Konizacja chirurgiczna szyjki macicy

Co to jest konizacja szyjki macicy?

Konizacja szyjki macicy to zabieg diagnostyczno-terapeutyczny, którego celem jest pobranie materiału z szyjki macicy oraz wyleczenie zmian pojawiających się w jej obrębie. Najczęściej wykonywana jest w przypadku nieprawidłowych wyników badania cytologicznego lub badania kolposkopowego. Polega na wycięciu fragmentu szyjki macicy w kształcie stożka, który jest następnie badany pod mikroskopem przez patomorfologa.

Służy to usunięciu zmienionej tkanki i ustaleniu, czy niezbędne jest dalsze postępowanie terapeutyczne. Zabieg przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym lub podpajęczynówkowym. Trwa on mniej więcej 30 minut, a pobyt w szpitalu zajmuje zazwyczaj 1–3 dni.

Stany przedrakowe szyjki macicy to nieprawidłowości komórek nabłonka, które jeszcze nie są rakiem, ale mogą się w niego przekształcić. Najczęściej wynikają z przewlekłego zakażenia onkogennymi typami wirusa HPV. W praktyce medycznej opisuje się je jako dysplazję (CIN 1–3) lub śródnabłonkową neoplazję szyjki.

Im wyższy stopień (np. CIN 2–3), tym większe ryzyko progresji w kierunku raka w kolejnych latach, jeśli zmiana nie zostanie skutecznie wyleczona lub ściśle obserwowana zgodnie z zaleceniami lekarza.

Cele konizacji

Konizacja szyjki macicy służy usunięciu nieprawidłowej tkanki wraz z fragmentem zdrowej oraz ustaleniu, czy konieczne jest podejmowanie dalszych kroków terapeutycznych. W zależności od przyczyny jej przeprowadzenia umożliwia wykrycie stanu zapalnego i rozwijającego się procesu chorobowego, co zwiększa szansę na szybkie wyeliminowanie źródła problemu.

W przypadku pacjentek, u których wykształcił się stan przedrakowy w obrębie szyjki macicy, konizacja umożliwia usunięcie zmienionych chorobowo obszarów tkanki szyjki macicy. Dzięki temu zmiana przedrakowa może zostać w pełni wyeliminowana, choć istnieje ryzyko nawrotu dysplazji.

Wycięty stożek szyjki obejmuje zwykle tzw. strefę transformacji – miejsce, w którym najczęściej rozwijają się zmiany przedrakowe. Badanie histopatologiczne pozwala ocenić typ i rozległość zmiany oraz tzw. marginesy chirurgiczne (czyli czy zmiana została usunięta w całości).

Czyste marginesy zmniejszają ryzyko nawrotu. W przypadku dodatnich marginesów lekarz może zalecić powtórne leczenie lub częstsze kontrole, aby zapobiec progresji do raka.

Wskazania do konizacji szyjki macicy

Do najczęstszych wskazań należą:

• nieprawidłowy wynik cytologii,

• nieprawidłowy wynik badania kolposkopowego,

• stan przedrakowy szyjki macicy,

• rak szyjki macicy w najniższym stopniu zaawansowania.

Kwalifikacja do zabiegu

Przed przeprowadzeniem konizacji szyjki macicy lekarz przeprowadza dokładne badanie ginekologiczne i ocenia wyniki wcześniejszych badań, takich jak cytologia czy kolposkopia. Istotne jest też konsultowanie przypadku w ramach konsylium medycznego, szczególnie u pacjentek w ciąży lub złożonym stanie zdrowia. Wyeliminowanie wszelkich przeciwwskazań, takich jak aktywne stany zapalne, to podstawa odpowiedzialnego przygotowania do zabiegu.

Do kwalifikacji zwykle potrzebne są:

• wynik cytologii,
• opis kolposkopii (często z celowaną biopsją),
• w wybranych przypadkach także wyłyżeczkowanie kanału szyjki (ECC),
• test w kierunku HPV wysokiego ryzyka.

Na podstawie pełnego obrazu (badania, wywiad, wiek, plany rozrodcze) lekarz proponuje najbezpieczniejszą metodę leczenia lub obserwacji.

Jak się przygotować do zabiegu konizacji?

Kobiety zdrowe nie muszą przechodzić specjalnego przygotowania do konizacji szyjki macicy. Kluczowe jest natomiast zaplanowanie zabiegu na pierwszą połowę cyklu miesiączkowego, po zakończeniu krwawienia menstruacyjnego. Bezwzględnie nie może być on wykonywany podczas krwawienia miesięcznego pacjentki.

Konizacja szyjki macicy nie może zostać wykonana również w przypadku toczącego się stanu zapalnego w obrębie macicy oraz nieuregulowanej choroby ogólnoustrojowej. W związku z tym przed przystąpieniem do zabiegu lekarze muszą dokładnie ocenić stan pacjentki i na tej podstawie wyeliminować możliwe przeciwwskazania do wykonania konizacji.

Przed planowym zabiegiem najczęściej wykonuje się podstawowe badania: morfologię krwi, parametry krzepnięcia, oznaczenie grupy krwi, badanie ogólne moczu, ewentualnie biochemię krwi (elektrolity, kreatynina) oraz EKG i konsultację anestezjologiczną.

U kobiet w wieku rozrodczym zazwyczaj wyklucza się ciążę (test β‑hCG). W razie objawów infekcji lekarz może zlecić wymaz z kanału szyjki/pochwy i leczenie przed zabiegiem. Jeśli przyjmujesz leki zmniejszające krzepliwość krwi, sposób ich odstawienia lub modyfikacji ustal z lekarzem.

Przeciwwskazania do konizacji

Do najczęstszych przeciwskazań należą:

• aktywne stany zapalne okolic intymnych,
• ciąża lub okres połogu,
• krwawienie menstruacyjne,
• nieuregulowana choroba ogólnoustrojowa.

Przebieg procedury konizacji szyjki macicy

Zabieg przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym, czyli bez zachowania świadomości pacjentki, lub w znieczuleniu podpajęczynówkowym, z zachowaniem świadomości. Po dokładnym odkażeniu i zabezpieczeniu sterylnymi obłożeniami pola operacyjnego ginekolog zakłada wzierniki do pochwy pacjentki, uwidaczniając część pochwową szyjki macicy. Następnie, po odpowiednim przygotowaniu szyjki za pomocą noża chirurgicznego, pętli elektrochirurgicznej lub lasera, usuwa jej część.

Lekarz wykonuje też wówczas łyżeczkowanie kanału szyjki macicy: pobiera materiał z wnętrza szyjki, który przekazuje następnie do laboratorium, w którym patomorfolog ogląda pozyskane tkanki pod mikroskopem. Wycięty materiał jest oznaczany (aby wiadomo było, która krawędź stanowi margines wewnętrzny i zewnętrzny), a następnie zabezpiecza się krwawiące naczynia (np. koagulacją).

W razie potrzeby zakłada się szew hemostatyczny. Dzięki temu możliwe jest zarówno skuteczne leczenie, jak i pełna ocena tkanki pod mikroskopem, co decyduje o dalszym postępowaniu.

Metody konizacji: LEEP vs. konizacja na zimno

Zabieg ten może zostać przeprowadzony metodą na zimno (za pomocą skalpela) lub poprzez elektrokonizację szyjki macicy. Możliwe jest też wykonanie konizacji laserowej. Dużym uznaniem cieszy się w szczególności metoda LEEP (ang. loop electrosurgical excision procedure), czyli elektrokonizacja – znacznie mniej inwazyjna niż jej klasyczna wersja.

W trakcie jej wykorzystywania lekarze stosują elektryczną pętlę pod niskim napięciem – to właśnie ona służy do usunięcia zmienionego chorobowo fragmentu szyjki macicy. LEEP zazwyczaj nie uniemożliwia zajścia w ciążę, ale – podobnie jak inne metody wycięcia szyjki – może w niewielkim stopniu zwiększać ryzyko powikłań położniczych (np. porodu przedwczesnego); ryzyko to zależy m.in. od rozległości usuniętej tkanki.

Pooperacyjna opieka i rekonwalescencja

Rekonwalescencja po zabiegu konizacji szyjki macicy trwa zazwyczaj około miesiąca (dot. LEEP), w zależności od zastosowanej metody. Pacjentka powinna w tym czasie powstrzymywać się od stosunków seksualnych i od wysiłku fizycznego.

Niezbędna jest też szczególna dbałość o higienę intymną, a także unikanie przeprowadzania irygacji pochwy oraz stosowania tamponów. Niezastosowanie się do tych zaleceń może przyczynić się do wystąpienia wzmożonego bólu czy krwawienia. Jednocześnie powoduje to opóźnienie procesu gojenia się rany.

Po zabiegu zazwyczaj planuje się wizytę kontrolną (omówienie wyniku histopatologii i dalszych zaleceń). W kolejnych miesiącach najczęściej rekomenduje się badania kontrolne w kierunku nawrotu: cytologię z testem HPV (tzw. co‑testing) po około 6 miesiącach, a następnie – jeśli wynik jest prawidłowy – ponownie po 12 miesiącach.

Dalsza częstość kontroli zależy od wyniku badania i zaleceń lekarza. W razie nieprawidłowości konieczna bywa ponowna kolposkopia. Plan kontroli może się różnić w zależności od ośrodka i indywidualnej sytuacji klinicznej.

Możliwe powikłania i ryzyko związane z konizacją

Konizacja szyjki macicy może powodować ciężkie powikłania, natomiast dzieje się to stosunkowo rzadko. Do najczęstszych działań niepożądanych należą krwotok oraz zakażenie rany pooperacyjnej. Kilka tygodni, miesięcy, a nawet lat po przeprowadzonej procedurze możliwe jest zwężenie lub zarośnięcie kanału szyjki macicy, co w rezultacie może doprowadzić do bolesnego miesiączkowania czy zatrzymania menstruacji.

Bezpośrednio po zabiegu pacjentka może odczuwać dyskomfort oraz ból podbrzusza. W okresie rekonwalescencji prawdopodobne jest też pojawienie się niewielkich plamień lub zabarwienia śluzu krwią. Należy mieć jednak na uwadze, że przedłużające się dolegliwości tego typu, a dodatkowo wystąpienie obfitego krwawienia, dreszczy i gorączki wymagają jak najszybszej interwencji lekarza ginekologa.

Wpływ na płodność i ciążę

W przypadku kobiet, które zaszły w ciążę po przeprowadzeniu konizacji szyjki macicy, prawdopodobne jest pojawienie się niewydolności cieśniowo-szyjkowej. Zwiększa się przy tym ryzyko porodu przedwczesnego.

Podczas porodu możliwe są problemy z rozwieraniem się szyjki macicy, a także konieczność zakończenia ciąży poprzez cesarskie cięcie.

Ryzyko to zależy m.in. od rozległości usuniętej tkanki szyjki i jest zwykle niewielkie po mniej rozległych zabiegach (np. LEEP), ale rośnie po głębszej konizacji na zimno.

Większość pacjentek po konizacji zachodzi w ciążę i donosi ją bez powikłań. W kolejnej ciąży lekarz może zaproponować monitorowanie długości szyjki w USG w II trymestrze i – w razie wskazań klinicznych – leczenie zapobiegające powikłaniom (np. rozważenie szwu szyjkowego lub innych metod). Decyzje te są podejmowane indywidualnie.

Inne metody leczenia i diagnostyki zmian szyjki macicy

W przypadku przeciwwskazań do konizacji szyjki macicy lub preferencji pacjentki dostępne są inne metody diagnostyczne i terapeutyczne. Mogą one obejmować ścisłe monitorowanie zmian przy pomocy regularnych badań cytologicznych i kolposkopowych, a w wybranych sytuacjach metody ablacyjne (np. krioterapia, laseroterapia) – pod warunkiem, że strefa transformacji jest w całości widoczna i wykluczono podejrzenie naciekania nowotworu.

Należy podkreślić, że farmakoterapia nie leczy zmian dysplastycznych szyjki. Leczenie zachowawcze może dotyczyć jedynie współistniejących infekcji. W przypadku mało nasilonych zmian (np. CIN 1) często rekomenduje się obserwację, ponieważ wiele z nich cofa się samoistnie. Wybór postępowania powinien być ściśle omówiony z lekarzem. Jako działanie uzupełniające (profilaktyczne), niezastępujące leczenia, warto rozważyć szczepienie przeciw HPV zgodnie z zaleceniami.

Najczęstsze pytania o konizację szyjki macicy

• Jakie są ryzyka związane z konizacją szyjki macicy?

  ak każda procedura chirurgiczna, konizacja niesie ryzyko krwawienia, infekcji oraz potencjalnych problemów z gojeniem. W rzadkich przypadkach, może wpłynąć na zdolność do utrzymania ciąży, prowadząc do ryzyka przedwczesnego porodu.

• Jakie są objawy po zabiegu konizacji?

  Po zabiegu można odczuwać lekki ból brzucha lub krwawienie. Niektóre kobiety mogą także doświadczać łagodnych krwawień lub plamienia przez kilka tygodni.

• Czy konizacja gwarantuje, że zmiany przedrakowe lub rak nie powrócą?

  Konizacja jest skutecznym zabiegiem w eliminacji większości zmian przedrakowych i wczesnych stadiów raka, ale nie daje 100% gwarancji, że choroba nie powróci. Regularne kontrole i ścisłe monitorowanie stanu zdrowia są niezbędne po zabiegu.

• Czy konizacja szyjki macicy jest bolesna?

  Konizacja jest wykonywana w znieczuleniu ogólnym lub podpajęczynówkowym, dzięki czemu pacjentka nie odczuwa bólu w trakcie zabiegu.

• Jakie są koszty zabiegu konizacji szyjki macicy i czy jest on refundowany?

  Konizacja szyjki macicy jest często refundowana przez NFZ, ale warto sprawdzić to indywidualnie w wybranej placówce medycznej.

• Jak długo trwa rekonwalescencja po konizacji szyjki macicy?

  Rekonwalescencja zazwyczaj trwa około miesiąca, w zależności od zastosowanej metody konizacji.