ich wpływ na codzienne funkcjonowanie jest powodem, aby skorzystać ze specjalistycznej pomocy.

Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra – do kogo się zgłosić?

Wybór specjalisty zależy od rodzaju i nasilenia trudności.

Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, pomocne może być proste rozróżnienie:

• psycholog zajmuje się m.in. diagnozą psychologiczną oraz udzielaniem pomocy i wsparcia psychologicznego; może również pomóc ocenić problem i wskazać, czy potrzebna jest konsultacja z innym specjalistą;

• psychoterapeuta prowadzi psychoterapię – regularną pracę nad problemami i trudnościami według określonej metody terapeutycznej;

• psychiatra jest lekarzem: diagnozuje zaburzenia psychiczne, ustala leczenie i może przepisywać leki; przy dużym nasileniu objawów i znacznym zaburzeniu codziennego funkcjonowania konsultacja psychiatryczna może być właściwym pierwszym krokiem.

Nie zawsze trzeba samodzielnie trafnie wybrać specjalistę za pierwszym razem. Psycholog może skierować do psychoterapeuty lub psychiatry, a psychiatra – jeśli uzna to za zasadne – włączyć farmakoterapię, zalecić psychoterapię lub zaplanować inną formę leczenia. W publicznym systemie osoby dorosłe mogą również skorzystać z Centrum Zdrowia Psychicznego, jeśli takie działa na ich obszarze – bez skierowania i bez wcześniejszego umawiania wizyty.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc psychologiczna lub psychiatryczna?

Są sytuacje, w których nie należy czekać na planową psychoterapię. Raport „Polska na kozetce 2025” zwraca uwagę przede wszystkim na myśli samobójcze lub zachowania autoagresywne i wskazuje, że wymagają one natychmiastowego szukania specjalistycznej pomocy.

Jeżeli występuje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, aktualne zalecenia Ministerstwa Zdrowia i NFZ wskazują na kontakt z numerem 112 lub 999, zgłoszenie się do izby przyjęć szpitala z oddziałem psychiatrycznym albo do SOR-u w takim szpitalu.

W kryzysie psychicznym można również skorzystać z bezpłatnego Centrum Wsparcia dla osób dorosłych pod numerem 800 70 2222, przez czat lub e-mail.

Jak przygotować się do pierwszej wizyty u psychologa lub psychoterapeuty?

Do pierwszego spotkania z psychologiem czy psychoterapeutą nie trzeba przygotowywać gotowej diagnozy ani dokładnego wyjaśnienia swojego problemu. Pierwsza konsultacja służy właśnie temu, aby specjalista poznał sytuację i zrozumiał, z czym zgłasza się pacjent.

Można wcześniej zastanowić się nad:

• tym, co obecnie sprawia największą trudność,

• od kiedy problem trwa,

• jak wpływa na codzienne funkcjonowanie.

Jeśli sama rozmowa budzi obawy, o nich również można powiedzieć podczas spotkania.

Przed wizytą u psychiatry warto dodatkowo przygotować informacje o przyjmowanych lekach, wcześniejszym leczeniu i posiadanej dokumentacji medycznej. Pomocne może być także zapisanie najważniejszych pytań.

Nie trzeba natomiast obawiać się, że podczas pierwszego spotkania trzeba będzie opowiedzieć wszystko – jeżeli jakiś temat jest na danym etapie zbyt trudny, można powiedzieć o tym wprost.

Najważniejsze jest więc nie tyle samodzielne ustalenie, czy problem jest już „wystarczająco poważny” na psychoterapię, ile zauważenie, że coś utrzymuje się, pogarsza samopoczucie lub utrudnia życie. Raport pokazuje, że osoby korzystające z psychoterapii zgłaszają się z bardzo różnymi trudnościami – m.in. problemami emocjonalnymi czy stresem zawodowym. Pierwsza konsultacja może pomóc określić, jaka forma pomocy będzie w konkretnej sytuacji najbardziej adekwatna.