Badania nad genem BRCA1 dostarczą nowych informacji o leczeniu raka?

Za jedno z większych osiągnięć współczesnej medycyny można uznać terapię celowaną. Znajduje ona zastosowanie w onkologii, gdzie po określeniu dokładnego rodzaju nowotworu u pacjenta oraz po odkryciu istniejących w patologicznych komórkach mutacji można dobrać taki lek, który będzie precyzyjnie wpływał na zmienione chorobowo tkanki i mechanizmy napędzające wzrost nowotworu.

Terapia celowana coraz częściej stanowi element tzw. medycyny personalizowanej, w której decyzje terapeutyczne opierają się na indywidualnych cechach biologicznych guza. To podejście pozwala ograniczyć działania niepożądane leczenia i zwiększyć jego skuteczność w porównaniu z klasyczną chemioterapią.

Mutacje BRCA1 a ryzyko zachorowania na raka

Jednym z czynników, zwiększających ryzyko rozwoju nowotworów u kobiet, są mutacje genu BRCA1. Według portalu cancer.gov (National Cancer Institute), przy posiadaniu tej mutacji ryzyko rozwoju raka piersi wynosi około 55–65% (do 70. roku życia), w przypadku raka jajnika, ryzyko szacuje się z kolei na około 39% (do 70. roku życia) oraz 39–58% w ujęciu ryzyka „w ciągu życia”, w zależności od przyjętej metodologii i populacji.

Mutacje BRCA1 są dziedziczne czyli mogą być przekazywane zarówno przez matkę, jak i przez ojca. Dlatego coraz większą wagę przykłada się do poradnictwa genetycznego i testów predykcyjnych u osób z obciążonym wywiadem rodzinnym.

Mutacje BRCA1 a leczenie nowotworów

Pacjentki z chorobą nowotworową i potwierdzoną obecnością u nich mutacji BRCA1 różnie reagują na leczenie – jedne dobrze, inne nie. Właśnie to skłoniło badaczy do bliższego przyjrzenia się defektom w kodzie genetycznym dla tego właśnie białka, w tym temu, jak różne warianty mutacji mogą zmieniać wrażliwość na terapie ukierunkowane na uszkodzenia DNA.

Aktualnie wiemy, że mutacje BRCA1 wpływają na mechanizmy naprawy DNA w komórkach nowotworowych. Sprawia to, że niektóre guzy są bardziej podatne na określone typy leczenia, w szczególności na terapie wykorzystujące uszkodzenia materiału genetycznego komórki.

Znaczenie mechanizmów naprawy DNA

Zmiany w genie BRCA1 bywają różne. Ostatnie odkrycia, dotyczące mutacji tego genu, pochodzą od uczonych ze Stanów Zjednoczonych oraz z holenderskiego Cancer Institute (m.in. publikacje z 2016 roku). Okazało się, że pewne typy mutacji skutkują takimi zmianami kodu genetycznego, że na ich podstawie syntetyzowane są wadliwe białka. Zauważony przez naukowców defekt dotyczył utraty części cząsteczki białkowej, określanej jako domena RING.

Okazało się, że gdy tego elementu brakowało, odpowiedź na leczenie była gorsza — szczególnie w kontekście terapii uszkadzających DNA (np. leczenia platyną) oraz części terapii celowanych, takich jak inhibitory PARP, gdzie opisywano możliwość rozwoju oporności przy ekspresji białka BRCA1 pozbawionego domeny RING.

Zachowana struktura białka BRCA1 ma kluczowe znaczenie dla skuteczności nowoczesnych terapii celowanych. Badania te przyczyniły się do lepszego zrozumienia mechanizmów oporności nowotworów na leczenie.

Znaczenie badań BRCA1 w praktyce klinicznej

Wymienione wyżej odkrycia mogą pozwolić wcześniej zidentyfikować pacjentki, u których odpowiedź na stosowane leki potencjalnie będzie mniejsza, zwłaszcza jeśli badania molekularne sugerują powstawanie wariantów białka BRCA1 o niepełnej funkcji naprawy DNA.

Dzięki temu będzie można odpowiednio zmodyfikować schemat terapeutyczny, aby zastosowanie miały właśnie te preparaty, które faktycznie będą oddziaływały na komórki nowotworowe chorych – a to powinno sprawić, że leczenie raka piersi stanie się skuteczniejsze.

Potencjalne korzyści kliniczne wynikające z badań BRCA1

• lepsze prognozowanie odpowiedzi na leczenie
• bardziej świadomy dobór terapii celowanych
• ograniczenie ryzyka nieskutecznego leczenia
• rozwój bardziej spersonalizowanych strategii terapeutycznych

Aktualne kierunki badań koncentrują się na coraz dokładniejszym różnicowaniu typów mutacji BRCA1 oraz ich znaczenia klinicznego. W przyszłości może to prowadzić do jeszcze lepszego dopasowania leczenia nie tylko do obecności mutacji, ale także do jej konkretnego charakteru.