Leczenie nietrzymania moczu u mężczyzn

Nietrzymanie moczu u mężczyzn – co to jest?

O nietrzymaniu moczu (inkontynencji) mówimy, gdy dochodzi do niekontrolowanego, częściowego bądź całkowitego wycieku moczu.

W zależności od przyczyny takiego stanu rzeczy wyróżniamy:

• Wysiłkowe nietrzymanie moczu, które często występuje w rezultacie osłabienia mięśni dna miednicy. Efektem jest brak prawidłowego zaciskania cewki moczowej, a objawem – nietrzymanie moczu podczas wysiłku fizycznego, kichania czy podnoszenia ciężkich przedmiotów.
• Nietrzymanie moczu z parcia, które pojawia się przy nieprawidłowej i nadmiernej aktywności mięśni pęcherza. Ten ostatni kurczy się zbyt wcześnie, zanim otrzyma sygnał z mózgu. Takie nietrzymanie moczu może pojawiać się w różnych sytuacjach, np. przy zmianie pozycji ciała, przy dźwiękach lejącej się wody, a nawet podczas stosunku płciowego.
• Mieszane nietrzymanie moczu, które polega na mimowolnym wycieku moczu z towarzyszącym uczuciem nagłego parcia, jak również podczas wysiłku, kichania lub kaszlu. Przypadłość jest kombinacją dwóch powyższych typów nietrzymania moczu.
• Nietrzymanie moczu z przepełnienia, które często pojawia się w przypadku powiększonego gruczołu krokowego. Ten typ nietrzymania moczu wiąże się z przeszkodą w jego odpływie z pęcherza, który jest nie tylko rozciągnięty, ale także przepełniony.

Przyczyny nietrzymania moczu u mężczyzn

Zarówno patomechanizmy, jak i metody leczenia nietrzymania moczu u mężczyzn oraz kobiet różnią się od siebie.

Do głównych czynników ryzyka pojawienia się schorzenia u panów zaliczamy:

• zaawansowany wiek,
• zakażenia,
• zaburzenia neurologiczne,
• wykonaną wcześniej prostatektomię.

Wysiłkowe nietrzymanie moczu jest najczęściej następstwem radykalnej prostatektomii, czyli zabiegu chirurgicznego polegającego na wycięciu gruczołu krokowego u chorych na nowotwór tego organu.

Objawy nietrzymania moczu u mężczyzn i wpływ na życie

U części mężczyzn problem prowadzi do obniżenia jakości życia, unikania aktywności społecznych, spadku samooceny, napięcia w relacjach oraz objawów lękowych czy depresyjnych. Wsparcie psychologiczne (np. konsultacje z psychologiem, terapia poznawczo‑behawioralna), edukacja na temat choroby, a także udział w grupach wsparcia dla osób z NTM mogą istotnie pomóc w radzeniu sobie z dolegliwością.

Warto też porozmawiać z partnerem/partnerką – wspólne zaplanowanie strategii (np. dobór pomocy higienicznych) zmniejsza stres związany z intymnymi sytuacjami.

Do symptomów charakterystycznych dla nietrzymania moczu u mężczyzn zaliczamy:

• częste oddawanie moczu u mężczyzn (częściej niż 7 razy dziennie),

• korzystanie z toalety w nocy,

• problem z oddawaniem moczu – brak możliwości utrzymania moczu jeszcze przed skorzystaniem z toalety,

• popuszczanie moczu podczas kichania, kaszlu, śmiechu, wysiłku fizycznego.

W ostatnich latach zwrócono także uwagę na wpływ stylu życia na rozwój nietrzymania moczu. Dieta bogata w tłuszcze nasycone oraz brak aktywności fizycznej mogą dodatkowo zwiększać ryzyko wystąpienia problemu. Regularna aktywność fizyczna i zdrowa dieta mogą znacznie zmniejszyć ryzyko wystąpienia tego schorzenia.

Nietrzymanie moczu jako problem społeczny

Nietrzymanie moczu to jedna z najbardziej krępujących dolegliwości, stanowiąca problem estetyczny, higieniczny i społeczny. Nic dziwnego, że chorzy (zwłaszcza panowie) odwlekają wizytę u lekarza. Wielu chorych próbuje leczyć się samodzielnie, sięgając po leki ziołowe na nietrzymanie moczu u mężczyzn.

Warto podkreślić, jak ważne jest, by pacjent nie czekał zbyt długo z podjęciem decyzji o wizycie u lekarza, ponieważ im szybciej podejmie on terapię, tym łatwiej będzie dobrać odpowiednio skuteczne metody leczenia.

Diagnostyka nietrzymania moczu u mężczyzn

Pacjent, który zauważył u siebie objawy nietrzymania moczu, powinien udać się do swojego lekarza rodzinnego, który może wydać skierowanie do urologa. Podstawowe i najważniejsze znaczenie w prawidłowej diagnostyce inkontynencji ma dokładnie zebrany wywiad lekarski.

Ważnym elementem jest również badanie urodynamiczne u mężczyzn, na które składa się kilka różnych testów i pomiarów. Procedura polega na wprowadzeniu do wnętrza pęcherza moczowego specjalnego cewnika, przez który napełnia się pęcherz roztworem soli fizjologicznej lub destylowaną wodą. Jednocześnie dokonuje się pomiaru zmian ciśnień w bańce odbytnicy oraz we wnętrzu pęcherza moczowego.

Rejestracji ulega również czynność skurczowa mięśni odpowiedzialnych za wydalanie moczu. W trakcie badania monitoruje się ilość i szybkość oddawania moczu do specjalnego urządzenia zwanego uroflowmetrem. Kompleksowość i dokładność dokonywanych pomiarów pomaga lekarzowi ostatecznie rozpoznać rodzaj nietrzymania moczu, na jaki cierpi pacjent. Czas trwania całego badania wynosi około 1–1,5 godziny.

Badanie urodynamiczne u mężczyzn zwykle nie jest bolesne, choć może powodować pewien dyskomfort związany z wprowadzeniem cewnika do pęcherza oraz uczuciem parcia na mocz podczas jego wypełniania. U części pacjentów pojawia się także lekkie pieczenie lub uczucie rozpierania.

Zazwyczaj badanie wykonuje się bez znieczulenia ogólnego, ponieważ nie jest ono konieczne. W niektórych przypadkach stosuje się miejscowe znieczulenie w postaci żelu znieczulającego, który ułatwia wprowadzenie cewnika i zmniejsza dyskomfort.

Cała procedura jest dobrze tolerowana przez większość pacjentów, a ewentualne dolegliwości mają charakter krótkotrwały i ustępują po zakończeniu badania.

W przypadku wątpliwości lekarz może również skierować pacjenta na dodatkowe badania obrazowe, takie jak ultrasonografia czy rezonans magnetyczny, aby dokładniej ocenić anatomię układu moczowego i wykluczyć inne przyczyny dolegliwości.

Pomocne bywa prowadzenie dzienniczka mikcji (częstość i objętość mikcji, epizody parć naglących i popuszczania) oraz tzw. test podpaskowy oceniający nasilenie wycieku. W praktyce klinicznej ocenia się także zaleganie moczu po mikcji w USG, co ułatwia różnicowanie przyczyn dolegliwości.

Metody nieoperacyjne leczenia nietrzymania moczu u mężczyzn

Jeśli pacjent cierpiący z powodu nietrzymania moczu boryka się z nadwagą lub otyłością, leczenie zachowawcze należy rozpocząć od redukcji masy ciała oraz zaprzestania palenia, ponieważ są to czynniki zwiększające ryzyko nietrzymania moczu u mężczyzn. Leki bez recepty nie powinny być traktowane jako zasadniczy element terapii, a ich przyjmowanie należy skonsultować z lekarzem.

Codzienne nawyki wspierające leczenie NTM:

• ograniczenie kofeiny (kawa, napoje energetyczne), alkoholu i napojów gazowanych,

• unikanie drażniących pęcherz produktów (ostre potrawy, cytrusy u wrażliwych osób),

• rozłożenie podaży płynów w ciągu dnia i ograniczenie ich na 2–3 godziny przed snem,

• regularne oddawanie moczu według planu (trening pęcherza),

• leczenie zaparć i przewlekłego kaszlu,

• utrzymanie prawidłowej masy ciała i regularna aktywność fizyczna.

Absorbenty i inne pomoce higieniczne mogą być pierwszym krokiem w codziennym zarządzaniu objawami i poprawie komfortu, zwłaszcza na czas diagnostyki i wdrażania leczenia.

Rozwiązania pomocnicze przy nietrzymaniu moczu:

• męskie wkłady/chłonne podpaski i bielizna chłonna o różnych poziomach chłonności, dyskretnie dopasowane do anatomii męskiej,

• pieluchomajtki na noc lub przy większym nasileniu wycieku,

• zewnętrzny cewnik kondomowy z workiem na mocz (wymaga właściwego doboru rozmiaru i pielęgnacji skóry),

• przenośne urynały, podkłady i ochraniacze na łóżko/fotel,

• zacisk na prącie w wysiłkowym NTM u wybranych pacjentów – tylko po instruktażu medycznym, na ograniczony czas w ciągu dnia i z kontrolą skóry.

W przypadku leczenia nietrzymania moczu z parcia tak zwanym złotym standardem jest stosowanie preparatów antycholinergicznych. Powodują one zmniejszenie parcia, a także wydłużają czas od momentu pojawienia się uczucia parcia na mocz u mężczyzn aż do konieczności skorzystania z toalety, co bez wątpienia podnosi komfort chorego na nietrzymanie moczu u mężczyzn.

Leki nowej generacji to m.in. preparat Vesicare, zawierający solifenacynę. Według badań stosowanie tej substancji powoduje ustąpienie objawów u ponad połowy pacjentów oraz łagodzi uczucie parcia o 55%. Do innych leków z tej grupy możemy zaliczyć m.in. oksybutyninę (Ditropan, Driptane) czy darifenacynę (Emselex).

Nowoczesną metodą leczenia nietrzymania moczu z parcia naglącego jest neuromodulacja krzyżowa. Polega ona na podskórnym umieszczeniu w dolnej części pleców stymulatora, który wysyła impulsy elektryczne do nerwów krzyżowych. Nerwy te odpowiadają za kontrolę funkcji dolnych dróg moczowych, a stymulacja poprawia ich aktywność.

W nadreaktywności pęcherza stosuje się także agonistę receptorów beta-3 – mirabegron, samodzielnie lub w połączeniu z lekiem antycholinergicznym, co bywa korzystne u części chorych. Alternatywą w opornej nadreaktywności jest przezskórna stymulacja nerwu piszczelowego (cykliczne serie zabiegów) oraz ostrzykiwanie ściany pęcherza toksyną botulinową typu A, które może istotnie zmniejszyć parcia i epizody nietrzymania, choć u części pacjentów wymaga czasowego samocewnikowania z powodu zatrzymania moczu.

Działania niepożądane i interakcje – bezpieczeństwo farmakoterapii

Farmakoterapia nietrzymania moczu u mężczyzn może być skuteczna, jednak – jak każda forma leczenia – wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych oraz interakcji z innymi lekami. Dlatego tak istotne jest indywidualne dobranie terapii, uwzględniające stan zdrowia pacjenta, choroby współistniejące oraz przyjmowane preparaty. Świadomość możliwych skutków ubocznych pozwala szybciej je rozpoznać i odpowiednio zareagować, zwiększając bezpieczeństwo leczenia.

Możliwe powikłania leczenia farmakologicznego NTM:

Leki antycholinergiczne:

• suchość w ustach,

• zaparcia,

• zaburzenia widzenia,

• senność,

• możliwe pogorszenie funkcji poznawczych u osób starszych;

• ryzyko zatrzymania moczu przy istotnym przeroście prostaty;

• interakcje z innymi lekami o działaniu antycholinergicznym oraz z silnymi inhibitorami CYP3A4 (np. ketokonazol – wzrost stężeń niektórych preparatów)

Mirabegron:

• może podnosić ciśnienie tętnicze i przyspieszać akcję serca,

• hamuje CYP2D6 (możliwy wzrost stężeń niektórych leków, np. metoprololu, niektórych antydepresantów),

• ostrożność przy niekontrolowanym nadciśnieniu.

Alfa-blokery mogą powodować zawroty głowy i spadki ciśnienia ortostatycznego; opisywano także zaburzenia wytrysku. Ostrożność zalecana jest przy jednoczesnym stosowaniu leków na zaburzenia erekcji z uwagi na możliwość nasilenia hipotensji.

U mężczyzn z dużym gruczołem krokowym rozważa się także inhibitory 5‑alfa‑reduktazy (np. finasteryd, dutasteryd) – ich działanie rozwija się w ciągu miesięcy - mogą wystąpić działania niepożądane dotyczące funkcji seksualnych. Dobór i łączenie leków powinien nadzorować lekarz, biorąc pod uwagę choroby współistniejące i przyjmowane leki.

Ćwiczenia mięśni dna miednicy (Kegla)

Zachowawcze leczenie wysiłkowego nietrzymania moczu opiera się również na systematycznym treningu mięśni dna miednicy. Właściwie wykonywane ćwiczenia na nietrzymanie moczu u mężczyzn umożliwiają powrót prawidłowej funkcji zwieracza i skracają czas rehabilitacji.

Na początku pacjent musi nauczyć się rozpoznawać mięśnie zwieracza cewki moczowej, co można osiągnąć np. poprzez próbę przerwania strumienia moczu w trakcie jego oddawania. Następnie należy wykonywać serie ćwiczeń, których celem jest lepsza kontrola mięśni zwieracza. Polegają one na wykonywaniu świadomych skurczów zwieracza, czyli szybkich, jednosekundowych skurczów, które wpływają na włókna szybkokurczące się, oraz skurczów suboptymalnych, trwających około 10 sekund, które oddziałują na włókna toniczne, długodziałające.

Dzięki temu poprawie ulega stałe napięcie zwieracza cewki moczowej, ale możliwa jest także lepsza kontrola mięśni zwieracza w sytuacji wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej. Treningi mięśni dna miednicy mogą być wspomagane poprzez urządzenia, które umożliwiają stymulację mięśni (elektrostymulacja) lub naukę lepszej kontroli i poprawnego wykonywania skurczów (biofeedback).

Warto ćwiczyć pod opieką fizjoterapeuty urologicznego/uroginekologicznego, który nauczy poprawnej techniki i dobierze plan treningowy (często 3–4 serie dziennie przez co najmniej kilka miesięcy). Przerywanie strumienia moczu służy jedynie identyfikacji mięśni i nie powinno być stosowane jako regularne ćwiczenie. Pomocne są przypomnienia (np. w telefonie) i prowadzenie dzienniczka ćwiczeń.

Leczenie zabiegowe i operacyjne

Za postępowanie z wyboru w operacyjnym leczeniu nietrzymania moczu u mężczyzn uznaje się współcześnie zabiegi z użyciem taśm. Zadaniem taśmy jest wywieranie ucisku na część opuszkową cewki moczowej, co powoduje wzrost oporu w jej świetle i skutkuje lepszym trzymaniem moczu. Idealnymi kandydatami do wykonania zabiegu z użyciem taśmy są mężczyźni z małym bądź średnio nasilonym nietrzymaniem moczu.

Kolejną metodą zabiegową proponowaną mężczyznom z nietrzymaniem moczu jest ostrzykiwanie okolic zwieracza preparatami leczniczymi, których zadaniem – podobnie jak w przypadku taśmy – jest wywieranie ucisku na cewkę moczową. Do najczęściej stosowanych obecnie preparatów zaliczamy Contigen, Bulkamid oraz Deflux.

Ciekawą, nowoczesną metodą jest ostrzykiwanie okolic zwieracza cewki z wykorzystaniem komórek macierzystych pobranych z tkanki mięśniowej ramienia chorego. Komórki macierzyste wprowadzone w ścianki cewki ulegają proliferacji, co skutkuje zwiększeniem masy tkanki mięśniowej, pogrubieniem ścianek cewki i wzrostem jej kurczliwości. Metoda została opracowana przez austriackich naukowców pod kierunkiem dr Frauschera z Akademii Medycznej w Innsbrucku.

Najbardziej skutecznym postępowaniem operacyjnym u mężczyzn z nietrzymaniem moczu jest implantacja sztucznego zwieracza cewki moczowej. Mankiet umieszczony wokół cewki moczowej zaciska ją i zapobiega wypływowi moczu, natomiast gdy chory odczuwa parcie na pęcherz, za pomocą specjalnej pompki umieszczonej w mosznie zwalnia ucisk mankietu, co pozwala na swobodne oddanie moczu.

Najlepsze efekty zabiegu obserwuje się w grupie chorych z nietrzymaniem moczu znacznego stopnia. Operacja ta jest jednak dość skomplikowana, a do głównych powikłań można zaliczyć infekcję wokół wszczepionego sztucznego zwieracza, co może wymagać nawet jego usunięcia.

Zalecenia po leczeniu operacyjnym NTM

Rehabilitacja po zabiegach operacyjnych jest ważną częścią leczenia. Po zabiegach z użyciem taśm zwykle zaleca się ograniczenie dźwigania i wysiłku przez kilka tygodni oraz kontynuację ćwiczeń mięśni dna miednicy zgodnie z zaleceniami specjalisty. Po implantacji sztucznego zwieracza urządzenie jest aktywowane dopiero po okresie gojenia (zwykle kilka tygodni); pacjent otrzymuje instruktaż obsługi i zaleceń higienicznych.

W razie utrzymujących się dolegliwości lub wątpliwości warto zaplanować kontrolę i ewentualnie wdrożyć fizjoterapię ukierunkowaną na naukę prawidłowych wzorców napięcia i rozluźniania mięśni dna miednicy.

Alternatywne metody leczenia NTM u mężczyzn

Laseroterapia miejscowa jest metodą, o której doniesienia dotyczą głównie kobiet z wysiłkowym NTM. U mężczyzn jej zastosowanie pozostaje ograniczone i ma charakter eksperymentalny; nie stanowi standardu postępowania. Ewentualną kwalifikację należy rozważać wyłącznie po konsultacji ze specjalistą, z uwzględnieniem aktualnych zaleceń i dostępności wiarygodnych danych klinicznych.

Kiedy leczenie zabiegowe lub operacyjne jest wskazane?

Zabieg chirurgiczny lub operacja w przypadku nietrzymania moczu u mężczyzn są zazwyczaj rozważane wtedy, gdy leczenie zachowawcze i farmakoterapia nie przynoszą zadowalających rezultatów, a dolegliwość znacznie obniża jakość życia pacjenta. Operacja może być konieczna również w przypadku ciężkiego nietrzymania moczu, gdzie inne metody terapii okazały się niewystarczające.

Kiedy operacja może nie być najlepszym rozwiązaniem?

Zabiegi operacyjne z użyciem taśm są zwykle zalecane mężczyznom z małym lub średnio nasilonym nietrzymaniem moczu. Implantacja sztucznego zwieracza cewki moczowej jest rekomendowana dla pacjentów z ciężkim nietrzymaniem moczu. Wybór metody leczenia powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta, jego stanu zdrowia oraz wyników wcześniejszych terapii. Ogólny stan zdrowia, obecność chorób współistniejących oraz preferencje pacjenta są kluczowymi elementami wpływającymi na decyzję o wyborze odpowiedniej metody leczenia.

Wybór specjalisty/kliniki

Wybór odpowiedniego specjalisty lub kliniki jest istotny dla skutecznego leczenia nietrzymania moczu u mężczyzn. Zazwyczaj zaleca się konsultacje u urologa z doświadczeniem w leczeniu inkontynencji. Ważne jest, aby wybrać specjalistę lub klinikę, która oferuje kompleksowe podejście do diagnozy i leczenia, uwzględniając różne dostępne metody terapii. Warto zwrócić uwagę na doświadczenie zespołu medycznego oraz dostępność nowoczesnych technologii i metod leczenia. Konsultacja z lekarzem, a także zasięgnięcie opinii innych pacjentów mogą pomóc w dokonaniu właściwego wyboru.

FAQ: leczenie nietrzymania moczu u mężczyzn

• Czym są tak zwane podpaski dla mężczyzn?

  To kolokwialne określenie wkładek dla mężczyzn na nietrzymanie moczu. Obecnie na rynku mamy coraz większy wybór tego rodzaju środków higienicznych, które są dyskretne i zapewniają pacjentom poczucie komfortu.

• Do jakiego lekarza należy się udać z nietrzymaniem moczu?

  Lekarz, który zajmuje się problemem nietrzymania moczu, to urolog. Pacjenci mogą wybrać się do niego prywatnie lub poprosić o skierowanie lekarza pierwszego kontaktu.

• Jakie leki na nietrzymanie moczu będą pomocne?

  Tabletki na nietrzymanie moczu dla mężczyzn powinny być zapisane przez lekarza i odpowiednio dostosowane do przyczyny oraz rodzaju schorzenia. Przyjmowanie leków na własną rękę nie jest zalecane.

• Czy przy nietrzymaniu moczu u mężczyzn można pić kawę?

  Całkowite odstawienie kawy nie jest konieczne, jednak warto zmniejszyć jej ilość, ponieważ wykazuje ona działanie moczopędne.

• Jak długo trzeba czekać na rezultaty ćwiczeń mięśni dna miednicy?

  W dużej mierze zależy to od obecnej kondycji pacjenta, jednak na efekty ćwiczeń zawsze trzeba trochę poczekać. Pierwsze zmiany można zazwyczaj zaobserwować po kilku tygodniach regularnych ćwiczeń.