Terapia falą uderzeniową a funkcje seksualne kobiet i mężczyzn – co mówią badania?

Jak działa terapia falą uderzeniową o małej intensywności?

Terapia falą uderzeniową o małej intensywności (Li-SWT) znajduje obecnie zastosowanie w różnych dziedzinach medycyny. W leczeniu dysfunkcji seksualnych wykorzystuje się fale akustyczne o małej intensywności, a nie wysokoenergetyczne fale stosowane np. do kruszenia kamieni.

Działanie kliniczne Li-SWT polega m.in. na uwalnianiu czynników proangiogennych, czyli pobudzających regenerację i tworzenie naczyń krwionośnych. Może to prowadzić do poprawy miejscowego ukrwienia, a w konsekwencji wspierać leczenie wybranych dysfunkcji seksualnych.

Pozaustrojową litotrypsję falą uderzeniową (ESWL) wprowadzono do leczenia kamicy układu moczowego w latach 80. XX wieku. Jest to zastosowanie wysokoenergetyczne, odmienne od Li-SWT pod względem dawki, celu i obszaru działania. Skuteczności lub bezpieczeństwa jednego zastosowania nie można automatycznie przenosić na drugie.

U mężczyzn z naczyniopochodnymi zaburzeniami erekcji Li-SWT może przynieść poprawę funkcji seksualnych. U kobiet zwiększenie miejscowego ukrwienia po Li-SWT może wpływać na libido, wrażliwość, orgazm lub ogólną satysfakcję seksualną, jednak dane naukowe w tym zakresie są mniej liczne niż w przypadku zaburzeń erekcji u mężczyzn.

Zakładany mechanizm działania Li-SWT opiera się na zjawisku mechanotransdukcji — komórki poddane łagodnym bodźcom mechanicznym przekształcają je w sygnały biochemiczne.

Mechanizm działania terapii Li-SWT obejmuje:

• uwalniania czynników proangiogennych, np. czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF),

• pobudzenia wytwarzania tlenku azotu (NO) — cząsteczki kluczowej dla rozszerzania naczyń,

• rekrutacji komórek progenitorowych śródbłonka,

• powstawania nowych naczyń krwionośnych, czyli neoangiogenezy, i poprawy miejscowego ukrwienia.

Rodzaj fali ma znaczenie. Dostępne w różnych gabinetach urządzenia różnią się typem generowanej fali. Najczęściej wyróżnia się falę skupioną (focused) oraz radialną, czyli rozproszoną (radial). Większość badań nad zaburzeniami erekcji przeprowadzono z użyciem fali skupionej lub liniowej, dlatego wyników uzyskanych jednym rodzajem urządzenia nie należy automatycznie przenosić na inne.

Dlaczego dysfunkcje seksualne wymagają najpierw diagnostyki?

Zaburzenia seksualne rzadko mają jedną, prostą przyczynę. U mężczyzn zaburzenia erekcji bywają wczesnym sygnałem chorób układu krążenia, cukrzycy, zaburzeń hormonalnych lub skutkiem przyjmowanych leków.

U kobiet obniżone libido, zaburzenia podniecenia czy ból podczas współżycia mogą wynikać ze zmian hormonalnych, m.in. w okresie menopauzy, stanów zapalnych, chorób ginekologicznych, napięcia mięśni dna miednicy, a także z czynników psychologicznych i relacyjnych.

Li-SWT nie jest metodą „pierwszego wyboru” ani sposobem na ominięcie diagnostyki. Najpierw należy rozpoznać przyczynę problemu oraz leczyć czynniki modyfikowalne i choroby współistniejące. Terapia falą uderzeniową może być metodą uzupełniającą i wspierającą leczenie.

U kogo można rozważyć zastosowanie Li-SWT?

Li-SWT nie jest terapią przeznaczoną dla każdej osoby z trudnościami seksualnymi. W pierwszej kolejności konieczne jest rozpoznanie rodzaju i przyczyn problemu oraz leczenie czynników modyfikowalnych i chorób współistniejących. Terapia falą uderzeniową może być terapią uzupełniającą i wspierającą leczenie dysfunkcji seksualnych. Szczególnie korzystna może być u mężczyzn z zaburzeniami erekcji wynikającymi z zaburzeń ukrwienia.

Dla mężczyzn

Li-SWT można rozważyć jako opcję alternatywną u wybranych pacjentów, którzy nie chcą lub nie mogą stosować doustnych leków wazoaktywnych.

Może być także rozważana u pacjentów z naczyniopochodnymi zaburzeniami erekcji i niedostateczną odpowiedzią na inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (PDE5), jako leczenie skojarzone.

Dla kobiet

Ponieważ jest to metoda stosunkowo nowa, nie ustalono jeszcze wskazań do rutynowego stosowania Li-SWT w kobiecych dysfunkcjach seksualnych.

Zastosowanie fali uderzeniowej jako leczenia wspomagającego może przynieść korzyści u kobiet z obniżonym libido lub zmniejszoną wrażliwością na bodźce seksualne po wykluczeniu innych przyczyn tych zaburzeń.

Jedno z badań klinicznych u kobiet z idiopatyczną dyspareunią, czyli bólem podczas stosunku bez uchwytnej przyczyny organicznej, wykazało zmniejszenie subiektywnego bólu. Wyniku tego nie można jednak uogólniać na wszystkie przyczyny bólu podczas współżycia.

Jak wygląda zabieg Li-SWT?

Jest to prosta, zwykle bezbolesna procedura ambulatoryjna. Aplikator przykłada się do określonych okolic anatomicznych po nałożeniu żelu sprzęgającego. Znieczulenie nie jest potrzebne.

Pacjent lub pacjentka może odczuwać delikatne uderzenia albo mrowienie w miejscu przyłożenia głowicy. Odczucia zależą od urządzenia, parametrów zabiegu i indywidualnej wrażliwości.

Czas sesji często wynosi około 15–20 minut. Rekomendowana seria może obejmować do 6 zabiegów wykonywanych zwykle w odstępach tygodniowych. Liczba sesji, energia i liczba impulsów zależą od urządzenia, wskazania oraz decyzji lekarza. Stosowane schematy bywają różne, np. sesje raz lub dwa razy w tygodniu, dlatego nie istnieje jeden uniwersalny standard taki sam dla każdego pacjenta.

Po zabiegu zwykle nie jest potrzebna rekonwalescencja i pacjent lub pacjentka może wrócić do codziennej aktywności.

Nie oznacza to jednak, że metoda jest odpowiednia dla każdego. Przed wdrożeniem leczenia falą uderzeniową zawsze konieczna jest kwalifikacja przez lekarza oraz omówienie alternatywnych metod leczenia.

Jakich efektów można oczekiwać?

Możliwe efekty zależą od rozpoznania, urządzenia i protokołu. Wyników uzyskanych dla jednego generatora, rodzaju fali lub grupy pacjentów nie należy automatycznie przenosić na inne urządzenia i wskazania.

Dane dotyczące mężczyzn

W porównaniu z zabiegiem pozorowanym Li-SWT może poprawiać funkcję erekcyjną i sztywność prącia. Efekt nie u wszystkich jest jednakowy, ponieważ zależy m.in. od czasu trwania problemu, jego przyczyny i stopnia zaawansowania dysfunkcji.

Li-SWT zwykle nie eliminuje potrzeby stosowania inhibitorów PDE5 lub innych metod leczenia, ale u części pacjentów może ograniczyć ilość przyjmowanych leków albo poprawić odpowiedź na leczenie.

Dane dotyczące kobiet

Możliwe jest zwiększenie ukrwienia i wrażliwości okolic intymnych, co może przełożyć się na poprawę odczuwania przyjemności podczas współżycia i odczuwania orgazmu.

W idiopatycznej dyspareunii możliwe jest zmniejszenie bólu.

Informacje wspólne

Li-SWT jest metodą nieinwazyjną i w badaniach klinicznych była na ogół dobrze tolerowana. Działania niepożądane związane z leczeniem występowały bardzo rzadko.

Nieinwazyjność Li-SWT może być zaletą, ale terapia jest leczeniem wspomagającym i nie zastępuje diagnostyki zaburzeń seksualnych. Zastosowanie terapii falą uderzeniową nie wyklucza późniejszego zastosowania innych metod leczenia.

Czego Li-SWT nie zapewnia?

• 

  Nie jest metodą pierwszego wyboru ani lekiem na każdą dysfunkcję seksualną — jej rola jest wspomagająca.

• Nie zastępuje diagnostyki przyczyn ani leczenia chorób współistniejących.

• Przed terapią zawsze potrzebna jest wizyta lekarska obejmująca ocenę czynników ryzyka sercowo-naczyniowego.

Czy Li-SWT jest bezpieczna?

 Jak każda procedura medyczna, Li-SWT wymaga kwalifikacji i uwzględnienia przeciwwskazań.

Ostrożności lub odstąpienia od zabiegu może wymagać m.in.:

• aktywne zakażenie lub stan zapalny w okolicy planowanego zabiegu,

• zmiany nowotworowe w obszarze poddawanym terapii,

• zaburzenia krzepnięcia lub przyjmowanie leków przeciwkrzepliwych,

• ciąża,

• obecność niektórych implantów lub urządzeń w polu działania fali — zależnie od zaleceń producenta.

Ostateczną listę przeciwwskazań ustala lekarz podczas kwalifikacji, w zależności od urządzenia i sytuacji klinicznej.

W badaniach z randomizacją dotyczących zaburzeń erekcji nie wykazano istotnego wzrostu liczby działań niepożądanych.

Przed terapią zawsze potrzebna jest wizyta lekarska obejmująca ocenę czynników ryzyka sercowo-naczyniowego.

Ile kosztuje terapia falą uderzeniową?

Ponieważ terapia falą uderzeniową jest procedurą komercyjną, czyli nierefundowaną, koszt zabiegu zależy od placówki, urządzenia i liczby sesji. Liczba zabiegów powinna być ustalona przez lekarza w zależności od rodzaju i stopnia zaawansowania zaburzeń seksualnych.

Przed rozpoczęciem terapii warto uzyskać informację o całkowitym koszcie serii zabiegów oraz o alternatywnych metodach leczenia.

Gdzie w Polsce można skorzystać z terapii falą uderzeniową?

Li-SWT jest oferowana komercyjnie w wielu placówkach. Przy wyborze ośrodka należy sprawdzić, czy kwalifikację prowadzi lekarz oraz czy stosowane urządzenie wytwarza odpowiedni rodzaj fali uderzeniowej.