Serce pod kontrolą. Jak uniknąć zawału i miażdżycy? Kardiolog obala mity o cholesterolu, nadciśnieniu i statynach

W rozmowie z Dorotą Mintą doktor Maciej Zarębiński wyjaśnia, czym jest choroba wieńcowa i miażdżyca oraz dlaczego miażdżyca zaczyna się znacznie wcześniej, niż sądzimy. Ekspert podkreśla rolę profilaktyki: regularnych badań sercowo-naczyniowych (cholesterol, lipoproteina(a), ciśnienie tętnicze), aktywności fizycznej i kontroli masy ciała. Obala mity wokół statyn, tłumaczy różnice w ryzyku zawału serca u kobiet i mężczyzn oraz wskazuje, dlaczego cukier - a nie sól - jest dziś większym problemem zdrowotnym. Kluczowe przesłanie? Jesteśmy „kowalami własnego losu”, ale musimy działać odpowiednio wcześnie, zanim pojawi się ostry zespół wieńcowy.

Serce starzeje się od urodzenia

Choroba wieńcowa to najczęstsza postać miażdżycy – procesu, który zaczyna się dużo wcześniej, niż zwykle przypuszczamy. Jak podkreśla doktor Zarębiński, miażdżyca to choroba degeneracyjna związana ze starzeniem się organizmu. Blaszka miażdżycowa zwęża tętnice wieńcowe, ograniczając dopływ tlenu do serca.

Najgroźniejsza nie jest duża blaszka, która powoduje ból przy wysiłku. Największe ryzyko niesie niewielka, niestabilna zmiana, która może pęknąć i doprowadzić do nagłego zamknięcia tętnicy – czyli ostrego zawału serca.

To dlatego tak wielu pacjentów dowiaduje się o chorobie dopiero w momencie ostrego zespołu wieńcowego.

Kiedy zacząć badać cholesterol i ciśnienie?

Profilaktyka chorób sercowo-naczyniowych powinna zacząć się najpóźniej około 40. roku życia – wcześniej, jeśli w rodzinie występowały przedwczesne zawały serca (np. przed 60. rokiem życia).

Ekspert zwraca uwagę na podstawowe badania kardiologiczne:

• lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL),
• lipoproteina(a),
• pomiar ciśnienia tętniczego,
• kontrola masy ciała i BMI.

Nadciśnienie tętnicze to choroba, która „nie boli”, ale przez lata uszkadza naczynia krwionośne. Objawy takie jak bóle głowy, zaczerwienienie twarzy czy uczucie gorąca powinny skłonić do pomiaru ciśnienia.

Otyłość i cukier – prosta droga do miażdżycy

Wśród młodszych pacjentów trafiających do kardiologa dominują osoby z nadwagą i otyłością. Otyłość znacząco zwiększa ryzyko:

• hipercholesterolemii,
• nadciśnienia,
• cukrzycy typu 2,
• zespołu metabolicznego.

Doktor Zarębiński podkreśla, że kluczowa jest kontrola kaloryczności diety i regularna aktywność fizyczna – minimum 30-40 minut wysiłku aerobowego cztery razy w tygodniu.

Co ciekawe, większym problemem niż sól okazuje się dziś cukier - szczególnie w napojach słodzonych i wysoko przetworzonej żywności. To on napędza epidemię otyłości i chorób serca.

Kobiety też mają zawały

Wciąż funkcjonuje mit, że zawał serca to „męska choroba”. Rzeczywiście, przed menopauzą kobiety są częściowo chronione przez hormony, jednak po 50. roku życia ryzyko się wyrównuje.

Co więcej, lekceważenie wysokiego cholesterolu u szczupłych kobiet z wysokim HDL może być niebezpieczne. Hipercholesterolemia u kobiet jest tak samo groźna jak u mężczyzn.

Każdy ból w klatce piersiowej - niezależnie od płci i wieku - wymaga pilnego potraktowania diagnostycznego.

Statyny – lek na całe życie?

Statyny pozostają podstawą leczenia miażdżycy i wysokiego cholesterolu LDL. Mimo złej prasy w internecie działania niepożądane występują rzadko, a korzyści są udokumentowane: leki te stabilizują blaszki miażdżycowe i zmniejszają ryzyko zawału serca.

Jak podkreśla kardiolog, jeśli lek wydłuża życie pacjentowi z miażdżycą, jego długoterminowe stosowanie ma sens.

Styl życia: ruch, sen i stres

Profilaktyka choroby wieńcowej nie oznacza rezygnacji z ambicji zawodowych. Kluczowe jest jednak:

• regularne spacery lub inny wysiłek aerobowy,
• utrzymanie prawidłowego BMI,
• ograniczenie alkoholu i rzucenie palenia,
• sen trwający minimum 6–8 godzin,
• świadome zarządzanie stresem.

Zdaniem eksperta jesteśmy „kowalami własnego losu”, ale tylko przy świadomej profilaktyce zdrowotnej i nieignorowaniu objawów.

Objawy zawału serca – reaguj natychmiast

Ból w klatce piersiowej, szczególnie w spoczynku, duszność, promieniowanie bólu do ręki czy żuchwy – to sygnały alarmowe. Osoba z czynnikami ryzyka (nadciśnienie, palenie, otyłość, wysoki cholesterol) nie powinna bagatelizować takich objawów.

Szybka reakcja ratuje życie.

Najważniejsze wnioski z rozmowy

• Choroba wieńcowa i miażdżyca rozwijają się latami bez objawów.
• Regularne badania po 40. roku życia to konieczność.
• Nadciśnienie tętnicze i wysoki cholesterol wymagają leczenia.
• Statyny są bezpieczne i skuteczne w redukcji ryzyka zawału serca.
• Otyłość, cukier i brak ruchu to główne modyfikowalne czynniki ryzyka.
• Kobiety również są zagrożone chorobami serca.