Artroskopia stawu biodrowego

Przyczyny i rodzaje zwyrodnień stawu biodrowego

Zwyrodnienie stawu biodrowego to stopniowe, a przy tym nieodwracalne niszczenie chrząstki stawowej i innych tkanek tworzących staw. Chora chrząstka przestaje wówczas amortyzować i zmniejszać tarcie kości. W efekcie na ich powierzchni powstają tzw. wyrośla kostne, które ograniczają ruch i przyspieszają niszczenie stawu.

Zmiany zwyrodnieniowe stawu biodrowego dzielimy na:

• pierwotne – przyczyny nie są do końca znane. Mogą powstawać z powodu zachwiania metabolizmu chrząstki stawowej lub zmiany w składzie płynu stawowego;

• wtórne – przyczyną najczęściej są wady budowy (np. zbyt płytka panewka). Takim zmianom sprzyjają też wysoki poziom cholesterolu i trójglicerydów, cukrzyca, nadwaga czy mikrourazy wynikające z przeciążenia stawu (doznane np. podczas dźwigania).

Ryzyko zwyrodnienia stawu biodrowego zwiększają takie czynniki jak: podeszły wiek, predyspozycje genetyczne, nadwaga, dźwiganie ciężkich przedmiotów, stojąca praca, doznane urazy, zniekształcenia rozwojowe oraz martwica kości.

Objawy zwyrodnienia stawu biodrowego można podzielić na trzy etapy:

• w fazie początkowej podczas chodzenia pacjent odczuwa ból w pachwinie i biodrze,

• gdy choroba się rozwinie, ból pojawia się nawet podczas leżenia (żeby go uniknąć, chory zaczyna utykać),

• w ostatniej fazie pojawia się sztywność stawów oraz coraz większe ograniczenie ruchów.

Anatomia stawu biodrowego

Staw biodrowy jest jednym z największych stawów człowieka. Tworzony jest przez głowę kości udowej oraz panewkę stawu biodrowego kości miednicznej.

Główkę stawu biodrowego tworzy kulista głowa kości udowej. Na jej szczycie znajduje się tzw. dołek głowy kości udowej, czyli miejsce przyczepu więzadła głowy kości udowej. Głowa kości udowej porusza się w panewce stawu biodrowego, która złożona jest z powierzchni księżycowatej i wypełnionego tkanką tłuszczową dołu panewki (pogłębionej dodatkowo chrzęstnym obrąbkiem panewkowym).

Dwa brzegi obrąbka połączone są więzadłem poprzecznym panewki (przerzuconym nad wcięciem panewki). Cały staw biodrowy otoczony jest zaś mocną i grubą torebką stawową.

Torebka stawowa wzmocniona jest bardzo silnymi więzadłami. Ich głównym zadaniem jest hamowanie nadmiernych ruchów kończyny. Wyróżniamy więzadło biodrowo-udowe, więzadło łonowo-udowe, więzadło kulszowo-udowe oraz więzadło głowy kości udowej.

Udo, a wraz z nim cała kończyna dolna, w stawie biodrowym odpowiadają za następujące ruchy:

• w płaszczyźnie strzałkowej: prostowanie i zginanie,

• w płaszczyźnie czołowej: odwodzenie i przywodzenie,

• w płaszczyźnie poprzecznej: rotacja zewnętrzna i wewnętrzna,

• kombinacja ruchów we wszystkich płaszczyznach: obwodzenie.

Kiedy rozważyć artroskopię biodra – wskazania kliniczne

Zabieg artroskopii stawu biodrowego jest zazwyczaj konieczny, gdy pacjent cierpi na dolegliwości, które mogą prowadzić do poważnych problemów ze stawem biodrowym, a inne metody leczenia nie przynoszą oczekiwanych rezultatów.

Wskazania do zabiegu to m.in.: zmiany zwyrodnieniowe, stan zapalny stawu, zerwanie więzadeł, schorzenia błony maziowej, tzw. biodro trzaskające czy ból nasilający się podczas wysiłku. Decyzję o przeprowadzeniu zabiegu podejmuje zazwyczaj lekarz specjalista, po dokładnym zbadaniu pacjenta i rozważeniu wszystkich czynników.

Zanim rozważy się leczenie operacyjne, standardem jest leczenie zachowawcze.

Leczenie zachowawcze obejmuje zwykle:

• edukację i modyfikację aktywności (unikanie ruchów nasilających dolegliwości, dostosowanie obciążeń),

• farmakoterapię przeciwbólową i przeciwzapalną zaleconą przez lekarza (np. paracetamol, NLPZ),

• fizjoterapię ukierunkowaną na poprawę zakresu ruchu, stabilizacji i wzorców ruchu oraz wzmocnienie mięśni obręczy biodrowej,

• redukcję masy ciała w przypadku nadwagi lub otyłości,

• czasowe odciążenie kończyny (kule, laska) lub zaopatrzenie ortopedyczne według wskazań,

• iniekcje dostawowe (np. z glikokortykosteroidem) w wybranych przypadkach; inne metody iniekcyjne mogą być rozważane indywidualnie, zależnie od wskazań i dowodów skuteczności.

Artroskopię rozważa się, gdy mimo właściwie prowadzonego i udokumentowanego leczenia zachowawczego dolegliwości utrzymują się, ograniczają codzienne funkcjonowanie lub aktywność sportową, a badania obrazowe potwierdzają zmianę, którą można skutecznie leczyć małoinwazyjnie.

Przygotowanie do zabiegu

Przed poddaniem się artroskopii biodra pacjent powinien dostarczyć aktualne wyniki badań (morfologia, glukoza, EKG, transaminazy, RTG klatki piersiowej, grupa krwi, badanie krzepliwości krwi, badanie ogólne moczu). Warto też zadbać o szczepienie WZW-B (niektóre placówki medyczne mogą go bowiem wymagać).

Przed zabiegiem odbywa się konsultacja anestezjologiczna, podczas której omawiane są choroby współistniejące, alergie i przyjmowane leki oraz dobierana jest metoda znieczulenia.

U pacjentów z chorobami serca może być potrzebna dodatkowa konsultacja kardiologiczna i optymalizacja leczenia (w tym ewentualne modyfikacje leków przeciwkrzepliwych – zawsze zgodnie z zaleceniem lekarza).

W dniu zabiegu pacjent powinien być na czczo. Wskazane jest, by wcześniej zorganizował sobie sprzęt pomocniczy (kule, balkonik), a także zapewnił pomoc, gdy po zabiegu powróci do domu.

W okresie okołooperacyjnym zaleca się stronienie od alkoholu czy papierosów.

Jak przebiega artroskopia stawu biodrowego – krok po kroku  

Artroskopia stawu biodrowego to minimalnie inwazyjny zabieg chirurgiczny. Rozpoczyna się od znieczulenia pacjenta, które może być ogólne lub miejscowe, w zależności od decyzji anestezjologa oraz preferencji pacjenta.

Ryzyko znieczulenia ogólnego obejmuje m.in. nudności i wymioty po zabiegu, ból gardła po intubacji, rzadko urazy zębów, reakcje alergiczne na leki, spadki ciśnienia, zaburzenia rytmu serca oraz problemy z oddychaniem; u osób z chorobami współistniejącymi ryzyko powikłań sercowo‑naczyniowych jest większe.

Ryzyko znieczulenia miejscowego/przewodowego (np. podpajęczynówkowego) to głównie spadek ciśnienia tętniczego, bóle głowy po punkcji, przejściowe drętwienie lub osłabienie siły mięśniowej, krwiak lub zakażenie w miejscu wkłucia oraz bardzo rzadko uszkodzenie nerwu czy ogólnoustrojowa toksyczność środka znieczulającego.

O doborze najbezpieczniejszej metody decyduje anestezjolog po ocenie stanu zdrowia i omówieniu ryzyka z pacjentem.

Po znieczuleniu lekarz wykonuje dwa małe nacięcia na skórze, przez które wprowadza specjalne narzędzie zwane artroskopem, wyposażone w kamerę. Dzięki temu chirurg ma dokładny obraz wnętrza stawu na ekranie monitora.

Po diagnostyce lekarz wprowadza dodatkowe narzędzia przez te same otwory, które pozwalają na dokonanie niezbędnych korekt lub zabiegów naprawczych w stawie. Cały zabieg zazwyczaj trwa od jednej do trzech godzin.

Pacjent powinien pozostać w szpitalu przez dwa dni po zabiegu. Potem może zacząć poruszać się o kulach, a także podjąć rehabilitację. Szwy usuwane są średnio dziesiątego dnia po artroskopii. Dzięki niewielkim rozmiarom ran ich pielęgnacja nie sprawia poważniejszych problemów.

W przypadku wystąpienia po zabiegu gorączki, zaczerwienienia, wysięku lub znacznego nasilenia bólu pacjent musi pilnie skontaktować się z lekarzem.

Przeciwwskazania do artroskopii stawu biodrowego

Przed podjęciem decyzji o przeprowadzeniu zabiegu artroskopii stawu biodrowego lekarz musi dokładnie zbadać biodro i spróbować poznać przyczynę bólu odczuwanego przez pacjenta. Zabieg jest dość poważny, stąd powinien być wykonywany u osób, które naprawdę go potrzebują.

Oto najczęstsze przeciwwskazania do wykonania artroskopii stawu biodrowego:

• zaawansowana choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego,

• istotne deformacje stawu (np. w efekcie jałowej martwicy głowy kości udowej),

• zwłóknienie stawu,

• skostnienia okołostawowe, które uniemożliwiają dostęp do jamy stawu,

• niektóre typy konfliktu udowo-panewkowego,

• stany zapalne skóry i tkanki podskórnej,

• niestabilne choroby serca lub niewyrównane choroby układu krążenia (np. świeży zawał, niewyrównana niewydolność serca, niestabilna choroba wieńcowa, ciężkie zaburzenia rytmu),

• poważna otyłość.

Przed kwalifikacją do zabiegu przeprowadza się diagnostykę, która obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne z oceną chodu i zakresu ruchu oraz testami prowokującymi ból, a także badania obrazowe:

• RTG miednicy i biodra w standardowych projekcjach do oceny ustawienia i zmian kostnych,

• rezonans magnetyczny (czasem z artrografią) w celu oceny chrząstki, obrąbka panewkowego i błony maziowej,

• USG w ocenie tkanek miękkich i zjawisk przeciążeniowych,

• tomografię komputerową w wybranych przypadkach do dokładnej oceny budowy kostnej i planowania leczenia.

W niektórych sytuacjach pomocna bywa diagnostyczna iniekcja dostawowa z lekiem znieczulającym, która pozwala potwierdzić, że źródłem bólu jest staw biodrowy.

Postępowanie po artroskopii

Po przebytym zabiegu pacjent przyjmuje leki przeciwbólowe. Pozostaje również pod opieką personelu medycznego. Dopiero po upływie dwóch dni może wrócić do domu.

Po zabiegu powinien poruszać się o kulach lub balkoniku. W powrocie do sprawności pomocna jest fizjoterapia. Pacjent wykonuje wówczas ćwiczenia:

• izometryczne – wzmacniające, polegające na siłowej pracy mięśni. Podstawą jest napinanie mięśnia bez zmiany jego długości;

• czynne – samodzielna kontrola napięcia mięśniowego przez pacjenta, które może powodować ruch w stawie lub też świadome napięcie mięśni z intencją ruchu bez jego wykonania.

W powrocie do aktywności pomocne są również spacery. Najlepsze efekty przynosi stopniowe zwiększanie codziennego obciążenia stawu.

I choć powrót do zdrowia wymaga rehabilitacji, nie jest ona tak długotrwała i zaawansowana jak np. po przeprowadzeniu endoprotezoplastyki stawu biodrowego.

Cena i dostępność artroskopii stawu biodrowego

Artroskopię stawu biodrowego można wykonać na NFZ (Narodowy Fundusz Zdrowia). Wówczas lekarz wykonujący zabieg musi pracować w placówce z podpisanym kontraktem. Czas oczekiwania uzależniony jest od kolejki NFZ.

Terminy można sprawdzać na bieżąco za pośrednictwem wyszukiwarki terminyleczenia.nfz.gov.pl. Trzeba zaznaczyć, czy przypadek jest stabilny, czy pilny, wskazać województwo lub miejscowość, w której chcemy poddać się zabiegowi.

W niecierpiących zwłoki przypadkach wielu pacjentów nie czeka na zabieg refundowany i decyduje się na ofertę prywatnych klinik medycznych.

Cena za artroskopię diagnostyczną stawu biodrowego wynosi od 2 800 zł do 12 500 zł (ceny na podstawie danych z 11 klinik oraz od 4 lekarzy).

Cena za artroskopię operacyjną stawu biodrowego wynosi od 6 170 zł do 24 500 zł (ceny na podstawie danych z 4 klinik oraz od 3 lekarzy).

Zalety artroskopii stawu biodrowego

Najważniejszą zaletą artroskopii stawu biodrowego jest jej małoinwazyjność, niewielkie cięcia na skórze (blizny są niewielkie), a do tego szybki powrót do sprawności fizycznej oraz możliwości uprawiania sportu.

Możliwe powikłania po artroskopii biodra

Po artroskopii biodra nie powinny wystąpić żadne poważne komplikacje. Większość pacjentów tuż po zabiegu odczuwa jednak odrętwienie w okolicach krocza (powinno ono minąć po kilku godzinach).

Po zabiegu możliwe są powikłania:

• żylna choroba zakrzepowo-zatorowa,

• infekcje,

• krwawienie do jamy stawu,

• uszkodzenia naczyń,

• obrzęk tkanek otaczających staw w efekcie przeniknięcia płynu używanego do wypełnienia jamy stawu (te dolegliwości ustępują samoistnie),

• uszkodzenie struktur stawu (np. chrząstki lub więzadeł),

• uszkodzenie nerwów (m.in. nerwu skórnego bocznego uda, udowego, kulszowego, zasłonowego oraz łonowego),

• powikłania związane ze znieczuleniem.

Najczęstsze pytania dotyczące artroskopii stawu biodrowego

• Czy artroskopia stawu biodrowego jest bolesna?

  Po zabiegu mogą wystąpić pewne dolegliwości bólowe, ale są one zazwyczaj kontrolowane za pomocą leków przeciwbólowych.

• Jak długo trwa rekonwalescencja po artroskopii?

  Czas powrotu do pełnej aktywności zwykle wynosi od kilku tygodni do kilku miesięcy, w zależności od rodzaju operacji i przestrzegania zaleceń rehabilitacyjnych.

• Czy NFZ refunduje artroskopię stawu biodrowego?

  Tak, zabieg można wykonać bezpłatnie w placówkach, które mają podpisany kontrakt z NFZ.

• W jakich sytuacjach nie jest wskazana artroskopia biodra?

  Artroskopia jest mniej skuteczna w zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej czy poważnych deformacjach stawu.

• Jakie są możliwe powikłania po artroskopii biodra?

  Możliwe powikłania to m.in. infekcje, obrzęk, a także uszkodzenie nerwów lub naczyń krwionośnych.

• Czy artroskopia stawu biodrowego jest bolesna? Po zabiegu mogą wystąpić pewne dolegliwości bólowe, ale są one zazwyczaj kontrolowane za pomocą leków przeciwbólowych.
• Jak długo trwa rekonwalescencja po artroskopii? Czas powrotu do pełnej aktywności zwykle wynosi od kilku tygodni do kilku miesięcy, w zależności od rodzaju operacji i przestrzegania zaleceń rehabilitacyjnych.
• Czy NFZ refunduje artroskopię stawu biodrowego? Tak, zabieg można wykonać bezpłatnie w placówkach, które mają podpisany kontrakt z NFZ.
• W jakich sytuacjach nie jest wskazana artroskopia biodra? Artroskopia jest mniej skuteczna w zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej czy poważnych deformacjach stawu.
• Jakie są możliwe powikłania po artroskopii biodra? Możliwe powikłania to m.in. infekcje, obrzęk, a także uszkodzenie nerwów lub naczyń krwionośnych.
• Ile kosztuje prywatny zabieg artroskopii stawu biodrowego? Ceny wahają się od około 2 800 zł do 24 500 zł, w zależności od rodzaju zabiegu.