Położna POZ – z czym można się do niej zgłosić i jak skorzystać z jej opieki?

Kim jest położna POZ i kto może korzystać z jej opieki?

Położna podstawowej opieki zdrowotnej sprawuje kompleksową opiekę położniczo-neonatologiczno-ginekologiczną nad pacjentkami objętymi jej opieką oraz nad noworodkami do ukończenia 2. miesiąca życia. Jej rola nie ogranicza się więc do wizyt patronażowych po porodzie. NFZ wymienia wśród jej zadań również edukację dotyczącą planowania rodziny, opiekę nad kobietą w każdym okresie życia, opiekę w ciąży i połogu oraz określone świadczenia profilaktyczne i pielęgnacyjne.

Z opieki położnej POZ można korzystać w ramach ubezpieczenia zdrowotnego po dokonaniu jej wyboru. Położną wybiera się imiennie, przy czym nie musi ona pracować w tej samej placówce, co wybrany lekarz POZ czy pielęgniarka POZ. Deklarację wyboru można złożyć w placówce lub elektronicznie przez Internetowe Konto Pacjenta.

Raport „Polka u ginekologa 2025” pokazuje jednak, że właśnie kompetencje związane z okresem okołoporodowym są najlepiej rozpoznawane przez respondentki. 58,2% wskazało przygotowanie i wsparcie w opiece nad noworodkiem oraz kobietą, 51,9% – poradnictwo laktacyjne, a 49,7% – edukację w ciąży i po porodzie. Znacznie mniej kobiet wiedziało np. o możliwości pobierania przez położną materiału do badań (20,5%).

Położna nie tylko w ciąży – jakie ma kompetencje?

Zakres opieki położnej POZ jest szerszy niż prowadzenie edukacji przedporodowej i opieka po porodzie. Zgodnie z aktualnymi informacjami NFZ obejmuje on opiekę nad kobietą w każdym okresie jej życia, a także działania związane z profilaktyką, edukacją zdrowotną, ciążą, połogiem i opieką nad noworodkiem. Konkretne świadczenia zależą jednak od sytuacji pacjentki oraz, w przypadku części procedur, od posiadanych przez położną uprawnień i zakresu umowy placówki z NFZ.

Profilaktyka i edukacja zdrowotna

Położna POZ może prowadzić edukację dotyczącą planowania rodziny, a także udzielać porad związanych ze zdrowiem kobiety. Aktualny zakres świadczeń obejmuje również działania profilaktyczne. Jednym z konkretnych przykładów jest profilaktyka raka szyjki macicy – położna posiadająca odpowiednie kwalifikacje może pobierać materiał do badań przesiewowych, jeżeli placówka realizuje program profilaktyczny w ramach umowy z NFZ.

Od 2026 roku szczególnie praktycznym przykładem jest test HPV HR. Pacjent.gov.pl wskazuje, że materiał do tego badania może pobrać położna, jeśli pracuje u świadczeniodawcy mającego umowę z NFZ na realizację programu profilaktyki raka szyjki macicy. Nie oznacza to więc, że test HPV HR można wykonać u każdej położnej POZ – możliwość trzeba sprawdzić w konkretnej placówce.

Ciąża, połóg i laktacja

Okres ciąży i po porodzie pozostaje ważną częścią pracy położnej POZ. NFZ wskazuje, że edukacja przedporodowa przysługuje od 21. tygodnia ciąży do rozwiązania. Po porodzie położna obejmuje opieką kobietę w połogu i noworodka, prowadząc m.in. wizyty patronażowe oraz udzielając porad dotyczących karmienia piersią i opieki nad dzieckiem.

Właśnie z tym etapem życia badane Polki najczęściej kojarzą korzystanie ze wsparcia położnej. Wśród respondentek, które miały doświadczenie z jej opieką, 73,8% wskazało ciążę i połóg, a 50,1% – karmienie piersią lub opiekę nad noworodkiem. Znacznie rzadziej wymieniano badania profilaktyczne (14,0%).

Zdrowie kobiety na innych etapach życia

Z położną można kontaktować się również poza okresem ciąży, porodu i połogu. NFZ wymienia w zakresie jej świadczeń opiekę nad kobietą w każdym okresie życia. Położna może prowadzić edukację zdrowotną i działania profilaktyczne, a w określonych sytuacjach także wykonywać świadczenia pielęgnacyjne i zabiegowe – np. sprawować opiekę nad kobietą po operacji ginekologicznej lub onkologiczno-ginekologicznej po wypisie ze szpitala, zgodnie z zasadami dotyczącymi tych świadczeń.

Raport pokazuje natomiast, że korzystanie z położnej w innych sytuacjach niż okres okołoporodowy deklarowano zdecydowanie rzadziej. 7,8% respondentek korzystających z jej opieki wskazało uzyskanie recepty lub skierowania na badania, 6,6% – ograniczony dostęp do ginekologa, a 5,8% – okres okołomenopauzalny.

Jak wybrać lub sprawdzić swoją położną POZ?

Aby korzystać ze świadczeń konkretnej położnej POZ, trzeba złożyć deklarację jej wyboru. Można zrobić to bezpośrednio w przychodni albo elektronicznie przez Internetowe Konto Pacjenta. Co ważne, lekarz, pielęgniarka i położna POZ nie muszą pracować w tej samej placówce – każdą z tych osób można wybrać niezależnie.

Jeśli kobieta nie pamięta, którą położną wybrała, może to sprawdzić na Internetowym Koncie Pacjenta. Po zalogowaniu należy wejść w zakładkę „Moje konto”, a następnie odszukać część dotyczącą podstawowej opieki zdrowotnej. Widoczne są tam informacje o wybranym lekarzu, pielęgniarce i położnej POZ.

Wybrana wcześniej położna nie musi pozostać nią na stałe. Pacjent ma prawo bezpłatnie zmienić lekarza, pielęgniarkę lub położną POZ dwa razy w roku kalendarzowym. Za trzecią i kolejną zmianę pobierana jest opłata, z wyjątkami przewidzianymi m.in. w przypadku zmiany miejsca zamieszkania lub zaprzestania udzielania świadczeń przez wybraną osobę.

Kiedy iść do położnej, a kiedy do ginekologa?

Położna POZ i ginekolog mają częściowo uzupełniające się role, dlatego wybór nie zawsze sprowadza się do prostego podziału. Do położnej POZ można zgłosić się m.in. w sprawach związanych z edukacją zdrowotną i profilaktyką, przygotowaniem do porodu, połogiem, karmieniem piersią czy opieką nad noworodkiem. W określonych sytuacjach może ona również wykonywać świadczenia pielęgnacyjne i zabiegowe oraz pobierać materiał do badań profilaktycznych.

Jeśli natomiast problem wymaga lekarskiej diagnostyki, rozpoznania choroby lub ustalenia leczenia ginekologicznego, właściwym specjalistą jest ginekolog. Dotyczy to np. nowych lub niepokojących dolegliwości ze strony układu rozrodczego, które wymagają ustalenia przyczyny. Nie oznacza to jednak, że pacjentka musi samodzielnie wiedzieć, do którego specjalisty powinna się zgłosić w każdej sytuacji – położna może ocenić problem w zakresie swoich kompetencji i w razie potrzeby wskazać konieczność konsultacji lekarskiej.

Pomocne może być więc kierowanie się celem wizyty. Edukacja przedporodowa, wsparcie w połogu czy laktacji mieszczą się bezpośrednio w zakresie opieki położnej POZ. Z kolei objaw, którego przyczynę trzeba zdiagnozować i ewentualnie leczyć, przemawia za konsultacją lekarską. W przypadku badań profilaktycznych warto natomiast sprawdzić konkretną procedurę – część z nich może być dostępna również u odpowiednio wykwalifikowanej położnej.

Jednocześnie skorzystanie z pomocy położnej nie wyklucza późniejszej wizyty u ginekologa. Obie formy opieki mogą się uzupełniać, a właściwa ścieżka zależy przede wszystkim od rodzaju potrzebnego świadczenia i sytuacji zdrowotnej pacjentki.

Dlaczego Polki tak rzadko korzystają z położnej poza ciążą?

Z raportu „Polka u ginekologa 2025” wynika, że 45,2% badanych kobiet kiedykolwiek korzystało z opieki położnej, 45,9% nie miało takiego doświadczenia, a 8,9% nie pamiętało. Sam kontakt z położną nie jest więc powszechnym doświadczeniem wszystkich respondentek.

Jeszcze wyraźniejsza różnica pojawia się, gdy spojrzymy na sytuacje, w których kobiety korzystały z jej pomocy. Wśród respondentek mających takie doświadczenie 73,8% wskazało ciążę i połóg, a 50,1% – karmienie piersią lub opiekę nad noworodkiem. Znacznie rzadziej korzystano z położnej w ramach badań profilaktycznych (14,0%), w celu uzyskania recepty lub skierowania na badania (7,8%), przy ograniczonym dostępie do ginekologa (6,6%) czy w okresie okołomenopauzalnym (5,8%).

Widać więc lukę między szerokim zakresem opieki położnej a deklarowanym korzystaniem z jej wsparcia poza okresem okołoporodowym. Położna POZ może wspierać kobietę również na innych etapach życia, jednak w badaniu takie sytuacje były wskazywane zdecydowanie rzadziej niż ciąża, połóg czy opieka nad noworodkiem.

Nie oznacza to jednak, że raport odpowiada na pytanie, dlaczego tak się dzieje. Nie badano w nim bezpośrednio przyczyn rzadszego korzystania z położnej w profilaktyce czy w okresie okołomenopauzalnym. Nie można więc na podstawie tych wyników stwierdzić, że odpowiada za to np. brak wiedzy, ograniczona dostępność świadczeń czy przekonanie, że położna zajmuje się wyłącznie kobietami w ciąży.