Fala uderzeniowa w leczeniu ostrogi piętowej

Ostroga piętowa – przyczyny i objawy

Ostroga piętowa to narośl kostna, która powstaje na powierzchni kości piętowej – często jako następstwo zmian zwyrodnieniowych w obrębie wyrostka przyśrodkowego guza piętowego. Skutkuje to rozwojem stanu zapalnego rozcięgna podeszwowego, które biegnie od guza piętowego do palców i współdziała ze ścięgnem Achillesa. Ostroga piętowa, w połączeniu z aktywnym stanem zapalnym, może prowadzić do skrócenia rozcięgna, a w konsekwencji także do pogłębienia koślawości pięty.

Brak interwencji fizjoterapeutycznej przez dłuższy czas może z kolei skutkować zaburzeniami prawidłowego napięcia mięśniowego, prowadzącymi do przykurczów, a to z kolei może prowadzić do wad stóp, a nawet całych kończyn dolnych.

Warto podkreślić, że bóle pięty częściej wynikają z przeciążenia rozcięgna podeszwowego (tzw. fasciopatii) niż z samej obecności wyrośli kostnej. Ostroga na zdjęciu RTG bywa znaleziskiem przypadkowym i nie zawsze koreluje z nasileniem dolegliwości.

Czynniki ryzyka ostrogi piętowej

Ostroga piętowa powstaje w wyniku długotrwałego drażnienia kości piętowej.

Wśród czynników ryzyka ostrogi piętowej wymieniamy m.in.:

• nieprawidłowo dopasowane obuwie (np. zbyt ciasne),

• częste noszenie butów na wysokich obcasach,

• długotrwałe przebywanie w pozycji stojącej (zwłaszcza w połączeniu z nadmierną masą ciała),

• intensywny wysiłek fizyczny (szczególnie gra w tenisa, bieganie),

• nadwaga i otyłość, które zwiększają obciążenia pięty,

• wady stóp i niekorzystna biomechanika (płaskostopie, stopa wydrążona, różnica długości kończyn),

• ograniczona ruchomość zgięcia grzbietowego stawu skokowego i skrócenie mięśni łydki/ścięgna Achillesa,

• gwałtowne zwiększenie obciążeń treningowych, zmiana nawierzchni, praca na twardym podłożu.

Objawem ostrogi piętowej jest przede wszystkim ból. W początkowym etapie pojawia się on jedynie podczas obciążania pięty, jednak wraz z upływem czasu towarzyszy pacjentowi także podczas odpoczynku.

Dolegliwości mogą mieć charakter punktowy lub pulsujący (niektórzy opisują je jako uczucie pieczenia). Choć ból jest zwykle zlokalizowany w samym środku pięty, czasem może promieniować na całą jej powierzchnię.

Diagnostyka ostrogi piętowej

Diagnostyka ostrogi piętowej zazwyczaj opiera się na badaniu klinicznym przeprowadzonym przez lekarza ortopedę lub fizjoterapeutę. W niektórych przypadkach zaleca się wykonanie badań obrazowych, takich jak RTG, aby potwierdzić obecność wyrośli kostnej na pięcie oraz ocenić stopień zaawansowania zmian.

W ocenie tkanek miękkich szczególnie przydatne jest badanie USG, które pozwala ocenić grubość i strukturę rozcięgna podeszwowego (w fasciopatii bywa pogrubiałe) oraz wykluczyć inne przyczyny bólu pięty.

Należy pamiętać, że sama ostroga na RTG nie przesądza o źródle bólu i nie zawsze wymaga interwencji.

Kwalifikacja do fali uderzeniowej

Przed rozpoczęciem leczenia falą uderzeniową konieczna jest konsultacja z lekarzem, aby ocenić, czy pacjent kwalifikuje się do zabiegu. Lekarz przeanalizuje historię medyczną pacjenta, a także przeprowadzi niezbędne badania, aby wykluczyć przeciwwskazania do terapii.

W ramach kwalifikacji omawia się m.in.:

• czas trwania dolegliwości,

• dotychczasowe leczenie zachowawcze (ćwiczenia, wkładki, modyfikacja obciążeń),

• choroby współistniejące (np. cukrzyca, zaburzenia krzepnięcia),

• leki (szczególnie przeciwkrzepliwe),

• ewentualne rany/infekcje w obrębie stopy.

Ustala się także plan terapii oraz zalecenia dotyczące aktywności po zabiegach.

Leczenie ostrogi piętowej – metody zachowawcze i fizjoterapia

Ostrogi piętowej w zdecydowanej większości przypadków nie leczy się operacyjnie. Tak inwazyjne metody wykorzystuje się jedynie w sytuacjach skrajnych, u pacjentów opornych na standardową terapię.

Typowe postępowanie opiera się na kompleksowej fizjoterapii, w skład której wchodzą specjalne ćwiczenia na ostrogę piętową oraz zabiegi fizykalne.

Zabiegi fizykalne na chorą ostrogę piętową:

• ultradźwięki,

• pole magnetyczne,

• jonoforeza.

Największą skuteczność zapewnia jednak zabieg z wykorzystaniem fali uderzeniowej. Fala uderzeniowa zastosowana w bolesnym miejscu pomaga uśmierzyć ból, jak również pozwala na zmniejszenie nadmiernego napięcia mięśniowego.

W celu przyspieszenia efektów leczenia falą uderzeniową stosuje się terapię skojarzoną z laserami typu HIL. Warto zaznaczyć, że jakość dowodów dla części zabiegów fizykalnych (np. pola magnetycznego) jest ograniczona, a największe poparcie badań uzyskały rozciąganie, terapia manualna, taping, wkładki oraz fala uderzeniowa.

Rehabilitacja i ćwiczenia

Warto także wspomnieć o roli ćwiczeń rozciągających i wzmacniających mięśnie stopy i łydki, które mogą znacząco wspomóc proces leczenia. Regularne wykonywanie zaleconych ćwiczeń pomaga nie tylko w łagodzeniu objawów, ale także zapobiega nawrotom problemu.

Profilaktyka nawrotów:

• rozciąganie rozcięgna podeszwowego i mięśni łydki (kilka razy dziennie), rolowanie podeszwy stopy (np. piłeczką), wkładki/obuwie z dobrą amortyzacją i podparciem łuku, unikanie chodzenia boso po twardym podłożu,

• stopniowe zwiększanie obciążeń treningowych, modyfikacja aktywności w okresach zaostrzeń,

• zmniejszenie masy ciała przy nadwadze/otyłości,

• nauka ergonomii stania i pracy; w razie potrzeby taping lub szyny nocne wspierające rozciąganie.

Fala uderzeniowa na ostrogę piętową – jak działa i jakie daje efekty?

Czym tak w ogóle jest fala uderzeniowa? To mechaniczna fala o częstotliwości mieszczącej się w przedziale od 1 do 20 Hz, wytwarzana przez specjalne urządzenie. Po przyłożeniu do konkretnego miejsca jest ono w stanie wygenerować ciśnienie nawet do 10 MPa. Co ważne, oddziałuje ono precyzyjnie na chore tkanki, a na pozostałe w niewielkim stopniu lub wcale.

Fala uderzeniowa działa także regeneracyjnie. To efekt zwiększenia produkcji kolagenu, tworzenia nowych naczyń krwionośnych, wspomagania usuwania drażniących substancji o odczynie kwaśnym, a także rozbijania zwapnień w tkankach miękkich.

Rodzaje fali uderzeniowej

W praktyce stosuje się falę ogniskowaną i falę radialną – obie mają zastosowanie w leczeniu bólu pięty, przy czym dobór technologii i parametrów zależy od oceny klinicznej.

W praktyce klinicznej wykorzystuje się fale o różnym charakterze i głębokości penetracji. Dobór między falą ogniskowaną a falą radialną oraz parametry zabiegu ustala się indywidualnie, w zależności od nasilenia objawów, lokalizacji bólu oraz oceny tkanek w badaniu.

Nie bez znaczenia są także nowe odkrycia naukowe dotyczące potencjalnych zastosowań fali uderzeniowej w leczeniu innych schorzeń układu ruchu. Badania nad skutecznością tej metody są obiecujące i mogą wpłynąć na rozszerzenie jej zastosowania w przyszłości.

Fala uderzeniowa – przebieg zabiegu i skuteczność

Leczenie falą uderzeniową niegdyś stosowano niemal wyłącznie w rehabilitacji sportowców, dziś jednak to już powszechna metoda w terapii bólu, którego źródłem jest układ ruchu. Wszelkie parametry fali, jak również czas trwania zabiegu, dobiera się indywidualnie do każdego pacjenta. Zwykle całość nie trwa dłużej niż 20 minut.

Jak dokładnie wygląda procedura? W celu dostarczenia fali do tkanek używa się specjalnej głowicy. Terapeuta podczas badania palpacyjnego odszukuje wrażliwy obszar na stopie, a następnie nakłada tam żel kontaktowy, który pomaga falom akustycznym dotrzeć do tkanek objętych stanem zapalnym.

Do obolałego miejsca przykłada się aplikator połączony z urządzeniem wytwarzającym fale uderzeniowe. Fale wysyłane są w głąb tkanek miękkich okolicy powięzi podeszwowej. Po zakończonym zabiegu żel kontaktowy jest usuwany ze skóry.

Ile zabiegów potrzeba?

W praktyce terapeutycznej najczęściej wykonuje się od 3 do 6 zabiegów falami uderzeniowymi. Typowo stosuje się 1500–3000 impulsów na sesję, raz na 5–10 dni; w leczeniu pięty zwykle używa się energii niskiej/średniej (dobieranej indywidualnie).

Skuteczność: co mówią badania?

Co mówią badania? Skuteczność fali uderzeniowej w bólu pięty potwierdzają randomizowane badania i metaanalizy. W przeglądach systematycznych z ostatnich lat (w tym przeglądzie Cochrane) wykazano istotne, choć umiarkowane zmniejszenie bólu i poprawę funkcji po 8–12 tygodniach w porównaniu z placebo. Przykładowo, w analizach łącznych odnotowano średnią dodatkową redukcję bólu rzędu ok. 1–2 punktów w skali VAS (0–10) w okresie 3 miesięcy.

W części badań 50–70% pacjentów zgłaszało klinicznie istotną poprawę po serii zabiegów, w porównaniu z 30–50% w grupie placebo. Dane te różnią się w zależności od protokołu, czasu trwania dolegliwości i parametrów terapii.

Porównania z innymi metodami wskazują, że w horyzoncie 3–6 miesięcy fala uderzeniowa bywa porównywalna lub skuteczniejsza od iniekcji steroidowych, a jednocześnie wiąże się z mniejszym ryzykiem działań niepożądanych typowych dla sterydów. Skuteczność ESWT może być większa u osób z dolegliwościami przewlekłymi (>3–6 miesięcy) oraz gdy zabieg wykonuje się bez znieczulenia miejscowego.

Z badań wynika, że fala uderzeniowa w leczeniu ostrogi piętowej przynosi ulgę w bólu i poprawia sprawność fizyczną u pacjentów. Większa część z nich przyznała, że choć po pierwszej procedurze dolegliwości bólowe się nasilały, to już po 5. zabiegu z serii były odczuwane znacznie mniej.

Wskazania i przeciwwskazania do zabiegu

Metoda ta jest zalecana dla pacjentów z przewlekłym bólem związanym z ostrogą piętową, zwłaszcza jeśli inne metody terapeutyczne nie przyniosły poprawy. Nie jest zalecana dla kobiet w ciąży, osób z zaburzeniami krzepnięcia krwi, nowotworami, czy aktywnymi infekcjami w miejscu planowanej terapii.

Wymagana jest ostrożność i dodatkowa konsultacja u osób z cukrzycą i neuropatią (zwłaszcza przy owrzodzeniach), w terapii przeciwkrzepliwej, przy znacznych zaburzeniach czucia lub ukrwienia stopy oraz u pacjentów młodocianych z niezamkniętymi chrząstkami nasadowymi.

Ważne jest, aby pamiętać, że leczenie falą uderzeniową może nie być odpowiednie dla każdego.

Przeciwwskazania do zabiegu obejmują m.in.:

• ciążę,
• zaburzenia krzepnięcia krwi,
• nowotwory,
• aktywne infekcje w miejscu leczenia.

Dodatkowe przeciwwskazania i sytuacje wymagające konsultacji:

• świeże złamanie w okolicy zabiegu,
• czynne owrzodzenia lub neuropatia cukrzycowa ze stopą cukrzycową,
• przyjmowanie leków przeciwkrzepliwych (wymaga indywidualnej oceny ryzyka krwawienia),
• skazy krwotoczne,
• ciężka choroba naczyń obwodowych z zaburzeniami ukrwienia stopy,
• choroba nowotworowa w obszarze planowanego zabiegu,
• czynne zakażenie skóry/tkanek miękkich,
• otwarte chrząstki nasadowe (nie stosuje się bezpośrednio na okolice wzrostu kości u dzieci i młodzieży),
• znaczne zaburzenia czucia w stopie (ryzyko nadmiernego bodźcowania),
• świeże iniekcje steroidowe w tym obszarze (krótki odstęp czasu może zwiększać ryzyko działań niepożądanych).

Skutki uboczne i powikłania fali uderzeniowej

Chociaż terapia falą uderzeniową jest ogólnie bezpieczna, mogą wystąpić pewne działania niepożądane, takie jak miejscowe zaczerwienienie, obrzęk, ból w miejscu zabiegu czy reakcje alergiczne na żel kontaktowy. Powikłania te są na ogół przejściowe i ustępują samoistnie po kilku dniach.

Opisano również przejściowe nasilenie bólu w ciągu 24–72 godzin po zabiegu, drobne wybroczyny lub krwiaki podskórne oraz bardzo rzadko podrażnienie nerwów skórnych. Poważne powikłania są rzadkie.

Alternatywy leczenia ostrogi piętowej

Alternatywami dla leczenia falą uderzeniową są jonoforeza, pole magnetyczne czy ultradźwięki. W niektórych przypadkach stosuje się również farmakoterapię przeciwbólową, wkładki ortopedyczne, a w ostateczności, gdy inne metody zawodzą, możliwe są zabiegi operacyjne.

Do metod o potwierdzonej roli w leczeniu i profilaktyce należą także: rozciąganie rozcięgna i mięśni łydki, terapia manualna i taping, modyfikacja aktywności, obuwie i wkładki poprawiające amortyzację i podparcie łuku podłużnego, oraz szyny nocne. Iniekcje steroidowe mogą przynieść krótkotrwałą ulgę, ale wiążą się z ryzykiem nawrotów i działań niepożądanych; inne iniekcje biologiczne (np. PRP) mają zróżnicowane i wciąż oceniane wyniki badań.

Najczęściej zadawane pytania o terapię falą uderzeniową

Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące działania, przebiegu, skuteczności i bezpieczeństwa terapii falą uderzeniową w leczeniu ostrogi piętowej.

• Jak wygląda ostroga piętowa?

  Ostroga piętowa będzie dobrze widoczna na zdjęciu RTG w postaci narośli kostnej o ostrym, haczykowatym kształcie (stąd zresztą jej nazwa). Zmiana ta jest zlokalizowana pod piętą.

• Fala uderzeniowa - co to jest?

  W fizykoterapii to nieinwazyjna metoda leczenia wykorzystująca energię z fali akustycznej. Jednym ze wskazań do terapii jest ostroga piętowa. Fala uderzeniowa ma działanie przeciwbólowe i regeneracyjne.

• Czy fala uderzeniowa boli?

  Pacjent może odczuwać lekki ból w trakcie procedury lub tuż po jej zakończeniu, jednak nie wymaga to zastosowania znieczulenia. Wpływ na ewentualne doznania bólowe ma indywidualna wrażliwość na bodźce oraz stopień zaawansowania leczonego schorzenia.