Badanie wstępne medycyny pracy z wydaniem zaświadczenia o zdolności do pracy

Kto musi wykonać badania wstępne do pracy?

Badania wstępne dotyczą osób przyjmowanych do pracy niezależnie od stanowiska i rodzaju wykonywanych obowiązków. W praktyce zasada jest prosta: jeśli dana osoba ma zostać dopuszczona do pracy, pracodawca musi dysponować aktualnym orzeczeniem lekarskim, które odnosi się do konkretnego stanowiska oraz warunków pracy opisanych w skierowaniu.

Jednocześnie istnieją sytuacje, w których badania wstępne nie są wymagane. Dotyczy to przede wszystkim dwóch przypadków:

• ponowne zatrudnienie u tego samego pracodawcy – jeśli pracownik wraca na to samo stanowisko (albo stanowisko z takimi samymi warunkami pracy) w ciągu 30 dni od rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniego stosunku pracy;

• zatrudnienie u innego pracodawcy w ciągu 30 dni – jeśli osoba ma rozpocząć pracę na danym stanowisku w ciągu 30 dni od zakończenia poprzedniego zatrudnienia i przedstawi aktualne orzeczenie lekarskie potwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w warunkach opisanych w skierowaniu, a nowy pracodawca uzna, że warunki na stanowisku są zgodne z tym opisem.

Jeśli ktoś pozostaje jednocześnie w stosunku pracy z innym pracodawcą, powyższa zasada ma odpowiednie zastosowanie. Wtedy pracodawca może oczekiwać nie tylko aktualnego orzeczenia, ale też skierowania, które było podstawą jego wydania – tak, aby możliwe było porównanie warunków pracy.

Osobnym obowiązkiem objęci są pracodawcy, którzy zatrudniają ludzi w warunkach narażenia na substancje i czynniki rakotwórcze lub pyły zwłókniające. W takim przypadku muszą zapewnić badania okresowe także:

• po zakończeniu pracy w kontakcie z tymi czynnikami,
• po rozwiązaniu stosunku pracy, jeśli zainteresowana osoba złoży wniosek o objęcie jej takimi badaniami.

Do jakiego lekarza na badania wstępne medycyny pracy?

Na badania wstępne należy zgłosić się do lekarza uprawnionego do wykonywania profilaktycznych badań pracowników. Takie badania mogą przeprowadzać wyłącznie lekarze posiadający kwalifikacje wskazane w przepisach dotyczących badań lekarskich pracowników, profilaktycznej opieki zdrowotnej i wzorów orzeczeń.

Do badań profilaktycznych są uprawnieni m.in. lekarze ze specjalizacją w dziedzinie:

• medycyny pracy,
• medycyny przemysłowej,
• medycyny morskiej i tropikalnej,
• medycyny kolejowej,
• higieny pracy.

Pracodawca ma też prawo wyboru jednostki, która będzie sprawowała opiekę nad pracownikami w zakładzie. Taki wybór odbywa się w porozumieniu z przedstawicielami załogi, a umowa może zostać zawarta nawet z kilkoma jednostkami.

Jakie dokumenty są potrzebne na badanie wstępne do medycyny pracy?

Na badanie wstępne należy zabrać dokument tożsamości, a dodatkowe materiały medyczne mogą przyspieszyć wydanie orzeczenia, jeśli dotyczą istotnych kwestii zdrowotnych. Natomiast standardowo przy wizycie wymagane jest potwierdzenie tożsamości – może to być dowód osobisty, paszport albo prawo jazdy.

Jeżeli jesteś osobą bez przewlekłych problemów zdrowotnych, najczęściej nie ma potrzeby gromadzenia dodatkowej dokumentacji. Inaczej wygląda to, gdy występują choroby przewlekłe, przebyte zabiegi lub leczenie, które może mieć znaczenie dla oceny zdolności do pracy na danym stanowisku.

W takich przypadkach pomocne bywają:

• historia leczenia (np. przy chorobach serca, cukrzycy, nadciśnieniu i innych schorzeniach),

• ostatnie wyniki badań (np. morfologia, EKG, poziom cukru, badanie okulistyczne – szczególnie przy pracy kierowcy lub pracy z komputerem),

• lista przyjmowanych leków, bo część z nich może wpływać na ocenę zdolności do pracy,

• orzeczenie o niepełnosprawności (jeżeli dotyczy).

Skierowanie na badania wstępne – jak powinno wyglądać i co musi zawierać?

Skierowanie na badania wstępne powinno jasno opisywać stanowisko i warunki pracy, ponieważ to ono wyznacza zakres oceny lekarskiej. Badanie profilaktyczne przeprowadza się na podstawie skierowania wystawionego przez pracodawcę, a dokument powinien zawierać m.in. elementy pozwalające powiązać stan zdrowia z konkretnymi zagrożeniami i uciążliwościami.

W skierowaniu powinno znaleźć się:

• określenie rodzaju badania profilaktycznego, jakie ma zostać wykonane,

• przy przyjęciu do pracy lub przeniesieniu na inne stanowisko – określenie stanowiska, na którym osoba ma być zatrudniona (pracodawca może wskazać dwa lub więcej stanowisk w określonej kolejności),

• przy pracowniku już zatrudnionym – określenie stanowiska, na którym pracownik jest zatrudniony,

• opis warunków pracy, w tym informacje o czynnikach niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych oraz innych wynikających ze sposobu wykonywania pracy, wraz z wielkością narażenia i aktualnymi wynikami badań/pomiarów tych czynników na stanowisku.

Czy można zrobić badania wstępne medycyny pracy bez skierowania?

Badania wstępne w trybie profilaktyki pracowniczejwykonuje się na podstawie skierowania od pracodawcy. Skoro zakres i sens oceny są powiązane z warunkami opisanymi w skierowaniu (stanowisko, czynniki szkodliwe, uciążliwości, wielkość narażenia), brak tego dokumentu utrudnia przeprowadzenie badania w sposób odpowiadający wymaganiom, na podstawie których wydaje się orzeczenie do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.

Jak wygląda badanie wstępne medycyny pracy – krok po kroku?

Badanie wstępne medycyny pracy przebiega jako ocena stanu zdrowia pracownika w odniesieniu do zagrożeń i warunków wskazanych w skierowaniu. Lekarz uprawniony do badań profilaktycznych najpierw analizuje informacje ze skierowania, bo to one wyznaczają, na co ma zwrócić szczególną uwagę.

Zwykle w trakcie wizyty pojawiają się trzy stałe elementy:

• wywiad (czyli rozmowa o zdrowiu, dolegliwościach, leczeniu i czynnikach istotnych dla pracy),
• badanie fizykalne (ocena ogólna organizmu),
• badania dodatkowe (jeśli są potrzebne ze względu na warunki pracy).

Zakres testów dodatkowych nie jest „z góry” taki sam dla wszystkich, tylko wynika z tego, co pracodawca opisał w skierowaniu.

Przy stanowisku biurowym często wystarczają podstawowe działania diagnostyczne, natomiast przy pracy w hałasie mogą pojawić się badania słuchu (np. audiometria), a w innych warunkach lekarz może skierować na dodatkowe oceny – takie jak sprawdzenie wzroku, spirometria czy badania krwi.

Po zakończeniu badania lekarz wydaje orzeczenie lekarskie, które stwierdza:

• brak przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na określonym stanowisku w warunkach opisanych w skierowaniu,

• istnienie przeciwwskazań do pracy na tym stanowisku w warunkach wskazanych w skierowaniu.

Orzeczenia są wydawane według ustalonego wzoru. Dokument trafia do pracownika i do pracodawcy, a w orzeczeniu wskazuje się również termin kolejnego badania okresowego. Jeżeli lekarz formułuje zalecenia profilaktyczne lub organizacyjne, przekazuje je poza samą treścią orzeczenia.

Pracodawca ma obowiązek przechowywać w aktach osobowych orzeczenia wraz ze skierowaniami, a także dokumenty uzyskane od nowych pracowników od poprzednich pracodawców – jeśli to na ich podstawie dopuszcza pracownika do pracy. Sposób przechowywania tej dokumentacji opisują przepisy dotyczące dokumentacji pracowniczej.

Jakie badania wchodzą w skład badań wstępnych medycyny pracy?

W skład badań wstępnych wchodzą badania ogólne oraz – zależnie od stanowiska – badania specjalistyczne i dodatkowe konsultacje. Wstępna ocena zwykle obejmuje podstawowe elementy związane z funkcjonowaniem organizmu, w tym m.in. sprawdzenie układu krążenia i oddechowego, ocenę wzroku i słuchu oraz podstawowe parametry laboratoryjne.

To, czy badania zostaną rozszerzone, zależy od warunków wykonywania pracy. Gdy stanowisko wiąże się np. z pracą na wysokości, kontaktem z czynnikami chemicznymi albo środowiskiem o podwyższonym hałasie, zakres może zostać poszerzony o kolejne oceny – w tym konsultacje specjalistyczne (np. laryngologiczną), jeśli wynika to z narażeń opisanych w skierowaniu.

W praktyce często spotyka się podział ze względu na charakter pracy, np.:

• badania wstępne do pracy biurowej – najczęściej skupione na podstawowej ocenie zdrowia, narządzie wzroku oraz układzie mięśniowo-szkieletowym;

• badania wstępne w środowisku z czynnikami szkodliwymi – zwykle rozszerzane o dodatkowe testy (np. spirometrię) lub badania laboratoryjne;

• badania wstępne dla kierowców – uzupełniane także o testy psychotechniczne.

Badania wstępne a praca z komputerem – czy potrzebne jest badanie okulistyczne?

Przy pracy z komputerem ocena narządu wzroku może mieć znaczenie, dlatego warto przygotować się tak, by lekarz mógł rzetelnie ocenić ostrość widzenia.

Osoby korzystające na co dzień z okularów lub soczewek powinny zabrać je ze sobą, ponieważ w czasie badania może pojawić się sprawdzenie ostrości wzroku.

Jeżeli używasz soczewek, dobrze mieć też okulary. Zdarza się, że część prób wymaga ich zdjęcia, a wówczas okulary są praktycznym zabezpieczeniem.

Jak długo ważne jest orzeczenie z medycyny pracy po badaniu wstępnym?

Orzeczenie po badaniu wstępnym ma termin ważności ustalany przez lekarza medycyny pracy. W praktyce czas obowiązywania bywa różny, ale najczęściej mieści się w przedziale od 2 do 5 lat, zależnie od oceny lekarza i warunków pracy.

Jeżeli dochodzi do zmiany stanowiska albo pojawia się przerwa w zatrudnieniu przekraczająca 30 dni, badania wstępne mogą być potrzebne ponownie. Warto więc planować badanie możliwie blisko rozpoczęcia pracy, aby dokument był aktualny w dniu podpisania umowy i dopuszczenia do obowiązków.

Czy lekarz medycyny pracy może nie dopuścić do pracy?

Lekarz medycyny pracy może stwierdzić przeciwwskazania do pracy na danym stanowisku w warunkach opisanych w skierowaniu, a wtedy orzeczenie będzie wskazywać brak możliwości wykonywania tej pracy. Taki wynik oznacza, że w ramach oceny profilaktycznej nie potwierdzono braku przeciwwskazań zdrowotnych do pracy w konkretnych warunkach.

Jeśli pracownik albo pracodawca nie zgadza się z treścią orzeczenia, przepisy przewidują tryb odwoławczy. W terminie 7 dni od otrzymania orzeczenia można – za pośrednictwem lekarza, który je wydał – złożyć uzasadniony wniosek o przeprowadzenie kolejnego badania.

Ponowne badanie wykonuje się w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy właściwym ze względu na miejsce świadczenia pracy albo w innym podmiocie odwoławczym wskazanym w przepisach. Takie badanie powinno zostać przeprowadzone w terminie 14 dni od złożenia wniosku, a orzeczenie wydane na tej podstawie jest ostateczne.

Ile kosztuje badanie wstępne medycyny pracy i kto za nie płaci?

Koszt badania wstępnego medycyny pracy z wydaniem zaświadczenia o zdolności do pracy bywa zróżnicowany, jednak na podstawie danych z portalu kliniki.pl średnio wynosi około 140 zł, przy czym wskazywany zakres cen to zwykle 100–150 zł. Różnice zależą od konkretnej placówki i tego, jakie elementy diagnostyki są wykonywane w związku ze skierowaniem.

Jeśli chodzi o finansowanie, koszty badań profilaktycznych (wstępnych, okresowych i kontrolnych) ponosi w całości pracodawca.