Tomografia komputerowa klatki piersiowej

Co wykrywa tomografia komputerowa klatki piersiowej?

Tomografia komputerowa klatki piersiowej pomaga wykrywać i szczegółowo oceniać nieprawidłowości dotyczące przede wszystkim płuc, dróg oddechowych, opłucnej, śródpiersia, węzłów chłonnych oraz dużych naczyń, a w odpowiednich protokołach także struktur serca. Badanie dostarcza znacznie bardziej szczegółowego obrazu struktur klatki piersiowej niż standardowe zdjęcie rentgenowskie i może być kolejnym etapem diagnostyki po stwierdzeniu nieprawidłowości w RTG.

TK klatki piersiowej wykorzystuje się m.in. w ocenie:

• guzów i innych zmian ogniskowych w płucach, a w diagnostyce onkologicznej także zmian pierwotnych i przerzutowych;

• zmian zapalnych i infekcyjnych w płucach, w tym zmian występujących w przebiegu zapalenia płuc;

• rozedmy, zwłóknienia płuc, pylicy i innych chorób obejmujących miąższ płucny;

• zmian w płucach występujących m.in. w przebiegu gruźlicy i innych wybranych chorób infekcyjnych;

• zmian w oskrzelach i tchawicy, w tym niektórych wad rozwojowych;

• płynu znajdującego się w jamie opłucnej oraz innych zmian w obrębie opłucnej;

• nieprawidłowości dotyczących węzłów chłonnych śródpiersia;

• chorób dużych naczyń, np. tętniaka aorty;

• zatorowości płucnej, jeżeli badanie wykonuje się w odpowiednim protokole z kontrastem;

• zmian powstałych wskutek urazu klatki piersiowej, w tym uszkodzeń miąższu płucnego;

• stanu po zabiegach operacyjnych w obrębie klatki piersiowej.

Tomografia może być również wykorzystywana do oceny rozległości już rozpoznanych zmian oraz do kontrolowania ich przebiegu po rozpoczęciu leczenia. Ma to znaczenie m.in. w diagnostyce onkologicznej, w której ważne jest określenie lokalizacji i zakresu nieprawidłowości.

W zależności od zastosowanego protokołu TK może dostarczać informacji także o sercu, osierdziu i dużych naczyniach. Szczegółowa ocena niektórych struktur serca wymaga jednak odpowiednio zaplanowanego badania. Zakres informacji uzyskanych podczas TK zależy jednak od zastosowanej techniki oraz od tego, czy badanie zostało wykonane z użyciem środka kontrastowego.

Jakie są wskazania do tomografii komputerowej klatki piersiowej?

Tomografię komputerową klatki piersiowej wykonuje się wtedy, gdy potrzebna jest dokładniejsza ocena płuc, dróg oddechowych, opłucnej, śródpiersia, serca, dużych naczyń lub innych struktur znajdujących się w obrębie klatki piersiowej. Badanie może być kolejnym etapem diagnostyki po stwierdzeniu nieprawidłowości na zdjęciu RTG albo zostać zlecone na podstawie objawów i podejrzenia konkretnej choroby.

Do wskazań do TK klatki piersiowej należą m.in.:

• podejrzenie lub monitorowanie zmian nowotworowych w płucach i oskrzelach;

• dokładniejsza ocena zmian infekcyjnych i zapalnych w płucach, jeżeli wymaga tego sytuacja kliniczna;

• ocena rozedmy, zwłóknienia płuc, pylicy azbestowej, sarkoidozy i innych chorób obejmujących miąższ płucny;

• podejrzenie zmian w opłucnej lub ścianie klatki piersiowej;

• diagnostyka podejrzenia zatorowości płucnej w odpowiednim protokole angiograficznym z kontrastem;

• podejrzenie tętniaka aorty oraz innych nieprawidłowości dużych naczyń;

• ocena zmian pourazowych;

• kontrola stanu po operacjach przeprowadzonych w obrębie klatki piersiowej;

• ocena zmian popromiennych.

Tomografia komputerowa może być także wykorzystywana do określenia rozległości wcześniej rozpoznanych zmian. W przypadku chorób nowotworowych pozwala m.in. dokładniej ocenić ich lokalizację i zaawansowanie, a w trakcie leczenia może służyć do kontrolowania zmian w obrazie badanych struktur.

Tomografia komputerowa klatki piersiowej z kontrastem czy bez kontrastu?

Tomografię komputerową klatki piersiowej można wykonać zarówno bez kontrastu, jak i po dożylnym podaniu środka kontrastowego, a wybór zależy od tego, jakie struktury i nieprawidłowości mają zostać ocenione. Kontrast nie jest więc potrzebny podczas każdego badania TK klatki piersiowej.

Środek kontrastowy stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy istotne jest dokładne uwidocznienie naczyń krwionośnych albo ocena sposobu wzmocnienia określonych tkanek i zmian. Najczęściej wykorzystuje się dożylny środek kontrastowy zawierający jod.

Badanie z kontrastem może być wykonywane m.in. w diagnostyce:

• zatorowości płucnej,

• tętniaków i innych zmian w dużych naczyniach,

• niektórych zmian nowotworowych i powiększonych węzłów chłonnych,

• wybranych zmian zapalnych,

• chorób aorty i tętnic płucnych.

Kontrast pomaga odróżnić od siebie struktury, które w badaniu bez jego podania mogłyby być trudniejsze do oceny. Nie oznacza to jednak, że tomografia z kontrastem jest zawsze dokładniejsza. W części wskazań najlepszych informacji dostarcza właśnie badanie bez środka cieniującego.

Podanie kontrastu wymaga uwzględnienia dodatkowych czynników. Przed badaniem personel powinien wiedzieć m.in. o wcześniejszych reakcjach po środkach kontrastowych, chorobach nerek, tarczycy, astmie, cukrzycy oraz stale przyjmowanych lekach. W określonych sytuacjach konieczna jest także wcześniejsza ocena funkcji nerek.

Jak przygotować się do tomografii komputerowej klatki piersiowej?

Przygotowanie do tomografii komputerowej klatki piersiowej zależy przede wszystkim od tego, czy badanie będzie wykonywane z dożylnym podaniem środka kontrastowego. W przypadku TK bez kontrastu, w tym wielu badań HRCT płuc, szczególne przygotowanie zwykle nie jest potrzebne.

Jeżeli planowane jest zastosowanie kontrastu, przed badaniem należy przekazać personelowi informacje, które mogą mieć znaczenie dla jego bezpiecznego podania.

Dotyczy to zwłaszcza:

• wcześniejszych reakcji niepożądanych po środku kontrastowym,

• chorób nerek,

• chorób tarczycy,

• astmy,

• cukrzycy,

• chorób serca,

• uczuleń na leki,

• przyjmowanych na stałe preparatów,

• ciąży lub jej podejrzenia.

W zależności od sytuacji przed TK z kontrastem może być potrzebne badanie krwi pozwalające ocenić funkcję nerek. Konkretne wymagania należy sprawdzić w placówce wykonującej tomografię, ponieważ przygotowanie może zależeć od zastosowanego protokołu oraz stanu zdrowia pacjenta.

W materiałach dla pacjentów dotyczących tomografii spotyka się także zalecenie odpowiedniego nawodnienia przed i po podaniu kontrastu. Pacjent powinien jednak postępować zgodnie z indywidualnymi wskazówkami otrzymanymi przed badaniem, szczególnie jeśli z powodu innych chorób ma ograniczenia dotyczące ilości przyjmowanych płynów.

Osoby, u których wcześniej wystąpiła reakcja po środku kontrastowym, powinny koniecznie zgłosić ten fakt przed badaniem. W wybranych przypadkach lekarz może zdecydować o zastosowaniu odpowiedniego przygotowania farmakologicznego. Nie należy jednak przyjmować leków przygotowujących do TK samodzielnie według uniwersalnego schematu.

Czy na tomografię komputerową klatki piersiowej trzeba być na czczo?

Na tomografię komputerową klatki piersiowej bez kontrastu zwykle nie trzeba przychodzić na czczo. Inne zasady mogą obowiązywać, jeśli badanie ma być wykonane po dożylnym podaniu środka kontrastowego.

W materiałach przygotowujących pacjentów do TK z kontrastem można spotkać zalecenie, aby przez kilka godzin przed badaniem nie przyjmować pokarmów. Dokładne wymagania powinny jednak wynikać z zaleceń konkretnej pracowni oraz rodzaju planowanego badania.

Dlatego przed wizytą warto sprawdzić informacje otrzymane podczas rejestracji. Pozwala to uniknąć zarówno niepotrzebnego pozostawania na czczo przed TK bez kontrastu, jak i nieprawidłowego przygotowania do badania wymagającego podania środka cieniującego.

Jak przebiega tomografia komputerowa klatki piersiowej?

Tomografia komputerowa klatki piersiowej przebiega w pozycji leżącej, a podczas badania stół z pacjentem przesuwa się przez szeroki pierścień tomografu. Samo obrazowanie jest bezbolesne i trwa krótko, natomiast dokładny przebieg zależy od tego, czy badanie wykonywane jest bez kontrastu, czy po podaniu środka kontrastowego.

Pacjent kładzie się na ruchomym stole aparatu. Następnie stół przesuwa się tak, aby badany obszar znalazł się we właściwym położeniu względem pierścienia tomografu. Wewnątrz urządzenia obraca się układ zawierający źródło promieniowania rentgenowskiego i detektory. Zebrane dane są następnie przetwarzane komputerowo, dzięki czemu powstają szczegółowe obrazy przekrojów klatki piersiowej.

Podczas wykonywania zdjęć trzeba pozostać nieruchomo. Personel może również poprosić o krótkie wstrzymanie oddechu, ponieważ ruch klatki piersiowej podczas oddychania mógłby pogorszyć jakość uzyskanego obrazu.

Samo badanie trwa zazwyczaj od kilku do kilkunastu minut. W materiałach dotyczących TK klatki piersiowej najczęściej podaje się około 5–15 minut, choć przy bardziej rozbudowanym protokole pobyt w pracowni może być dłuższy. Czas rzeczywistej ekspozycji na promieniowanie jest przy tym znacznie krótszy niż cały czas spędzony na stole tomografu.

Budowa urządzenia sprawia, że podczas TK klatki piersiowej pacjent nie znajduje się w długim, zamkniętym tunelu. Klatka piersiowa przechodzi przez szeroki pierścień aparatu, a położenie głowy zależy od zakresu badania. Dzięki temu badanie może być łatwiejsze do zaakceptowania przez osoby, które odczuwają dyskomfort w zamkniętych przestrzeniach.

Jeżeli tomografia ma być wykonana z kontrastem, przed badaniem zakłada się dostęp do żyły, czyli wenflon. Środek kontrastowy podawany jest dożylnie, często za pomocą automatycznego wstrzykiwacza. Podczas podawania kontrastu może wystąpić przejściowe uczucie ciepła rozchodzącego się po ciele lub nietypowy smak w ustach. Jeżeli natomiast w miejscu wkłucia pojawi się ból, wyraźne pieczenie lub obrzęk, należy od razu poinformować personel.

W przypadku HRCT ukierunkowanej na ocenę miąższu płuc kontrast zazwyczaj nie jest potrzebny. Inaczej jest np. przy obrazowaniu naczyń, gdy odpowiednie podanie środka kontrastowego stanowi ważny element badania.

Czy tomografia komputerowa klatki piersiowej jest bezpieczna?

Tomografia komputerowa klatki piersiowej jest badaniem wykorzystującym promieniowanie jonizujące, dlatego nie jest całkowicie obojętna dla organizmu, ale wykonuje się ją wtedy, gdy oczekiwane korzyści diagnostyczne przewyższają związane z nią ryzyko. Znaczenie ma zarówno samo promieniowanie rentgenowskie, jak i – w przypadku części badań – możliwość wystąpienia działań niepożądanych po podaniu środka kontrastowego.

Dawka promieniowania podczas TK klatki piersiowej jest większa niż podczas standardowego zdjęcia RTG klatki piersiowej. Ekspozycja na promieniowanie jonizujące może wiązać się z niewielkim, trudnym do oszacowania wzrostem ryzyka odległych skutków zdrowotnych, dlatego TK wykonuje się przy uzasadnionych wskazaniach medycznych.

Jednocześnie tomografia dostarcza bardzo szczegółowych informacji o płucach, opłucnej, śródpiersiu i innych strukturach klatki piersiowej. Jeżeli lekarz podejrzewa chorobę wymagającą dokładnej diagnostyki, informacje uzyskane dzięki TK mogą mieć istotne znaczenie dla rozpoznania i dalszego postępowania.

Dodatkowe ryzyko pojawia się wtedy, gdy konieczne jest podanie dożylnego środka kontrastowego. U części pacjentów mogą wystąpić działania niepożądane. Do łagodniejszych reakcji zalicza się m.in. nudności, świąd skóry, pokrzywkę czy zaczerwienienie twarzy. Znacznie rzadziej mogą wystąpić cięższe reakcje obejmujące układ oddechowy lub krążenia.

Dlatego przed podaniem kontrastu trzeba poinformować personel o wcześniejszych reakcjach po środkach kontrastowych oraz o chorobach, które mogą mieć znaczenie dla bezpieczeństwa badania.

Jakie są przeciwwskazania do tomografii komputerowej klatki piersiowej?

Tomografia komputerowa klatki piersiowej ma niewiele bezwzględnych przeciwwskazań, jednak w niektórych sytuacjach wymaga szczególnie dokładnej oceny korzyści i ryzyka. Dotyczy to przede wszystkim ciąży, a w przypadku TK z kontrastem także czynników wpływających na bezpieczeństwo podania środka kontrastowego.

Ciąża nie jest w każdej sytuacji bezwzględnym przeciwwskazaniem do TK. Badanie może być wykonane, jeżeli lekarz uzna, że korzyści diagnostyczne są większe niż potencjalne ryzyko. Każdą ciążę lub jej podejrzenie należy jednak zgłosić przed rozpoczęciem badania.

Przed TK z kontrastem należy poinformować personel o czynnikach, które mogą mieć znaczenie dla kwalifikacji do badania, w tym o:

• wcześniejsze reakcje nadwrażliwości po podaniu jodowego środka kontrastowego,

• zaburzenia czynności nerek,

• choroby tarczycy,

• astmę,

• choroby układu krążenia,

• cukrzycę,

• przyjmowane na stałe leki.

Obecność jednego z tych czynników nie oznacza automatycznie, że badania z kontrastem nie można wykonać. Decyzja zależy od rodzaju problemu zdrowotnego, jego nasilenia oraz celu badania.

Ile kosztuje tomografia komputerowa klatki piersiowej?

Cena tomografii komputerowej klatki piersiowej zależy od placówki, zakresu obrazowania oraz tego, czy badanie wykonywane jest z kontrastem. Według danych zgromadzonych przez kliniki.pl średnia cena TK klatki piersiowej wynosi 708 zł, a wartości uwzględnione w zestawieniu mieszczą się w przedziale od 360 do 1500 zł.

Przed zapisaniem się na badanie warto sprawdzić, co dokładnie obejmuje podana przez placówkę cena i czy uwzględnia wszystkie elementy zaplanowanej diagnostyki.

FAQ - najczęstsze pytania na temat tomografii komputerowej klatki piersiowej 

• Jakie są najczęstsze wskazania do wykonania TK klatki piersiowej?

  Do najczęstszych wskazań należą podejrzenie nowotworu, zatorowość płucna oraz dokładniejsza ocena zmian zapalnych w płucach.

• Pod jakimi warunkami konieczne jest zastosowanie kontrastu podczas tomografii?

  Kontrast stosuje się, gdy ważne jest precyzyjne uwidocznienie naczyń krwionośnych lub ocena wzmocnienia tkanek.

• Czy tomografia komputerowa klatki piersiowej jest refundowana przez NFZ?

  Tak, TK klatki piersiowej może być refundowana przez NFZ, ale wymaga skierowania od lekarza posiadającego umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia.

• Kiedy warto zrezygnować z wykonania tomografii komputerowej klatki piersiowej?

  Warto zrezygnować z wykonania TK, jeśli nie jest niezbędna i jesteśmy w ciąży, chyba że lekarz stwierdzi inaczej.

• Jakie mogą być skutki uboczne podania kontrastu przy TK klatki piersiowej?

  Możliwe skutki uboczne to nudności, świąd skóry, pokrzywka, a rzadziej cięższe reakcje, jak problemy z oddychaniem.

• Czy tomografia komputerowa klatki piersiowej jest bezpieczna?

  Mimo że TK klatki piersiowej jest obarczona niewielkim ryzykiem, jest stosowana wtedy, gdy korzyści diagnostyczne przeważają nad zagrożeniami.