Rola wyboru pielęgniarki i położnej w ramach Podstawowej Opieki Zdrowotnej

Kim jest pielęgniarka i położna POZ?

Pielęgniarka i położna POZ to osoby udzielające świadczeń w podstawowej opiece zdrowotnej, ale każda z nich pełni inną funkcję i odpowiada za inny obszar opieki. Nie są to więc wyłącznie osoby wykonujące pojedyncze czynności medyczne, lecz medycy, którzy wspierają pacjenta także w profilaktyce, edukacji zdrowotnej i codziennym prowadzeniu opieki.

Pielęgniarka POZ, nazywana również pielęgniarką środowiskową, realizuje świadczenia w placówce podstawowej opieki zdrowotnej wybranej przez pacjenta w deklaracji. Udziela pomocy w dni robocze, od poniedziałku do piątku, w godzinach od 8:00 do 18:00, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy. Dane wybranej pielęgniarki można sprawdzić na Internetowym Koncie Pacjenta.

Położna POZ, czyli położna środowiskowa, obejmuje opieką kobiety w każdym wieku. Jej świadczenia mają charakter pielęgnacyjny, położniczy i ginekologiczny. Położna zajmuje się również noworodkami do ukończenia przez nie drugiego kalendarzowego miesiąca życia, dlatego jej rola nie ogranicza się wyłącznie do okresu ciąży i porodu.

Świadczenia położnej POZ mogą odbywać się:

• w warunkach ambulatoryjnych, na przykład w gabinecie przychodni,

• w domu pacjentki, jeśli chodzi o wizyty patronażowe albo profilaktyczne.

Ważna jest też organizacja takich wizyt.

Położna realizuje świadczenia:

• od poniedziałku do piątku, między 8:00 a 18:00,

• w terminie uzgodnionym z pacjentką,

• w terminie wskazanym w zleceniu lub skierowaniu,

• w dniu zgłoszenia, jeśli wymaga tego stan zdrowia pacjentki.

Zarówno pielęgniarka, jak i położna POZ mogą w ograniczonym zakresie podejmować działania związane z diagnozowaniem i leczeniem. Do ich zadań należy także edukowanie pacjenta lub pacjentki, tak aby lepiej rozumieli swoją sytuację zdrowotną, wiedzieli, jak postępować w chorobie i jak wspierać codzienną profilaktykę.

Pielęgniarka POZ – zadania

Pielęgniarka POZ wykonuje wiele świadczeń związanych z leczeniem, pielęgnacją, profilaktyką i wspieraniem pacjenta w codziennym funkcjonowaniu. Jej obowiązki nie ograniczają się wyłącznie do prostych zabiegów wykonywanych w przychodni.

Do jej zadań należą między innymi:

• podawanie leków różnymi drogami i technikami, zgodnie ze zleceniem lekarza oraz obowiązującymi przepisami,

• wykonywanie zastrzyków dożylnych, podskórnych i śródskórnych,

• wykonywanie wlewów dożylnych i doodbytniczych,

• cewnikowanie pęcherza u kobiet,

• płukanie pęcherza,

• wykonywanie inhalacji,

• zdejmowanie szwów,

• wykonywanie zabiegów z zastosowaniem ciepła i zimna,

• stawianie baniek,

• prowadzenie zabiegów pielęgnacyjno-leczniczych przy stomiach, przetokach oraz ranach trudno gojących się, takich jak odleżyny, oparzenia czy otarcia.

Zakres jej kompetencji obejmuje również niektóre działania realizowane samodzielnie.

W określonym zakresie pielęgniarka POZ może:

• samodzielnie diagnozować,

• wystawiać skierowania na badania diagnostyczne,

• przekazywać zalecenia dotyczące terapii,

• wystawiać recepty na wybrane leki,

• wystawiać zlecenia na określone wyroby medyczne.

Istotną częścią jej pracy jest także opieka nad dziećmi i młodzieżą.

Pielęgniarka POZ:

• ocenia prawidłowość rozwoju fizycznego dzieci do 18. roku życia,

• wykonuje testy przesiewowe podczas wizyt patronażowych,

• pomaga wcześniej wychwycić niektóre nieprawidłowości rozwojowe.

Ważne jest też to, że pielęgniarka udziela świadczeń w przychodni POZ w dni robocze. Jeżeli pacjent wymaga wykonania zastrzyków albo pielęgnacji ran w soboty, niedziele lub święta, taka potrzeba jest zgłaszana do placówki realizującej nocną i świąteczną opiekę zdrowotną.

Położna POZ – zadania

Położna POZ obejmuje opieką kobiety na różnych etapach życia, a także noworodki w pierwszych tygodniach po porodzie. Jej zadania mają charakter położniczy, ginekologiczny, pielęgnacyjny i edukacyjny.

W opiece nad kobietą w ciąży położna realizuje wizyty:

• raz w tygodniu od 21. do 31. tygodnia ciąży – maksymalnie 10 wizyt,

• dwa razy w tygodniu od 32. tygodnia ciąży do porodu – maksymalnie 16 wizyt.

Takie wizyty obejmują:

• rozpoznawanie problemów zdrowotnych,

• planowanie i realizację świadczeń profilaktycznych,

• edukację kobiet w ciąży oraz kobiet w ciąży wysokiego ryzyka,

• przygotowanie do porodu i rodzicielstwa.

Położna przygotowuje także plan edukacji przedporodowej, który stanowi część dokumentacji medycznej pacjentki.

Obejmuje on:

• przygotowanie do porodu,

• przygotowanie do połogu,

• naukę karmienia piersią,

• przygotowanie do rodzicielstwa,

• świadczenia realizowane indywidualnie albo grupowo.

W opiece nad noworodkiem położna:

• odbywa od 4 do 6 wizyt patronażowych do ukończenia przez dziecko 2. miesiąca kalendarzowego życia,

• przeprowadza pierwszą wizytę nie później niż 48 godzin po wyjściu matki i dziecka ze szpitala,

• realizuje wizyty w domu, w którym przebywa dziecko, w obecności opiekunów prawnych albo faktycznych.

Zakres tych wizyt obejmuje między innymi:

• ocenę stanu ogólnego dziecka,

• pomiar masy i długości ciała oraz obwodu głowy i klatki piersiowej,

• ocenę skóry, błon śluzowych, pępka, wydalin i wydzielin,

• ocenę rozwoju psychoruchowego i odruchów noworodka,

• ocenę sposobu karmienia i technik karmienia,

• wykrywanie objawów patologicznych,

• ocenę relacji rodziny z noworodkiem.

Położna prowadzi również edukację rodziców w zakresie:

• pielęgnacji noworodka,

• karmienia piersią,

• szczepień ochronnych,

• badań profilaktycznych,

• opieki medycznej i socjalnej,

• laktacji,

• kontroli płodności,

• samoopieki.

Do jej zadań należą też:

• promowanie zachowań prozdrowotnych w rodzinie,

• identyfikacja czynników ryzyka,

• ustalanie hierarchii dalszych działań,

• opieka nad raną pooperacyjną u kobiet po operacjach ginekologicznych lub ginekologiczno-onkologicznych, jeśli pacjentka otrzyma odpowiednie skierowanie,

• pobieranie wymazu do testu HPV HR, jeśli położna ma odpowiednią umowę z NFZ.

Po zakończeniu wizyt patronażowych położna przekazuje opiekę nad niemowlęciem pielęgniarce POZ.

Dlaczego wybór pielęgniarki i położnej POZ ma znaczenie dla pacjenta?

Wybór pielęgniarki i położnej POZ ma znaczenie, ponieważ to właśnie te osoby później udzielają pacjentowi konkretnych świadczeń w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Nie jest to więc tylko formalność, ale decyzja dotycząca realnej opieki.

Ma to znaczenie także dlatego, że pielęgniarka i położna pełnią różne funkcje. Pielęgniarka POZ wykonuje zabiegi, wspiera leczenie i uczestniczy w opiece nad pacjentem w przychodni, a położna POZ zajmuje się opieką nad kobietą i noworodkiem, także w formie wizyt domowych.

Istotne jest również to, że pacjent:

• wybiera pielęgniarkę i położną osobno,

• może wskazać konkretną osobę,

• nie musi kierować się rejonizacją,

• nie ma obowiązku zapisywania całej rodziny do tych samych osób.

Jak wybrać pielęgniarkę i położną POZ?

Pielęgniarkę i położną POZ wybiera się przez złożenie deklaracji wyboru. Pacjent wskazuje w niej konkretną pielęgniarkę i konkretną położną spośród osób udzielających świadczeń w placówkach mających umowę z NFZ.

Ważne jest to, że wybór odbywa się osobno.

Oznacza to, że deklarację składa się:

• odrębnie dla pielęgniarki POZ,

• odrębnie dla położnej POZ,

• niezależnie od wyboru lekarza POZ.

Pacjent ma prawo wybrać:

• jedną pielęgniarkę POZ,

• jedną położną POZ.

Nie obowiązuje przy tym rejonizacja, więc miejsce zamieszkania nie narzuca jednej konkretnej placówki ani jednej osoby.

Nie ma też obowiązku, aby wszyscy członkowie rodziny byli zapisani do tej samej pielęgniarki lub tej samej położnej.

Kto może złożyć deklarację wyboru pielęgniarki i położnej POZ?

Deklarację wyboru pielęgniarki i położnej POZ składa świadczeniobiorca, czyli osoba korzystająca ze świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej. To właśnie pacjent wskazuje, z usług której pielęgniarki i której położnej chce korzystać w ramach POZ.

Deklarację można złożyć nie tylko we własnym imieniu. Taki wybór może zostać dokonany również:

• dla dziecka,

• dla osoby, która upoważniła inną osobę do działania na swoim Internetowym Koncie Pacjenta.

Oznacza to, że wybór pielęgniarki i położnej POZ nie dotyczy wyłącznie samodzielnie działającego dorosłego pacjenta. Może obejmować także podopiecznego, jeśli osoba dokonująca wyboru ma do tego odpowiednie uprawnienie.

Gdzie złożyć deklarację wyboru pielęgniarki i położnej POZ?

Deklarację wyboru pielęgniarki i położnej POZ można złożyć w placówce podstawowej opieki zdrowotnej albo przez Internetowe Konto Pacjenta. To właśnie w ten sposób pacjent wskazuje osoby, z których świadczeń chce korzystać w ramach POZ.

W przychodni deklaracje powinny być dostępne na miejscu. Placówka nie może odmówić zapisania świadczeniobiorcy wyłącznie ze względu na wiek, płeć czy stan zdrowia. Ograniczenia mogą pojawić się wtedy, gdy liczba pacjentów na liście aktywnej jest zbyt duża albo gdy odległość między miejscem zamieszkania a miejscem udzielania świadczeń utrudnia dostęp do opieki.

Deklarację można też złożyć przez IKP.

W tym celu trzeba:

• zalogować się na Internetowe Konto Pacjenta,

• wejść w zakładkę „Moje konto”,

• odszukać sekcję „Twoja Podstawowa Opieka Zdrowotna (POZ)”,

• kliknąć „Wypełnij deklarację”,

• wybrać placówkę, a następnie pielęgniarkę albo położną,

• zatwierdzić wybór.

Tak samo postępuje się wtedy, gdy wybór składany jest za dziecko albo za osobę upoważnioną. W takiej sytuacji trzeba przejść przez zakładkę „Upoważnienia”, a następnie wejść na konto podopiecznego.

Czy można zmienić pielęgniarkę i położną POZ?

Pielęgniarkę i położną POZ można zmienić. Pacjent ma prawo nie tylko wybrać te osoby, ale także zrezygnować z dotychczasowej opieki i wskazać nowe.

Zmiana odbywa się przez złożenie nowej deklaracji wyboru u nowej pielęgniarki albo nowej położnej POZ. Oznacza to, że nie trzeba przechodzić osobnej, skomplikowanej procedury – podstawą jest ponowny wybór dokonany w formie deklaracji.

Warto pamiętać, że:

• zmiana dotyczy konkretnej pielęgniarki albo konkretnej położnej,

• nowy wybór zgłasza się przez kolejną deklarację,

• pacjent może zmienić te osoby niezależnie od wcześniejszego wyboru.

Po zmianie warto zadbać o przekazanie dokumentacji medycznej nowemu świadczeniodawcy. Poprzednia placówka ma obowiązek wydać kopię albo odpis dokumentacji na wniosek pacjenta, ale koszt wykonania kopii ponosi osoba wnioskująca.

Ile razy w roku można zmienić pielęgniarkę i położną POZ?

Pielęgniarkę i położną POZ można zmienić nie częściej niż dwa razy w roku kalendarzowym. Takie samo prawo dotyczy również lekarza POZ.

Jeśli pacjent rezygnuje z dotychczasowej opieki, składa nową deklarację wyboru u nowej pielęgniarki albo nowej położnej. Dwie zmiany w roku są możliwe bez dodatkowych konsekwencji finansowych, natomiast kolejna może już wiązać się z opłatą, chyba że zachodzi jedna z ustawowo wskazanych sytuacji szczególnych.

Warto też pamiętać, że zmiana nie zawsze jest widoczna od razu:

• co do zasady zmiana powinna zostać odnotowana w ciągu 7 dni, choć w praktyce zależy to od organizacji pracy przychodni,

• zdarza się, że nowy wybór jest widoczny dopiero po dłuższym czasie,

• jeśli zmiana nie pojawia się na IKP, warto skontaktować się bezpośrednio z przychodnią.

Jeśli wybór nie został zaakceptowany i na Internetowym Koncie Pacjenta nie widać wybranej osoby, najlepiej skontaktować się bezpośrednio z przychodnią. Przyczyną może być na przykład nieobecność wybranego medyka albo zbyt duża liczba pacjentów już przypisanych do jego listy.

Czy wybór pielęgniarki i położnej POZ jest bezpłatny na NFZ?

Wybór pielęgniarki i położnej POZ na NFZ jest co do zasady bezpłatny. Pacjent ma prawo wskazać te osoby w ramach podstawowej opieki zdrowotnej bez ponoszenia opłaty, o ile nie przekracza limitu zmian przewidzianego w danym roku kalendarzowym.

Opłata pojawia się dopiero wtedy, gdy świadczeniobiorca po raz trzeci i kolejny w tym samym roku zmienia lekarza, pielęgniarkę albo położną POZ. W takiej sytuacji trzeba wnieść opłatę w wysokości 80 zł na rachunek właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ.

Wskazuje się jednak sytuacje, w których kolejna zmiana nie wiąże się z opłatą. Dotyczy to przypadków, gdy zmiana wynika z:

• zmiany miejsca zamieszkania,

• zamknięcia albo likwidacji przychodni,

• przejścia lekarza POZ na emeryturę,

• ukończenia przez pacjenta lub jego dziecko 18. roku życia.

Wybór pielęgniarki i położnej POZ jest więc świadczeniem dostępnym w ramach NFZ, ale częste zmienianie wybranych osób może już wiązać się z dodatkowym kosztem – jeśli nie zachodzi jedna z ustawowych okoliczności zwalniających z opłaty.

Kiedy warto zmienić pielęgniarkę lub położną POZ?

Pielęgniarkę lub położną POZ warto zmienić wtedy, gdy dotychczasowy wybór przestaje odpowiadać Twojej sytuacji albo gdy pojawiają się okoliczności, które uzasadniają wskazanie innej osoby.

Najczęściej warto to rozważyć, gdy:

• zmieniasz miejsce zamieszkania,

• przychodnia, z której dotąd korzystasz, zostaje zamknięta albo zlikwidowana,

• dotychczasowy wybór nie zostaje zaakceptowany przez placówkę,

• wybrana osoba nie może objąć Cię opieką, na przykład z powodu zbyt dużej liczby pacjentów na liście.