Leczenie dyskopatii

Budowa kręgosłupa i rola dysku

Zdrowe kręgi wyglądają mniej więcej tak: kręg ma od strony naszego grzbietu kostne wyrostki rozłożone jak wachlarz, a od strony jamy brzusznej łączą się one z trzonem kręgu mającym kształt talerzyka. W miejscu przejścia znajduje się otwór na rdzeń kręgowy. Na „talerzyku” zaś spoczywa dysk – miękki krążek międzykręgowy działający jak amortyzator lub łożysko. Jego część zewnętrzna, czyli pierścień włóknisty z kolagenu, otacza miękkie, galaretowate jądro miażdżyste (na schematach anatomicznych wygląda to jak plasterek ugotowanego jajka).

Takie komplety – trzon i dysk – ustawione są jeden na drugim, tworząc kręgosłup. Mają różną wielkość i wysokość. Najwyższe znajdują się na odcinku lędźwiowym.

Co to jest dyskopatia? Etapy choroby

Dyskopatia to zwyczajowa nazwa choroby krążków międzykręgowych. Nazywa się ją też przepukliną kręgosłupa. Na ogół dotyka ludzi w pełni sił, mających 30–50 lat. Należy do schorzeń przewlekłych. W praktyce klinicznej obejmuje szerokie spektrum zmian degeneracyjnych krążka, które narastają z wiekiem i mogą, ale nie muszą, powodować dolegliwości bólowe.

Problemy zwyrodnieniowe kręgów można podzielić na następujące fazy:

• degeneracja dysku – pierścień włóknisty traci sprężystość i wybrzusza się w najbardziej osłabionym miejscu. Automatycznie zmienia swój kształt jądro miażdżyste. Uwypuklając się w kierunku rdzenia kręgowego, razem mogą zwęzić kanał kręgowy albo naciskać na jego fragmenty lub na sam rdzeń kręgowy. Jeśli przepuklina skierowana jest na boki, uciskane są nerwy odchodzące od rdzenia.

• tzw. wypadnięcie dysku – osłabione tkanki pierścienia dysku naciągają się jeszcze bardziej, więc jądro jeszcze bardziej przesuwa się poza trzon kręgu.

• rozerwanie pierścienia dysku – to uszkodzenie jest już bardzo poważne: pierścień włóknisty dysku nie wytrzymuje, dochodzi do jego rozerwania w osłabionym wcześniej punkcie. Wtedy jądro miażdżyste zaczyna się przemieszczać poza obręb pierścienia.

• rozfragmentowanie dysku – to stan najpoważniejszy: część jądra miażdżystego „wylewa” się na zewnątrz kręgu, a nawet wpada do kanału kręgowego, gdzie uciska korzenie nerwowe.

Przyczyny i czynniki ryzyka dyskopatii

Przekonanie, że dyskopatia jest rezultatem kontuzji, choć nadal powszechne, od dawna jest nieaktualne. O wiele częściej niż gwałtowne szarpnięcie lub dźwiganie ciężarów dyskopatię powoduje mało ruchliwy tryb życia. A także siedząca praca – przez kilka godzin bez przerwy nad klawiaturą czy biurkiem. Mięśnie podtrzymujące kręgosłup pozostają wtedy zbyt długo napięte, przykurczają się, co prowadzi do przeciążenia kręgosłupa.

Bezruch osłabia też mięśnie brzucha, powoduje nadwagę, otyłość i wady postawy. Swoje dokłada jeżdżenie wszędzie samochodem. Nie dość, że jeszcze bardziej ogranicza ruch, to jeszcze naraża na drgania i drobne wstrząsy.

Kolejnymi sprzymierzeńcami dyskopatii są ciągły stres (trwale wzmaga napięcie mięśniowe), osteoporoza, palenie papierosów i uwarunkowania genetyczne.

Starzenie krążka międzykręgowego jest naturalnym procesem. Wraz z wiekiem spada zawartość wody i proteoglikanów w jądrze miażdżystym, pojawiają się drobne pęknięcia pierścienia włóknistego i obniża się wysokość dysku. U wielu osób są to zmiany bezobjawowe, ale u części mogą sprzyjać bólowi lub uciskowi na korzenie nerwowe.

Do szybszej degeneracji mogą przyczyniać się także niektóre choroby metaboliczne – zwłaszcza cukrzyca (m.in. poprzez zmiany mikrokrążenia i przewlekły stan zapalny). W części badań obserwowano związek z zaburzeniami gospodarki lipidowej. Warto również kontrolować choroby tarczycy i dbać o profil glikemii, ponieważ całościowe zdrowie metaboliczne wpływa na kondycję tkanek układu ruchu.

Co ciekawe, do dyskopatii przyczynia się też wypijanie zbyt małej ilości płynów. Krążek międzykręgowy bowiem w 80–90 proc. składa się z… wody. Gdy wiotczeje w efekcie odwodnienia organizmu, zagrożona staje się struktura całego dysku.

Objawy dyskopatii

Wszystkie te zmiany powodują dolegliwości o różnym natężeniu i w różnych miejscach, zależnie od lokalizacji zwyrodnienia.

Dlatego wprowadzono określenia:

• dyskopatia lędźwiowa,
• dyskopatia szyjna,
• dyskopatia piersiowa (ta występuje stosunkowo rzadziej),
• dyskopatia wielopoziomowa, gdy zwyrodnieniu ulega kilka sąsiadujących krążków międzykręgowych, a nawet dzieje się to na więcej niż jednym odcinku kręgosłupa.

Przy dyskopatii lędźwiowej pierwsze objawy to uczucie zesztywnienia kręgosłupa. Potem, gdy dochodzi do uciśnięcia nerwu, choremu zaczynają dokuczać biodra, kolana, stopy. Z czasem ma wrażenie, że nogi drętwieją, a mięśnie odmawiają posłuszeństwa. Coraz silniejsze mrowienie pod skórą przechodzi w pieczenie, potem w palący ból, wreszcie pojawia się brak czucia na powierzchni kończyny.

Ostra faza choroby może objawiać się osłabieniem mięśni i w efekcie np. niedowładem stopy. U wielu osób dolegliwości zmniejszają się w ciągu kilku tygodni dzięki leczeniu zachowawczemu i modyfikacji aktywności – nie każdy przypadek wymaga zabiegu.

Dyskopatia szyjna także powoduje silne bóle i uczucie zesztywnienia, do tego zawroty głowy, drętwienie rąk, niedowład.

Gdy uszkodzony krążek naciska na korzeń nerwowy, całą kończynę ogarnia charakterystyczny ból. To objaw tzw. rwy – kulszowej, udowej, barkowej lub ramiennej.

 W początkowym stadium dyskopatii kręgosłupa nawet nieleczony ból zanika po kilku dniach. Niestety, wraca – dłuższy i silniejszy. I tak w kółko, aż w końcu dolegliwości przestają ustępować. Leczenie staje się pilną koniecznością.

Silny ból powoduje, że chory unika ruchu. Gorzej, że zaczyna przyjmować nienaturalne pozycje, w których boli mniej. Tyle że takie krzywienie się jeszcze bardziej przeciąża kręgosłup i trzymające go mięśnie. Skutek? Dolegliwości przybierają na sile, a chory, by ich nie odczuwać, krzywi się jeszcze bardziej.

Mało tego – z czasem organizm stara się zastąpić ograniczony przez chorobę odcinek kręgosłupa, przenosząc obciążenia na inną jego część albo na stawy kończyn.

Objawy mogą mylić

Gdy choroba obejmie jakiś odcinek kręgosłupa, może to wpływać na nerwy odchodzące od rdzenia kręgowego i dawać dolegliwości promieniujące. Objawy takie jak zgaga, nudności, biegunka czy zaparcia wymagają jednak standardowej diagnostyki gastroenterologicznej – nie należy zakładać, że wynikają wyłącznie z kręgosłupa. Podobnie ból w lędźwiach z towarzyszącymi zaburzeniami oddawania moczu wymaga różnicowania m.in. z chorobami nerek.

Zaburzenia pracy zwieraczy w przebiegu dyskopatii są rzadkie, ale jeśli się pojawią, stanowią objaw alarmowy (np. zespół ogona końskiego) i wymagają pilnej pomocy medycznej. Ból w klatce piersiowej zawsze powinien być najpierw oceniony pod kątem chorób serca. Dyskopatia piersiowa jest znacznie rzadszą przyczyną podobnych dolegliwości.

Objawy alarmowe

Objawy alarmowe wymagające pilnej konsultacji to w szczególności: nagłe lub postępujące osłabienie kończyn, utrata czucia w okolicy krocza (tzw. znieczulenie siodłowe), trudności z oddawaniem moczu lub stolca albo nietrzymanie, nasilający się ból po urazie, ból z gorączką lub niewyjaśnioną utratą masy ciała.

Powyższe zmiany mogą rozwijać się nawet przez kilkanaście lat, ale mogą też pojawić się gwałtownie. Ważne, by reagować już przy pierwszych objawach, ponieważ nieleczona dyskopatia prowadzi do stałego pogarszania się stanu zdrowia pacjenta.

Diagnostyka dyskopatii

W rozpoznawaniu dyskopatii kręgosłupa na wstępie stosuje się – poza wywiadem lekarskim – prześwietlenie rentgenowskie.

Inne badania specjalistyczne przydatne w diagnostyce tej choroby to:

• tomografia komputerowa – ujawnia zmiany struktury kostnej kręgów, np. złamania,
• rezonans magnetyczny – pokazuje nawet małe odchylenia od normy w dyskach kręgosłupa, a także – z największą dokładnością – tkanki miękkie, szpik kostny, mięśnie,
• neurografia – typ rezonansu magnetycznego pozwalający skontrolować przebieg włókien nerwowych, ocenić ich czynności czuciowe i ruchowe. Wyklucza się w ten sposób lub potwierdza uszkodzenie wybranych nerwów, ustala rodzaj i stopień tych uszkodzeń.

W praktyce warto pamiętać, że RTG nie pokazuje samego krążka międzykręgowego – ocenia głównie ustawienie i strukturę kostną, pośrednio sugerując zmiany w dyskach (np. zwężenie przestrzeni międzykręgowej). W wybranych sytuacjach uzupełniająco wykonuje się badania czynnościowe, np. EMG/ENG, które pomagają potwierdzić podrażnienie lub uszkodzenie korzeni nerwowych.

Wczesne rozpoznanie jest kluczowe, ponieważ pozwala uniknąć dalszych uszkodzeń oraz powikłań związanych z dyskopatią, takich jak przewlekły ból lub problemy z mobilnością.

Leczenie dyskopatii i profilaktyka

Najlepsze efekty przy dyskopatii daje leczenie ruchem – ćwiczenia kręgosłupa i rehabilitacja. Uzupełniają je rozmaite zabiegi i leczenie farmakologiczne. W niezaawansowanych stadiach choroby pomagają mało inwazyjne, bo dokonywane przez skórę, techniki naprawy dysków.

Techniki terapii krążków międzykręgowych:

• laserowa, polegająca na częściowym odparowaniu jądra miażdżystego,
• z użyciem wysokiej temperatury, powodująca rozbicie, rozpuszczenie tkanki dysku.

Za każdym razem efekt jest ten sam – jądro się obkurcza, słabnie więc jego nacisk na nerwy.

U wielu chorych warto rozważyć także inne formy leczenia zachowawczego wspierające rehabilitację:

• terapia manualna (mobilizacje stawowe i tkanek miękkich) wykonywana przez wykwalifikowanego fizjoterapeutę może krótkoterminowo zmniejszać ból i poprawiać ruchomość, zwłaszcza gdy jest łączona z ćwiczeniami. Gwałtowne manipulacje nie są zalecane przy ostrych ubytkach neurologicznych lub istotnym zwężeniu kanału kręgowego.
• w leczeniu bólu korzeniowego można stosować iniekcje nadtwardówkowe (epiduralne) z glikokortykosteroidem lub selektywne blokady korzeni nerwowych. Mogą one przejściowo zmniejszać ból i ułatwić rehabilitację u odpowiednio dobranych pacjentów. Decyzję o ich zastosowaniu podejmuje lekarz po ocenie klinicznej i obrazowej.

Do uzupełniających metod niefarmakologicznych zalicza się również:

• edukację,
• stopniowane zwiększanie aktywności,
• ciepło,
• przezskórną elektrostymulację (TENS),
• u części pacjentów – akupunkturę,
• jogę,
• pilates.

Skuteczność tych metod bywa zróżnicowana i zwykle rośnie, gdy są elementem programu rehabilitacji, a nie jedyną metodą.

Przy leczeniu dyskopatii fizjoterapia powinna objąć nie tylko zmieniony przez chorobę odcinek kręgosłupa, lecz jego całość. O doborze sposobu rehabilitacji decyduje specjalista.

Leczenie operacyjne dyskopatii

Niekiedy, np. przy sekwestracji, trzeba podjąć decyzję o leczeniu operacyjnym, polegającym na usunięciu części dysku. Stosuje się wtedy metody mikroskopową lub endoskopową. Przy dyskopatii szyjnej operacyjnie wstawia się protezę krążka międzykręgowego. W skomplikowanych przypadkach, np. gdy w grę wchodzi dyskopatia wielopoziomowa, wzmacnia się kręgosłup metalowymi płytkami.

Poza tym w wybranych sytuacjach klinicznych wykorzystuje się nowoczesne techniki chirurgiczne: celowaną dekompresję (laminotomia/foraminotomia), stabilizację i zespolenie (np. PLIF/TLIF/ALIF) przy współistniejącej niestabilności, a u ściśle kwalifikowanych chorych – wymianę dysku lędźwiowego (artroplastyka).

Dostępne są także techniki przezskórne (np. nukleoplastyka), jednak mają one ograniczone wskazania. W przypadkach przewlekłego bólu po nieskutecznych operacjach rozważa się leczenie w ośrodkach specjalistycznych, w tym metody neuromodulacji.

Wsparcie psychologiczne i styl życia

Psychologiczne aspekty życia z przewlekłym bólem mają realny wpływ na wyniki leczenia. Przewlekły ból może nasilać lęk, obniżenie nastroju i problemy ze snem, a z kolei te czynniki utrwalają dolegliwości. Pomaga edukacja o bólu, techniki relaksacyjne, terapia poznawczo‑behawioralna (CBT), trening radzenia sobie z bólem i stopniowane zwiększanie aktywności. Włączenie psychologa lub terapeuty bólu bywa ważną częścią kompleksowej rehabilitacji.

Kolejnym elementem ważnym w leczeniu dyskopatii jest dieta, a także – o czym koniecznie trzeba pamiętać – konsekwentne nawadnianie organizmu. Dbać należy też o utrzymywanie prawidłowej postawy ciała. Nawet we śnie, dlatego przyda się dobry materac.

Nieleczenie dyskopatii, niezależnie od tego, czy jest ona szyjna, lędźwiowa czy piersiowa, kończy się coraz silniejszym bólem, ograniczeniem sprawności i – w rzadkich, ciężkich przypadkach z uciskiem na struktury nerwowe – nedowładem. W razie wystąpienia objawów alarmowych konieczna jest pilna pomoc medyczna.

Metoda McKenziego

Popularne jest leczenie dyskopatii metodą McKenziego. Jej cel to trwałe uśmierzenie bólu, osiągane dzięki usunięciu jego przyczyny.

Pacjentów dzieli się na trzy grupy:

• mających uszkodzony, przemieszczający się dysk,
• cierpiących wskutek mechanicznego urazu,
• takich, którzy z powodu np. siedzącego trybu życia utracili prawidłową elastyczność kręgosłupa.

Każda grupa ma specjalnie dopasowane techniki terapii, np. ćwiczenia. Przykład: osoby po urazie mają wykonywać ruchy przeciwne tym, które spowodowały uraz. Pacjent, nauczony przez terapeutę, samodzielnie wykonuje ćwiczenia McKenziego. Uczy się go również nowych sposobów wykonywania najprostszych czynności życiowych, np. sięgania po coś, co jest nisko, albo siedzenia. Skuteczność tej metody zależy od prawidłowej kwalifikacji i systematyczności – zwykle stanowi element szerszego programu rehabilitacji, dobranego indywidualnie.

Wiele zależy od zmiany trybu życia i pracy. Kręgosłupowi najbardziej nie służy brak ruchu, dlatego trzeba uaktywnić się fizycznie, jednak bez nadmiernych obciążeń. W wyznaczeniu granicy możliwości pomoże fizjoterapeuta.

FAQ – Pytania i odpowiedzi dotyczące dyskopatii

• Dyskopatia. Co to jest?

  Dyskopatią, czyli inaczej przepukliną kręgosłupa, nazywa się przewlekłą chorobę dysków rozdzielających kręgi. Dyski (w terminologii medycznej to krążki międzykręgowe) tracą przez nią sprężystość, przesuwają się i uciskają na nerwy. Schorzenie zwykle obejmuje dwa odcinki kręgosłupa, lędźwiowy i szyjny, ale zdarza się też dyskopatia piersiowa. Dyskopatia na ogół atakuje ludzi mających 30-50 lat. Jest pierwszym etapem zwyrodnienia kręgosłupa.

• Jaki lekarz od kręgosłupa?

  Pacjent obserwujący u siebie objawy dyskopatii – wszystko jedno, czy szyjnej, piersiowej, czy lędźwiowej – powinien zacząć leczenie od wizyty u lekarza rodzinnego. Potem przejmą go ortopeda i neurolog, a także fizjoterapeuta.

• Do jakiego lekarza z bólem kręgosłupa?

  Dyskopatia jest rezultatem mechanicznego urazu kręgów, ich zwyrodnienia czy wad postawy, więc pacjent często zaczyna leczenie od wizyty u ortopedy. Jednak ból kręgosłupa jest też objawem nacisku na nerwy w kręgosłupie, dlatego drugim specjalistą zaangażowanym w terapię powinien być neurolog. Trzecim zaś – fizjoterapeuta prowadzący rehabilitację.

• Jak leczyć dyskopatię?

  Podstawą jest leczenie ruchem – ćwiczenia kręgosłupa i rehabilitacja. Do tego farmakoterapia. Na początku choroby stosowane są minimalnie inwazyjne, dokonywane przez skórę techniki zmniejszania dysków tak, by nie uciskały nerwów. Czasem konieczna bywa operacja – mikroskopowe lub endoskopowe usunięcie części dysku.

Filmy

Przedstawiamy poniżej filmy, na których dr n. med. Wojciech Ślusarczyk (neurochirurg), dr n. med. Wojciech Ślusarczyk (neurochirurg) - eksperci tematyki leczenie dyskopatii, dzielą się swoim doświadczeniem i wiedzą na ten temat.

Umów się na wizytę i skonsultuj z lekarzem

Jeśli Ty także borykasz się z problemem dyskopatii, nie wahaj się dłużej – skontaktuj się z nami. Nasz doradca bezpłatnie przedstawi Ci pełną ofertę leczenia spośród 12 klinik w Polsce wraz ze szczegółowymi cenami. Pomoże również w umówieniu wizyty konsultacyjnej u wybranego specjalisty na dogodny termin.

Zadzwoń do nas: (telefon czynny pon.–pt., w godz. 8:00–18:00)