Usunięcie torbieli jajnika laparoskopowo

Co to jest torbiel jajnika?

Torbiel jajnika to otorbiony zbiornik wypełniony płynem surowiczym, krwią, śluzem lub ropą. Umiejscawia się wewnątrz jajnika, w jego ścianie lub na zewnątrz, przyczepiony cienką szypułą. Torbiele – nazywane także cystami – mogą być pojedyncze i mnogie, o średnicy kilku, ale i kilkunastu centymetrów, o charakterze łagodnym lub złośliwym.

Tworzą się na jednym lub obu jajnikach z rozmaitych przyczyn, czasem nie do końca wyjaśnionych. Są jednymi z najczęstszych zmian chorobowych stwierdzanych w obrębie jajników. Wiele kobiet w różnym wieku ma torbiele.

Do najczęściej występujących torbieli jajnika należą:

• torbiele proste, tzw. czynnościowe, nazywane też surowiczymi, bo zawierają przejrzysty płyn surowiczy. Są ściśle związane z funkcjonowaniem jajnika i zmianami, które w nim zachodzą podczas cyklu miesiączkowego. Jedna z odmian – torbiel pęcherzykowa – powstaje, kiedy w trakcie owulacji nie pęknie pęcherzyk Graafa, tylko nadal rośnie. A torbiel ciałka żółtego powstaje, gdy pęcherzyk Graafa pęknie, ale tworzące się tzw. ciałko żółte – jeśli nie dojdzie do zapłodnienia – nie zanika. Torbiele czynnościowe najczęściej spotyka się u młodych kobiet;

• torbiele endometrialne, są powiązane z obecnością endometriozy. Zawierają brązową treść o gęstej, kremowej konsystencji (zwykle to stara zhemolizowana krew), dlatego często są nazywane czekoladowymi lub smołowymi;

• torbiele skórzaste, tzw. dermoidalne, także są wypełnione gęstą, nawet litą treścią, ale w jej składzie mogą się pojawiać tak zaskakujące składniki jak tkanka tłuszczowa czy kostna, włosy, zęby. Powodem jest obecność komórek odpowiedzialnych za wykształcenie w okresie zarodkowym różnych części ciała człowieka. Przyczyna powstawania tych torbieli nie jest do końca zbadana.

Poza łagodnymi torbielami jajników istnieją też torbiele złośliwe będące formą raka jajnika.

Objawy torbieli jajnika

Wiele torbieli nie daje o sobie znać. Kobieta dowiaduje się o ich istnieniu przypadkiem, podczas badania ginekologicznego. Tym bardziej należy pamiętać o regularnych wizytach kontrolnych.

Czasem jednak pojawiają się dolegliwości – nie zawsze oczywiste – które można powiązać z obecnością torbieli, szczególnie tych większych. Objawy są bardzo indywidualne i o różnym natężeniu, ale na pewno powinny zaniepokoić.

Częste objawy obecności torbieli:

• zaburzenia cyklu miesiączkowego, nieregularne i bolesne krwawienia, plamienia,
• bóle w podbrzuszu i okolicy krzyżowej, ból jajnika, na którym znajduje się torbiel,
• uczucie ucisku na pęcherz moczowy,
• wzdęcia, zaparcia, wrażenie pełnego brzucha,
• bóle głowy, mdłości, omdlenia,
• powiększenie obwodu brzucha, chudnięcie,
• problemy z zajściem w ciążę.

Diagnostyka torbieli jajnika

Obecność torbieli jajnika dość łatwo stwierdzić. Wystarczy zwykłe badanie ginekologiczne oraz USG – przez powłoki brzuszne i dopochwowe. Ginekolog na ich podstawie ustali lokalizację torbieli, jej wielkość i rodzaj zawartości. A ponieważ USG jest szeroko dostępne i można je powtarzać bez szkody dla zdrowia, daje to możliwość, by precyzyjnie monitorować wykryte zmiany i tempo ich wzrostu.

Czasem jednak wymagana jest bardziej szczegółowa diagnostyka, gdy trudno określić charakter torbieli – także pod kątem onkologicznym. Wtedy lekarz może m.in. skorzystać z tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego. Wiele powie mu także oznaczenie poziomu CA 125. To badanie z krwi sprawdzające stężenie białka będącego markerem nowotworowym; jego poziom rośnie w przypadku raka jajnika. W razie potrzeby wykonuje się też biopsję torbieli do badania histopatologicznego. To badanie potwierdzi lub wykluczy złośliwy charakter zmiany.

W praktyce biopsja torbieli jajnika nie jest rutynowo zalecana, zwłaszcza przy podejrzeniu nowotworu - rozpoznanie histopatologiczne najczęściej uzyskuje się po chirurgicznym usunięciu zmiany.

Leczenie torbieli jajnika

Taka szczegółowa diagnostyka staje się punktem wyjścia do dalszego postępowania. Co ważne, torbieli prostych (czynnościowych) w wielu przypadkach wcale nie trzeba leczyć. Często naturalnie w czasie dwóch–trzech kolejnych cykli miesiączkowych same zanikają, wchłaniając się lub pękając. Wymagają tylko obserwacji.

Gdy jednak torbiel nie zanika, powiększa się, ma inny niż czynnościowy charakter, a nie ma podejrzenia procesu nowotworowego, należy podjąć leczenie farmakologiczne. Pod wpływem kuracji opartej na hormonach torbiel może się zmniejszyć lub zaniknąć. Nie ma jednak pewności, że nie pojawi się znowu. Czasem w przypadkach małych zmian możliwe jest także ich nakłucie i drenaż, jednak i to nie wykluczy odnowienia się torbieli.

Kiedy rozważyć leczenie alternatywne?

Obserwacja jest zwykle właściwa przy małych, prostych i bezobjawowych torbielach o cechach łagodnych w USG oraz stabilnych w kontrolach. Doustna antykoncepcja nie przyspiesza zanikania już istniejących torbieli czynnościowych, ale może zmniejszać ryzyko powstawania nowych.

W endometriozie leczenie hormonalne bywa pomocne w łagodzeniu dolegliwości i ograniczaniu nawrotów. Jednak duże lub objawowe torbiele endometrialne często wymagają leczenia operacyjnego. Nakłucie pod kontrolą USG rzadko jest metodą pierwszego wyboru ze względu na wysokie ryzyko nawrotu i bywa rozważane u pacjentek z wysokim ryzykiem okołooperacyjnym, gdy operacja nie jest możliwa.

W ciąży najczęściej zaleca się obserwację zmian o łagodnym obrazie. Interwencję rozważa się w razie silnych dolegliwości, skrętu lub podejrzenia nowotworu.

Alternatywne metody leczenia torbieli jajnika mogą obejmować:

• obserwację i monitorowanie torbieli, jeśli nie jest ona objawowa i nie powiększa się,

• leczenie farmakologiczne, w szczególności hormonalne, które może pomóc w zmniejszeniu torbieli,

• nakłucie i drenaż torbieli, jeśli jest to klinicznie uzasadnione.

Wskazania i przeciwwskazania do zabiegu

Zabieg usunięcia torbieli jajnika jest wskazany w szczególności gdy:

• istnieje ryzyko pęknięcia torbieli, co może skutkować wewnętrznym krwawieniem lub infekcją,

• torbiel jest duża i uciska sąsiednie narządy,

• występuje ryzyko skrętu szypuły torbieli, co może prowadzić do ciężkich powikłań,

• istnieje obawa, że może przekształcić się w nowotwór złośliwy.

Kiedy zabieg jest konieczny?

Usunięcie torbieli jajnika jest konieczne, gdy torbiel:

• powoduje dolegliwości bólowe i dyskomfort,

• nie wykazuje tendencji do samodzielnego zanikania,

• wydaje się podejrzana pod kątem nowotworowym,

• ulega znacznemu powiększeniu, co może prowadzić do ucisku innych narządów wewnętrznych.

Przeciwwskazania

Mimo że zabieg jest stosunkowo bezpieczny, istnieją pewne przeciwwskazania:

• ciężkie choroby serca lub płuc, które mogą zwiększać ryzyko komplikacji podczas znieczulenia ogólnego,
• ciąża, chyba że potencjalne ryzyko torbieli przewyższa ryzyko operacji,
• choroby infekcyjne w ostrej fazie,
• zaburzenia krzepnięcia krwi.

Operacyjne leczenie torbieli jajnika

Lekarz ma do dyspozycji dwie metody: tradycyjną i laparoskopową. Ta pierwsza – klasyczna, tzw. otwarta – jest wykorzystywana, gdy istnieje duże ryzyko zmian nowotworowych. Ta druga, gdy takich podejrzeń nie ma. Laparoskopowe usunięcie torbieli jajnika na pewno jest bardziej oszczędne dla pacjentki. Dlatego zaleca się je młodym kobietom, które chciałyby urodzić dziecko. Możliwość wykonania laparoskopii jest jednak ograniczona wielkością torbieli do około 10 cm.

W praktyce o wyborze metody decyduje przede wszystkim charakter zmiany, doświadczenie zespołu i możliwości ośrodka. W wielu przypadkach, jeśli obraz sugeruje torbiel łagodną, laparoskopowo można leczyć również większe zmiany, stosując techniki bezpiecznego opróżniania i wydobycia materiału.

Laparoskopowe usunięcie torbieli jajnika

To rekomendowana metoda, którą stosuje większość szpitali, zarówno publicznych, jak i prywatnych. Ta technika wykorzystuje laparoskop – instrument chirurgiczny wyposażony w miniaturową kamerę. Dzięki niemu lekarz uzyskuje dostęp do wnętrza jamy brzusznej bez potrzeby rozcinania jej powłok. Laparoskopowe usunięcie torbieli jajnika jest przeprowadzane na sali operacyjnej w znieczuleniu ogólnym, które wymaga intubacji dróg oddechowych i zwiotczenia mięśni.

Zabieg trwa około godziny. Operacja polega na wykonaniu trzech-czterech około centymetrowych nacięć. Jedno powstaje w okolicy pępka – tu wprowadza się kamerę i źródło światła – kolejne natomiast w podbrzuszu. To właśnie przez nie wsuwa się mikronarzędzia, przy pomocy których wyłuskuje się torbiel z jajnika. Dzięki kamerze lekarz widzi na monitorze wszystko, co robi.

Wcześniej, by ułatwić działanie aparatury, do brzucha jest wtłaczany dwutlenek węgla. Unosi on powłoki brzuszne i poprawia widoczność narządów. Po zabiegu na nacięcia zakłada się szwy lub zamyka się je specjalnym chirurgicznym plastrem.

Nowoczesne technologie

W wybranych ośrodkach stosuje się także laparoskopię z asystą robota (np. system da Vinci). Zapewnia ona trójwymiarowe powiększenie obrazu i bardzo precyzyjne ruchy narzędzi, co może ułatwiać zabieg w złożonych przypadkach (np. liczne zrosty, otyłość). W leczeniu łagodnych torbieli jajnika skuteczność jest porównywalna z klasyczną laparoskopią, a wybór metody zależy od dostępności i doświadczenia zespołu.

Przygotowanie do laparoskopii

Przygotowanie do zabiegu zwykle obejmuje konsultację anestezjologiczną, aktualne badania (m.in. morfologia, parametry krzepnięcia, elektrolity, kreatynina, grupa krwi, w razie potrzeby EKG), potwierdzenie ciąży lub jej wykluczenie u kobiet w wieku rozrodczym oraz omówienie świadomej zgody. Na 6 godzin przed operacją nie należy jeść, a na około 2 godziny przed – pić klarownych płynów, chyba że anestezjolog zaleci inaczej. Na kilka dni przed zabiegiem lekarz może zalecić modyfikację przyjmowanych leków (np. przeciwzakrzepowych, przeciwpłytkowych, niektórych leków przeciwcukrzycowych).

W dniu operacji należy zdjąć biżuterię i lakier z paznokci, wykąpać się zgodnie z zaleceniami oraz zgłosić wszelkie objawy infekcji, gorączkę czy zaostrzenie chorób przewlekłych. W ramach profilaktyki powikłań stosuje się wczesne uruchamianie, pończochy uciskowe i – u pacjentek z podwyższonym ryzykiem – farmakologiczną profilaktykę przeciwzakrzepową. Rutynowe przygotowanie jelit nie jest zazwyczaj wymagane.

Korzyści, jakie daje laparoskopowe usunięcie torbieli jajnika, jeśli zabieg przeszedł planowo i bez komplikacji:

• po operacji pacjentka może odczuwać mały lub średni ból (zwykle wystarczą ogólnodostępne leki przeciwbólowe), mogą wystąpić nudności czy wzdęcia, ale z reguły szybko mijają;

• hospitalizacja jest krótka, pacjentka szybko wstaje z łóżka. W szpitalach prywatnych zwykle jest wypisywana do domu dobę po zabiegu. W placówkach publicznych ten czas nieco się wydłuża;

• rekonwalescencja po usunięciu torbieli jajnika metodą laparoskopową jest zwykle krótka; po około tygodniu, dwóch można wrócić do normalnej aktywności. Należy w tym czasie unikać fizycznego wysiłku i stresu, stosować lekkostrawną dietę;

• nie ma dużej rany (a potem blizny) pooperacyjnej na brzuchu; zostają tylko niewielkie ślady w miejscach po wprowadzeniu mikronarzędzi.

Czy laparoskopia jajnika jest bezpieczna?

Mimo wielu zalet operacja laparoskopowa jajnika, jak każde działanie chirurgiczne, niesie ze sobą także ryzyko powikłań. Zdarzają się rzadko, ale należy wziąć je pod uwagę. To m.in. uszkodzenie sąsiadujących narządów jamy brzusznej (pęcherz moczowy, moczowód, jelita), krwawienie w trakcie i po zabiegu, infekcje, komplikacje zatorowo-zakrzepowe, dolegliwości bólowe, przepuklina w miejscu nacięcia. Ponieważ urządzenie emitujące wiązkę energii świetlnej nie ma bezpośredniego kontaktu z wycinaną tkanką, spada ryzyko zakażeń. Jest też mniejsze niebezpieczeństwo krwawienia.

Rekonwalescencja po laparoskopii jajnika – zalecenia i gojenie

Przez 1–2 tygodnie po laparoskopii zwykle zaleca się unikanie dużego wysiłku, dźwigania, intensywnych ćwiczeń oraz współżycia i stosowania tamponów do czasu kontroli lub pełnego wygojenia ran. Do prowadzenia samochodu można wrócić po ustąpieniu bólu i odstawieniu silnych leków przeciwbólowych.

Celem zabiegu jest oszczędzenie zdrowej tkanki jajnika, dlatego u większości pacjentek płodność pozostaje zachowana. Ryzyko jej obniżenia może wzrosnąć w przypadku dużych torbieli lub konieczności wycięcia fragmentu jajnika, zwłaszcza przy torbielach endometrialnych. U części kobiet po wyłuszczeniu endometrium obserwuje się przejściowe obniżenie rezerwy jajnikowej. Plan postępowania powinien uwzględniać wiek, wyniki badań i plany macierzyńskie.

Opatrunki na niewielkich nacięciach zwykle utrzymuje się 24–48 godzin. Ran nie należy moczyć do czasu zaleceń lekarza; po zdjęciu opatrunków można delikatnie myć skórę i dokładnie osuszać. Niewielkie zasinienie czy obrzęk są częste. Po zabiegu mogą wystąpić przejściowe wzdęcia i ból barków związany z gazem użytym do insuflacji – ustępują zwykle w kilka dni; pomaga ruch, ciepły prysznic i leki przeciwbólowe zalecone przez lekarza.

Aby zapobiec zaparciom, warto pamiętać o nawodnieniu, lekkostrawnej diecie i – w razie potrzeby – łagodnych środkach przeczyszczających.

Objawy wymagające pilnego kontaktu z lekarzem to:

• narastający ból i zaczerwienienie,

• sączenie ropnej wydzieliny lub nieprzyjemny zapach,

• gorączka,

• rozejście się brzegów rany,

• duży krwiak,

• nasilający się ból brzucha,

• ból w klatce piersiowej lub duszność.

Usunięcie torbieli jajnika metodą tradycyjną

Operacja klasyczna (otwarta) jest dla pacjentki bardziej obciążająca niż zabieg laparoskopowy. Dlatego sięga się po nią rzadziej. Jest jednak wskazana, gdy zachodzi podejrzenie, że torbiel ma charakter nowotworowy. Lekarz po otwarciu powłok brzucha widzi i może zdziałać więcej, np. w razie potrzeby wyciąć cały jajnik i jajowód. Operacja klasyczna jest także stosowana, gdy doszło do powikłań – pęknięcia torbieli czy skrętu jej szypuły.

Podobnie jak podczas laparoskopii pacjentka jest w znieczuleniu ogólnym. Lekarz rozpoczyna zabieg, wykonując cięcie poprzeczne w podbrzuszu. Rana jest później zszywana, a jeśli jest taka potrzeba, pozostawia się w niej dren. Usunięcie torbieli jajnika metodą tradycyjną wymaga co najmniej kilkudniowego pobytu w szpitalu. Także rekonwalescencja jest dłuższa. Dopiero po około czterech tygodniach można wrócić do codziennej aktywności. Wysiłku fizycznego należy unikać jeszcze przez kilka następnych miesięcy.

Do potencjalnych powikłań, które występują też w metodzie laparoskopowej, dochodzi jeszcze m.in. zagrożenie silnym bólem, możliwość rozejścia się rany pooperacyjnej, pojawienie się zrostów czy przepukliny.

Niezależnie od tego, czy usunięcie torbieli jajnika jest wykonywane metodą tradycyjną, czy laparoskopowo, ma tę przewagę nad leczeniem zachowawczym, że pozwala na całkowite pozbycie się zmiany i związanych z nią dolegliwości. Co równie ważne, umożliwia szczegółowe badanie histopatologiczne torbieli. Ewentualne stwierdzenie choroby nowotworowej daje szansę na skuteczne leczenie.

Po operacji otwartej zalecenia dotyczące aktywności są zwykle bardziej restrykcyjne: wstrzemięźliwość od intensywnego wysiłku i dźwigania obowiązuje dłużej (często 4–6 tygodni), a pielęgnacja większej rany wymaga uważniejszej kontroli. Jeśli konieczne było usunięcie jajnika lub jajowodu, może to wpłynąć na płodność - drugi jajnik zazwyczaj przejmuje funkcję hormonalną.

Ryzyko i powikłania

Każdy zabieg chirurgiczny niesie ze sobą pewne ryzyko.

W przypadku usunięcia torbieli jajnika możliwe komplikacje obejmują:

• krwawienie podczas lub po operacji,

• infekcje w miejscu nacięcia,

• uszkodzenie sąsiadujących narządów,

• komplikacje zatorowo-zakrzepowe,

• przepuklinę w miejscu nacięcia,

• bóle pooperacyjne,

• zrosty wewnętrzne,

• nawrót torbieli, zwłaszcza w przypadku niektórych typów (np. endometrialnych),

• przejściowe zaburzenia cyklu miesiączkowego,

• rzadziej zmniejszenie rezerwy jajnikowej lub płodności, jeśli konieczne było usunięcie części tkanki jajnika.

Wybór lekarza i kliniki

Wybierając specjalistę lub klinikę do przeprowadzenia zabiegu, warto wziąć pod uwagę następujące czynniki:

• doświadczenie lekarza w zakresie ginekologicznych operacji laparoskopowych,

• opinie innych pacjentek i referencje,

• wyposażenie i nowoczesność placówki medycznej,

• możliwość zapewnienia pełnej obsługi pooperacyjnej oraz wsparcia w rehabilitacji.

Dodatkowym atutem jest dostęp do nowoczesnych technologii (np. laparoskopii z asystą robota) oraz doświadczenie w technikach oszczędzających tkankę jajnika, zwłaszcza u pacjentek planujących ciążę lub z endometriozą.

FAQ, czyli najczęstsze pytania o usunięcie torbieli jajnika

• Czy po usunięciu torbieli jajnika będę mieć problem z zajściem w ciążę?

  Jeśli torbiel jest niewielka, a pozostała tkanka jajnika zdrowa, lekarz wyłuszcza jedynie torbiel. Może być jednak i tak, że trzeba usunąć torbiel wraz z jajnikiem i jajowodem (to tzw. usunięcie przydatków). Dla pacjentki nie musi to jednak oznaczać to kresu macierzyństwa. Jeśli zdrowy jest drugi jajnik, kobieta może zajść w ciążę i urodzić dziecko.

• Jak należy przygotować się do laparoskopowego usunięcia torbieli jajnika?

  Przygotowania do zabiegu nie są dla pacjentki szczególnie wymagające. Na tydzień wcześniej trzeba odstawić leki zaburzające krzepliwość krwi, wprowadzić dietę lekkostrawną, wykonać podstawowe badania (np. analizę krwi, zdjęcie RTG klatki piersiowej). Przed zabiegiem można zastosować środki przeczyszczające. W dniu operacji należy być na czczo.

• Ile kosztuje usunięcie torbieli jajnika?

  Cena laparoskopowego usunięcia torbieli jajnika to minimum 3000 zł. Zabieg ten średnio kosztuje około 4500 zł. Ceny klasycznej operacji kształtują się podobnie.