Niewydolność żylna miednicy - objawy, przyczyny, metody leczenia

Co to jest niewydolność żylna miednicy?

Niewydolność żylna miednicy jest problemem analogicznym do tej występującej w obrębie kończyn dolnych i zasadniczo jest spowodowana upośledzeniem przepływu krwi przez naczynia żylne, które ulegają następnie patologicznemu poszerzeniu i stają się miejscem zastoju krwi. Pierwsze wzmianki na temat tego schorzenia pochodzą z połowy lat 50-tych XIX wieku.

Jak objawia się niewydolność żylna miednicy?

Przewlekłe bóle, występujące w obrębie miednicy, są zjawiskiem dość powszechnym wśród kobiet. Do niedawna tego typu dolegliwości - którym nie towarzyszyły dodatkowo inne objawy czy też nieprawidłowości w badaniu przedmiotowym - uznawane były przez wielu specjalistów za stan niewymagający leczenia. Obecnie wiadomo, że za występowaniem przewlekłego bólu w obrębie miednicy stoi często właśnie niewydolność żylna, a sam problem nie powinien być bagatelizowany.

Ból o charakterze przewlekłym to zwykle ból tępy, trudny do zlokalizowania w jednym miejscu i ciągły, czyli obecny nieprzerwanie od co najmniej 6 miesięcy. Ból ten może być najdotkliwiej odczuwany w dole brzucha, jednak może też promieniować do okolic kości krzyżowej. Dość charakterystyczne jest nasilenie dolegliwości w czasie krwawienia menstruacyjnego oraz w trakcie bądź bezpośrednio po odbyciu stosunku płciowego.

Wśród objawów, które można zaobserwować gołym okiem, warto wymienić obecność charakterystycznych, poskręcanych naczyń żylnych w obrębie krocza i sromu lub też zlokalizowanych w okolicach odbytu. Żylaki mogą także rozciągać się na przyśrodkowe powierzchnie ud. Może się zdarzyć, że żylaki są jedynym objawem niewydolności żylnej miednicy i nie towarzyszą im żadne dolegliwości bólowe - zwykle świadczy to o mniejszym zaawansowaniu tego schorzenia.

Główne objawy niewydolności żylnej miednicy:

• przewlekły, tępy ból miednicy (nasila się przy długim staniu lub siedzeniu),

• uczucie ciężkości lub pełności w miednicy,

• ból nasilający się podczas miesiączki,

• ból po stosunku seksualnym (dyspareunia),

• ból promieniujący do dolnej części pleców lub nóg,

• powstawanie żylaków w okolicach zewnętrznych narządów płciowych lub na pośladkach,

• częstsze potrzeby oddawania moczu.

Kto jest najbardziej narażony na niewydolność żylną miednicy?

Na niewydolność żylną miednicy najbardziej narażone są kobiety, szczególnie te w wieku rozrodczym, oraz osoby, które mają predyspozycje genetyczne do problemów z krążeniem żylnym. Ryzyko zwiększa się u kobiet, które przeszły więcej niż jedną ciążę – ciążowe zmiany hormonalne oraz rosnąca macica wywierają dodatkowy nacisk na żyły miednicy, co może powodować ich niewydolność.

Dodatkowymi czynnikami ryzyka są otyłość, siedzący tryb życia, a także praca wymagająca długotrwałego stania lub siedzenia, które mogą prowadzić do osłabienia przepływu krwi w dolnych partiach ciała i zwiększać obciążenie naczyń żylnych.

Jakie są przyczyny rozwoju żylaków miednicy?

Najczęściej niewydolność żylna pojawia się w okresie ciąży i ulega stopniowemu nasileniu wraz z każdą kolejną. Ciąża jest w tym wypadku jednak najczęściej mechanizmem jedynie wyzwalającym ujawnienie się choroby - za bezpośrednią przyczynę niewydolności żylnej miednicy uważa się bowiem wrodzony brak zastawek żylnych bądź też ich nieprawidłową funkcję.

Zastawki są to struktury, obecne w naczyniach żylnych, które zapobiegają cofaniu się krwi i ułatwiają jej powrót w kierunku prawej komory serca. W przypadku braku bądź niewydolności zastawek krew zaczyna zalegać w naczyniach, doprowadzając do ich poszerzenia. Za niewydolność żylną miednicy najczęściej odpowiada wadliwy mechanizm funkcjonowania zastawek żył jajnikowych.

W okresie ciąży ilość krwi, zaopatrującej macicę, wzrasta, w związku z czym rośnie również obciążenie zastawek miednicznych naczyń żylnych - jednocześnie rosnący w macicy płód dodatkowo wywiera nacisk na żyły i w ten sposób mechanicznie utrudnia odpływ krwi. Współistnienie tych czynników doprowadza do powstania poszerzeń w obrębie naczyń żylnych, gdzie może gromadzić się krew, a stan ten ulega utrwaleniu wraz z kolejnymi miesiącami trwania ciąży. Każda kolejna ciąża doprowadzać może do stałego pogarszania stanu objętych procesem chorobowym naczyń żylnych. Fachowo, stan ten określa się jako zespół biernego przekrwienia miednicy, w skrócie PCS (ang. pelvic congestion syndrome).

Zaburzenia żylne miednicy mogą wynikać także z refluksu w żyłach jajnikowych lub biodrowych wewnętrznych, niedrożności żylnej albo ucisku większych naczyń, np. lewej żyły nerkowej lub żyły biodrowej wspólnej.

Jakie badania pomagają zdiagnozować niewydolność żylną miednicy?

Nowoczesne zabiegi, dostępne dzięki znacznemu postępowi w technologii radiologii interwencyjnej, umożliwiają leczenie niewydolności żylnej miednicy w sposób możliwie najmniej inwazyjny w porównaniu do tradycyjnych operacji. Aby jednak takie postępowanie było możliwe, konieczne jest odpowiednio wczesne rozpoczęcie diagnostyki i postawienie prawidłowego rozpoznania. 

Diagnostyka niewydolności żylnej miednicy wymaga różnorodnych badań obrazowych, które mogą dokładnie ocenić stan żył w tej okolicy.

Najważniejsze badania stosowane w diagnostyce niewydolności żylnej miednicy:

• Ultrasonografia dopplerowska – Jest to podstawowe, nieinwazyjne badanie, które pozwala na ocenę przepływu krwi i wykrycie rozszerzeń żył miednicy. Doppler umożliwia bezpośrednią wizualizację przepływu w żyłach jajnikowych, co jest przydatne w diagnozowaniu refluksu żylnego​.

• Tomografia komputerowa (CT) i rezonans magnetyczny (MRI) – W bardziej zaawansowanych przypadkach lub gdy ultrasonografia nie dostarcza wystarczających informacji, CT lub MRI mogą być użyte, aby dokładnie zobrazować struktury żył miednicy oraz sprawdzić inne potencjalne przyczyny bólu miednicy​.

• Wenografia miednicy – To inwazyjne badanie, które stanowi „złoty standard” diagnostyki. Polega na wprowadzeniu cewnika do żyły i podaniu środka kontrastowego, co pozwala uzyskać szczegółowy obraz przepływu krwi. Wenografia jest najdokładniejszym sposobem na ocenę poszerzeń żył miednicy i może być połączona z zabiegiem embolizacji, gdy diagnoza zostanie potwierdzona.

Leczenie farmakologiczne niewydolności żylnej

Leczenie farmakologiczne niewydolności żylnej, w tym niewydolności żylnej miednicy, koncentruje się na poprawie przepływu krwi w żyłach, wzmocnieniu ścian naczyń krwionośnych i zmniejszeniu objawów związanych z zastojem krwi.

Leczenie zachowawcze może obejmować leki przeciwbólowe oraz postępowanie ukierunkowane na współistniejące przyczyny przewlekłego bólu miednicy. W wybranych przypadkach rozważa się terapię hormonalną, jednak jej skuteczność może być ograniczona, a działania niepożądane utrudniają długotrwałe stosowanie. Leki flebotropowe mogą być stosowane pomocniczo, lecz nie usuwają refluksu ani niedrożności żył miednicy.

Zabiegi chirurgiczne w leczeniu niewydolności żylnej miednicy

Oprócz leczenia farmakologicznego, niewydolność żylna miednicy może być leczona za pomocą metod proceduralnych i chirurgicznych, które mają na celu poprawę przepływu krwi i zminimalizowanie objawów.

Metody zabiegowego leczenia niewydolności żylnej miednicy:

• Embolizacja żył miednicy – Zabieg minimalnie inwazyjny, podczas którego przez cewnik wprowadza się specjalne zatyczki lub cewki do poszerzonych żył, aby je zamknąć i zapobiec refluksowi. Zabieg ten jest stosowany głównie u pacjentów z zespołem przekrwienia miednicy i wykazuje wysoką skuteczność​.

• Skleroterapia – Polega na wstrzyknięciu środka sklerotyzującego do rozszerzonych żył, co powoduje ich zamknięcie i zapobiega przepływowi krwi przez uszkodzone naczynia. Skleroterapia jest często stosowana u pacjentów, którzy nie mogą poddać się embolizacji​. 

• Zabiegi chirurgiczne – W skrajnych przypadkach może być zalecana operacja chirurgiczna, polegająca na usunięciu lub podwiązaniu niewydolnych żył. Jest to jednak bardziej inwazyjna metoda, stosowana rzadko i głównie wtedy, gdy inne procedury zawiodły lub stan pacjenta jest poważny.