Kiedy wykonuje się profilaktyczną mastektomię?
Profilaktyczna mastektomia (mastektomia redukująca ryzyko) polega na usunięciu możliwie dużej ilości tkanki gruczołowej piersi, zanim rozwinie się w niej rak. U kobiet, które nie chorowały na raka piersi, najczęściej rozważa się zabieg obustronny. Osobną sytuacją jest profilaktyczne usunięcie zdrowej piersi u pacjentki leczonej z powodu nowotworu drugiej.
Operację można rozważyć przede wszystkim w przypadku:
patogennego wariantu BRCA1 lub BRCA2;
wybranych innych dziedzicznych predyspozycji wysokiego ryzyka, np. związanych z PALB2, TP53 lub PTEN;
szczególnie obciążającej historii raka piersi w rodzinie.
O zasadności operacji nie decyduje sam wynik badania genetycznego. Specjaliści uwzględniają wiek, wywiad rodzinny, indywidualne ryzyko, dotychczasowe badania i preferencje pacjentki. Osobno ocenia się, czy odtworzenie piersi od razu jest bezpieczne – znaczenie mają m.in. ukrwienie skóry, budowa piersi, wcześniejsze operacje i choroby wpływające na gojenie.
Czy mutacja BRCA zawsze oznacza konieczność usunięcia piersi?

Nie. Patogenny wariant BRCA1 lub BRCA2 zwiększa ryzyko zachorowania, ale nie zobowiązuje do profilaktycznej mastektomii. To decyzja podejmowana po konsultacji genetycznej i rozmowie o możliwych sposobach postępowania.
Alternatywą jest intensywny nadzór, zwykle z regularnym rezonansem magnetycznym (MRI) piersi, a zależnie od wieku i sytuacji klinicznej także mammografią. Badania te nie zapobiegają nowotworowi, lecz służą jego wczesnemu wykrywaniu. Harmonogram ustala lekarz.
Przed operacją trzeba uwzględnić także jej trwałe konsekwencje. Po usunięciu gruczołu nie można karmić piersią po operowanej stronie, nawet jeśli zachowano brodawkę. Możliwe jest znaczne lub trwałe osłabienie czucia skóry i brodawek. Rekonstrukcja przywraca zarys piersi, lecz nie ich pierwotną funkcję.
Jak wygląda mastektomia z jednoczasową rekonstrukcją?
„Jednoczasowa” oznacza, że usunięcie gruczołu i odtwarzanie piersi odbywają się podczas tego samego znieczulenia ogólnego. Nie oznacza jednak zawsze zakończenia leczenia w jednym zabiegu. Jeśli chirurg wszczepi ekspander, jego późniejsza wymiana na implant będzie osobną operacją.
Przygotowanie: Podczas kwalifikacji omawia się wyniki badań genetycznych i obrazowych, stan zdrowia, rodzaj mastektomii oraz plan rekonstrukcji. Pacjentka odbywa konsultację anestezjologiczną. Powinna zapytać, czy można zachować brodawki, gdzie będą blizny, czy potrzebne będą dreny oraz ilu etapów rekonstrukcji należy się spodziewać. Leki przyjmowane na stałe trzeba omówić z lekarzem – nie należy odstawiać ich samodzielnie.
Przebieg operacji:
Po podaniu znieczulenia ogólnego chirurg usuwa tkankę gruczołową jednej lub obu piersi.
Jeśli pozwalają na to warunki anatomiczne i bezpieczeństwo, pozostawia skórę oraz niekiedy brodawkę z otoczką.
Odtwarza kształt piersi za pomocą implantu, ekspandera albo własnych tkanek pacjentki.
Zamyka rany i w razie potrzeby zakłada dreny odprowadzające płyn.
W profilaktycznej mastektomii często można zachować skórę, a czasem również kompleks brodawka–otoczka. Wymaga to jednak odpowiedniego ukrwienia pozostawionych tkanek. Zachowana brodawka może stracić czucie; istnieje również ryzyko jej niedokrwienia. Po zabiegu usunięte tkanki są oceniane histopatologicznie.
Jakiego efektu się spodziewać? Piersi mogą mieć podobny zarys do wcześniejszego, lecz ich miękkość, ruchomość i czucie zwykle się zmieniają. Niekiedy pozostaje asymetria lub potrzebna jest korekta. Ostateczny wygląd można oceniać dopiero po zagojeniu tkanek i ustąpieniu obrzęku.
Jakie są metody rekonstrukcji piersi?
Odtworzenie piersi planuje się przed mastektomią, najlepiej wspólnie z chirurgiem zajmującym się rekonstrukcją. Wybór zależy od ilości i ukrwienia pozostawionej skóry, budowy ciała, przebytych operacji oraz oczekiwań pacjentki.
Implant docelowy: wszczepia się go bezpośrednio podczas mastektomii, przed mięśniem piersiowym lub pod nim. To rozwiązanie może ograniczyć liczbę zaplanowanych operacji, ale wymaga odpowiednich warunków tkankowych. Z czasem implant może wymagać wymiany lub usunięcia z powodu powikłań.
Ekspander: jest to tymczasowe urządzenie, którego objętość stopniowo zwiększa się podczas wizyt. W kolejnym zabiegu zastępuje się je implantem. Taka rekonstrukcja jest rozpoczęta jednoczasowo, ale kończy się później.
Tkanki własne: pierś odtwarza się np. ze skóry i tłuszczu pobranych z brzucha. W technice DIEP wykorzystuje się skórę i tkankę tłuszczową brzucha wraz z naczyniami krwionośnymi, zachowując mięsień prosty brzucha. Nie stosuje się implantu, ale zabieg jest bardziej rozległy, pozostawia dodatkową bliznę i zwykle oznacza dłuższą rekonwalescencję.
Nie każda metoda jest dostępna lub wskazana u każdej pacjentki. Wybór implantu nie gwarantuje, że nigdy nie będzie potrzebna kolejna operacja; z kolei rekonstrukcja tkankami własnymi wymaga odpowiedniej ilości tkanek i właściwego stanu naczyń krwionośnych.
Czy profilaktyczna mastektomia jest refundowana przez NFZ?

Tak. NFZ finansuje profilaktyczną mastektomię wraz z rekonstrukcją piersi, ale wyłącznie po kwalifikacji do świadczenia gwarantowanego. Przepisy określają wymagania wobec pacjentki i ośrodka wykonującego operację. Świadczenie obejmuje mastektomię jednostronną lub obustronną, rekonstrukcję, znieczulenie oraz opiekę przed- i pooperacyjną.
Zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 9 stycznia 2019 r. kwalifikację do świadczenia można rozważyć u pacjentek z wysokim lub bardzo wysokim ryzykiem raka piersi, u których wykluczono nowotwór i które spełniają co najmniej jedno z poniższych kryteriów:
potwierdzony patogenny wariant BRCA1/BRCA2;
odpowiednio obciążający wywiad rodzinny: dwa zachorowania u krewnych I lub II stopnia przed 50. rokiem życia albo trzy w dowolnym wieku (łącznie z osobą kwalifikowaną);
rozpoznanie u krewnej I stopnia dwóch odrębnych zachorowań na raka piersi – synchronicznych (jednoczesnych) lub metachronicznych (w różnym czasie);
potwierdzona choroba proliferacyjna piersi z atypią komórkową.
Nie jest to lista automatycznych uprawnień. Zespół kwalifikacyjny ocenia dokumentację, ryzyko zachorowania i zasadność zabiegu. W jego skład wchodzą psycholog, genetyk kliniczny, onkolog kliniczny oraz chirurg onkologiczny lub plastyczny. Wymagany jest wynik MRI piersi z okresu nie dłuższego niż 12 miesięcy przed kwalifikacją. Gdy podstawą jest BRCA1/BRCA2, wynik potwierdza się badaniem próbki pobranej niezależnie po raz drugi.
Od czego zacząć? Najpraktyczniej zgłosić się z dokumentacją do poradni genetycznej lub ośrodka zajmującego się chirurgią piersi i realizującego świadczenie NFZ. Pomocne będą: wynik badań genetycznych, wyniki obrazowania, wypisy ze wcześniejszego leczenia oraz informacje o nowotworach u bliskich krewnych. W ośrodku należy zapytać, czy zapewnia rekonstrukcję jednoczasową i dalszą rehabilitację.
O ile profilaktyczna mastektomia zmniejsza ryzyko raka?
Według amerykańskiego National Cancer Institute obustronna mastektomia redukująca ryzyko zmniejsza ryzyko raka piersi o co najmniej 95% u nosicielek patogennych wariantów BRCA1/BRCA2. U kobiet z silnym obciążeniem rodzinnym bez potwierdzonego wariantu redukcję szacuje się na maksymalnie około 90%. To wartości dotyczące grup, a nie gwarancja dla pojedynczej pacjentki.
Redukcja o 95% oznacza zmniejszenie ryzyka względnego, a nie to, że każdej operowanej kobiecie pozostaje dokładnie 5% ryzyka. Mastektomia nie usuwa wszystkich komórek gruczołu piersiowego, dlatego rak nadal może się rozwinąć, choć znacznie rzadziej. Rekonstrukcja sama w sobie nie wpływa na skuteczność usunięcia tkanki zagrożonej nowotworem.
Po obustronnej mastektomii profilaktycznej rutynowe badania obrazowe zrekonstruowanych piersi zwykle nie są zalecane, jeśli nie ma objawów ani szczególnych wskazań. Nowe zgrubienie lub zmiana skóry wymagają jednak konsultacji. Plan dalszej opieki ustala ośrodek prowadzący.
Jak wygląda rekonwalescencja i jakie mogą wystąpić powikłania?

Po operacji pacjentka pozostaje w szpitalu zwykle przez kilka dni, zależnie od metody rekonstrukcji i przebiegu gojenia. W pierwszym okresie mogą występować ból, obrzęk, zasinienia, uczucie napięcia piersi oraz ograniczona swoboda ruchów ramion. Jeśli założono dreny, personel wyjaśnia zasady ich pielęgnacji i termin usunięcia.
Powrót do codziennych aktywności następuje stopniowo. Po rekonstrukcji z użyciem implantu rekonwalescencja jest zwykle krótsza niż po zabiegu z wykorzystaniem własnych tkanek, ponieważ w drugim przypadku musi się zagoić również miejsce ich pobrania, np. brzuch. W pierwszych tygodniach pacjentka może potrzebować pomocy w codziennych obowiązkach. Konieczne jest także ograniczenie dźwigania i stopniowe przywracanie sprawności ramion. Termin powrotu do pracy, prowadzenia samochodu i uprawiania sportu zależy od rodzaju operacji oraz przebiegu gojenia i powinien być ustalony z lekarzem.
Przed wypisem warto uzyskać jasne instrukcje:
jak pielęgnować ranę i ewentualne dreny;
czy i jak długo nosić biustonosz pooperacyjny;
jakie ruchy i obciążenia są dozwolone;
kiedy zaplanowano kontrolę i rehabilitację;
pod jaki numer dzwonić w razie niepokojących objawów.
Możliwe powikłania to krwiak, surowiczak (zbiornik płynu), zakażenie, zaburzenia gojenia, niedokrwienie lub martwica skóry i brodawki, przewlekły ból oraz zaburzenia czucia. Po rekonstrukcji implantem może dojść m.in. do przykurczu torebkowego (stwardnienia tkanek wokół implantu) albo konieczności jego usunięcia. Przy rekonstrukcji tkankami własnymi istnieje ryzyko zaburzeń ukrwienia przeniesionej tkanki i problemów w miejscu jej pobrania. Możliwe są też powikłania zakrzepowo-zatorowe.
Przed podjęciem decyzji pacjentka powinna znać nie tylko korzyści onkologiczne, lecz także ograniczenia rekonstrukcji: możliwą utratę czucia, blizny i potrzebę przyszłych korekt. Rozmowa z chirurgiem o realistycznym wyniku jest tak samo istotna jak omówienie samej operacji.
FAQ - najczęstsze pytania na temat mastektomii z jednoczesną rekonstrukcją piersi
Czy każda pacjentka może zdecydować się na mastektomię z rekonstrukcją?
Nie, decyzję podejmuje zespół medyczny po ocenie zdrowia i ryzyka pacjentki.
Jak długo trwa rekonwalescencja po rekonstrukcji piersi?
Okres rekonwalescencji może trwać kilka tygodni, zależnie od metody zabiegu i gojenia.
Czy NFZ pokrywa koszt profilaktycznej mastektomii z rekonstrukcją?
Tak, pod warunkiem spełnienia kryteriów kwalifikacyjnych do refundacji NFZ.
Kiedy nie warto decydować się na mastektomię z rekonstrukcją?
Gdy ryzyko medyczne przeważa nad korzyściami lub pacjentka nie jest psychicznie gotowa na zabieg.
Czy zachowanie brodawki podczas rekonstrukcji jest zawsze możliwe?
Nie zawsze, zależy to od stanu anatomicznego i ukrwienia tkanek.
Jakie są alternatywy dla profilaktycznej mastektomii?
Alternatywą może być intensywny nadzór z regularnymi badaniami obrazowymi jak MRI.
Źródła:
- Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, "Rozszerzenie kryteriów kwalifikacji do profilaktycznej mastektomii oraz uwzględnienie różnych wariantów realizacji świadczenia w zależności od terminu wykonania rekonstrukcji piersi", aport analityczny nr WS.420.14.2024, 2024
- American Cancer Society, "What to Expect After Breast Reconstruction Surgery", cancer.org
- American College of Radiology, "ACR Appropriateness Criteria® Imaging After Mastectomy and Breast Reconstruction", Journal of the American College of Radiology, 17(11S), 403-414, 2020
- Cancer Research UK, "Breast reconstruction using body tissue", cancerresearchuk.org, 2026
- Mayo Clinic, "Breast reconstruction", mayoclinic.org, 2026
- Narodowy Fundusz Zdrowia, "Poradnik Pacjenta. Profilaktyczna mastektomia – świadoma decyzja, która oznacza redukcję ryzyka zachorowania na raka piersi", nfz.gov.pl, 2024
- National Cancer Institute, "BRCA Gene Changes: Cancer Risk and Genetic Testing Fact Sheet", cancer.gov, 2024
- National Cancer Institute, "Surgery to Reduce the Risk of Breast Cancer", cancer.gov, 2025
- National Health Service, "Mastectomy", nhs.uk, 2025
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia, "Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego", Dz.U. z 2023 r. poz. 870, z późn. zm.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia, "Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 stycznia 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego", Dz.U. z 2019 r. poz. 77

5.0/5 (opinie 1)