Opryszczka narządów płciowych – jak ją rozpoznać i leczyć?

Opryszczka narządów płciowych u kobiet i mężczyzn

Opryszczka narządów płciowych jest chorobą będącą najczęstszą przyczyną nadżerek i owrzodzeń w okolicy genitaliów oraz prawdopodobnie najczęstszym zakażeniem przenoszonym poprzez kontakty seksualne. Wirus ją wywołujący jest też najpowszechniejszą infekcją wirusową. Zapalenie narządów intymnych tego typu jest więc częstą przypadłością – występującą zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. W przypadku mężczyzn zmiany chorobowe pojawiają się na prąciu, rzadziej na mosznie, a także wewnętrznej stronie ud. Z kolei u kobiet występują one na wargach sromowych, kroczu, czasami na wewnętrznej powierzchni ud, w pochwie i na szyjce macicy.

Jak można zarazić się opryszczką? Drogi zakażenia wirusem HSV

Wirus opryszczki typu 2 zwykle przenosi się z osoby zakażonej na zdrową podczas kontaktów seksualnych. Prawdopodobne jest też zakażenie okołoporodowe – z kobiety ciężarnej na płód lub na noworodka – natomiast jest to dosyć rzadkie zjawisko. Typ 1 z kolei przenosi się z wydzieliną pęcherzykową, śliną oraz poprzez bezpośredni kontakt z błonami śluzowymi i skórą. Ryzykowne jest więc w jego przypadku całowanie się, używanie wspólnych ręczników czy tych samych maszynek do golenia z osobą zarażoną. Warto natomiast podkreślić, że do zakażenia HSV-1 zazwyczaj dochodzi w dzieciństwie.

Czy opryszczka okolic intymnych jest groźna w przypadku ciężarnych?

Cięcie cesarskie nie jest zalecane automatycznie każdej kobiecie, która wcześniej chorowała na opryszczkę. Sposób ukończenia ciąży zależy m.in. od rodzaju zakażenia, czasu wystąpienia pierwszego epizodu oraz obecności zmian lub objawów zwiastunowych w chwili rozpoczęcia porodu.

Największe ryzyko zakażenia noworodka występuje wtedy, gdy kobieta po raz pierwszy zakaża się HSV pod koniec ciąży. Do większości zakażeń noworodków dochodzi podczas porodu; zakażenia wewnątrzmaciczne występują znacznie rzadziej. Cięcie cesarskie jest zazwyczaj zalecane, gdy w chwili porodu występują aktywne zmiany genitalne lub objawy zwiastunowe. U kobiet z nawrotową opryszczką można zastosować leczenie supresyjne pod koniec ciąży.

Objawy opryszczki w miejscach intymnych

Po wniknięciu do organizmu wirusa po raz pierwszy HSV wywołuje objawy chorobowe nazywane zakażeniem pierwotnym. Na początku pojawiają się objawy zwiastujące, takie jak np. ból, swędzenie czy pieczenie skóry, która z czasem staje się żywoczerwona, a na jej powierzchni zauważyć można pęcherzyki, nadżerki bądź strupy. U kobiet zmiany te dotyczą warg sromowych, szyjki macicy, ścian pochwy, pośladków lub skóry okolicy okołoodbytniczej. W przypadku mężczyzn natomiast zmiany widoczne są na napletku, żołędzi, pośladku, skórze prącia lub w okolicy okołoodbytniczej.

Zmianom miejscowym mogą towarzyszyć objawy ogólne, takie jak m.in. gorączka, bóle stawów i mięśni, bóle głowy, powiększenie węzłów chłonnych okolicy pachwinowej czy dreszcze. Po ustąpieniu symptomów choroby wirus pozostaje w zwojach nerwowych w okolicy krzyżowej kręgosłupa. Po jakimś czasie może dojść do jego uaktywnienia, a więc do nawrotu zmian. Dzieje się tak pod wpływem różnych czynników, takich jak np. miesiączka, stres czy miejscowy uraz skóry. Wykwity występują wtedy zwykle w tych samych miejscach, co poprzednio, natomiast nasilenie choroby jest zwykle mniejsze.

Zakażenie pierwotne a nawrotowe – różnice w objawach

Zakażenie pierwotne:

• zazwyczaj ma ciężki przebieg;

• objawy ogólne to gorączka, ból głowy i mięśni oraz złe samopoczucie;

• pęcherzyki występują na prąciu, mosznie, wewnętrznej stronie ud (dot. mężczyzn) lub na wargach sromowych, kroczu, wewnętrznej stronie ud, w pochwie i na szyjce macicy (dot. kobiet);

• po 2–3 tygodniach pęcherzyki zmieniają się w owrzodzenia i nadżerki, czasami pokryte strupem, po czym stopniowo ustępują;

• zajęcie zmianami okolicy krzyżowej rdzenia kręgowego może prowadzić do ostrego zatrzymania moczu, dużego bólu, a także utraty lub zaburzenia czucia i wysypki;

• objawy miejscowe, utrzymujące się zwykle przez 10–17 dni, to ból, wydzielina śluzowa z cewki moczowej lub pochwy, zaburzenia oddawania moczu, powiększenie węzłów chłonnych pachwinowych oraz tkliwość szyjki macicy podczas stosunku.

Zakażenie nawrotowe:

• jego przebieg jest łagodny lub skąpoobjawowy;

• objawy ogólne zazwyczaj nie występują;

• objawy miejscowe występują od 2 godzin do 2 dni;

• pęcherzyki pojawiają się zwłaszcza na prąciu, zwykle niebolesne (dot. mężczyzn), oraz na wargach sromowych i na skórze krocza, czasami bardzo bolesne (dot. kobiet).

Czy wirus opryszczki może być bezobjawowy?

Opryszczka może nie dawać typowych objawów bądź nie wywoływać żadnych symptomów choroby. W związku z tym wielu chorych wcale nie zdaje sobie sprawy z tego, że nosi w sobie wirusa. I choć wirus jest okresowo wydalany z ich organizmów, w ślinie lub wydzielinach płciowych, to pozostaje on w stanie „uśpienia”, gotowy do reaktywacji w sprzyjających warunkach.

Jakie są przyczyny opryszczki miejsc intymnych?

Do pierwotnego zarażenia opryszczką miejsc intymnych zazwyczaj dochodzi poprzez kontakt seksualny z nosicielem. Zakażenie nawrotowe natomiast może wynikać z szeregu warunków sprzyjających aktywacji wirusa.

Do takich czynników należy:

• gorączka,

• urazy,

• stres,

• zakażenie górnych dróg oddechowych,

• przemęczenie,

• niedożywienie,

• przyjmowanie glikokortykosteroidów,

• wyziębienie,

• ekspozycja na UV,

• zabiegi stomatologiczne,

• miesiączka,

• operacje chirurgiczne.

Jak diagnozuje się opryszczkę narządów płciowych?

Sam wygląd zmian nie zawsze pozwala rozpoznać opryszczkę, ponieważ podobne owrzodzenia mogą mieć inne przyczyny. Najbardziej wiarygodnym badaniem u osoby z aktywną zmianą jest wymaz pobrany z pęcherzyka lub owrzodzenia i zbadany metodą NAAT/PCR, najlepiej z określeniem typu HSV-1 albo HSV-2. Hodowla wirusa ma mniejszą czułość, szczególnie w przypadku gojących się zmian i nawrotów.

Badania przeciwciał swoistych dla poszczególnych typów HSV mogą być przydatne tylko w wybranych sytuacjach. Nie pozwalają ustalić miejsca zakażenia HSV-1 ani dokładnego momentu, w którym do niego doszło. Rutynowe badanie wszystkich bezobjawowych osób nie jest zalecane.

W przypadku owrzodzeń narządów płciowych lekarz może zlecić również badania w kierunku kiły, HIV i innych zakażeń przenoszonych drogą płciową.

Leczenie opryszczki w miejscach intymnych

Leczenie opryszczki okolic intymnych polega na stosowaniu leków przeciwwirusowych. W ten sposób skracany jest okres choroby i łagodzony jest jej przebieg. Całkowite wyeliminowanie wirusa z organizmu chorego nie jest możliwe. Dlatego po ustąpieniu objawów pierwotnych warto skupić się na unikaniu czynników mogących wywoływać nawrót symptomów – czyli na profilaktyce. Wskazane jest przy tym stosowanie prezerwatyw, nawet na etapie „uśpionego” wirusa: prezerwatywa nie zabezpiecza w 100% przed zakażeniem, natomiast zmniejsza ryzyko infekcji.

Jak leczy się opryszczkę narządów płciowych?

W leczeniu wykorzystuje się doustne leki przeciwwirusowe, takie jak acyklowir, walacyklowir lub famcyklowir. Nie usuwają one wirusa z organizmu, ale skracają czas utrzymywania się objawów i ograniczają ich nasilenie. Wszystkie osoby z pierwszym klinicznym epizodem powinny otrzymać leczenie przeciwwirusowe dobrane przez lekarza.

W przypadku nawrotów można zastosować:

• leczenie epizodyczne – rozpoczynane możliwie szybko, najlepiej podczas objawów zwiastunowych albo w pierwszej dobie pojawienia się zmian;

• leczenie supresyjne – przyjmowane codziennie u osób z częstymi, ciężkimi lub szczególnie uciążliwymi nawrotami oraz w wybranych sytuacjach w celu ograniczenia ryzyka transmisji HSV-2.

Długotrwałe leczenie supresyjne może zmniejszyć częstość nawrotów HSV-2 o około 70–80%. Schemat i dawki leków powinien ustalić lekarz, zwłaszcza u kobiet w ciąży, osób z chorobami nerek i pacjentów z obniżoną odpornością. CDC – Genital Herpes Treatment Guidelines

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia partnera?

Ryzyko przeniesienia HSV można ograniczyć poprzez:

• rezygnację z kontaktów seksualnych od pojawienia się objawów zwiastunowych do całkowitego wygojenia zmian;

• stosowanie prezerwatyw i zabezpieczeń podczas seksu oralnego;

• poinformowanie partnera o zakażeniu;

• niedotykanie zmian, a po przypadkowym kontakcie dokładne umycie rąk;

• rozważenie codziennego leczenia supresyjnego w przypadku genitalnego HSV-2;

• unikanie całowania noworodka i kontaktu zmian opryszczkowych z jego skórą.

Prezerwatywa zmniejsza ryzyko transmisji, ale nie zapewnia pełnej ochrony, ponieważ wirus może być wydalany z obszarów nieosłoniętych.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Pilnej konsultacji wymagają m.in.:

• opryszczka narządów płciowych w ciąży, szczególnie pierwszy epizod;

• niemożność oddania moczu;

• silny ból głowy, sztywność karku lub światłowstręt;

• zmiany w okolicy oka albo zaburzenia widzenia;

• rozległe zmiany u osoby z obniżoną odpornością;

• objawy opryszczki u noworodka;

• silny ból odbytu, krwawienie albo ropna lub śluzowa wydzielina.