Zgodnie z hipotezą mimicznego sprzężenia zwrotnego ruchy mięśni twarzy mogą w pewnym stopniu wpływać na sposób przetwarzania i odczuwania emocji. Nie oznacza to jednak, że ograniczenie określonej mimiki usuwa smutek lub inne negatywne uczucia. Emocje zależą od wielu czynników biologicznych, psychicznych i społecznych, a znaczenie sygnałów płynących z mięśni twarzy nadal jest przedmiotem badań.
Jednak należy pamiętać, że wpływ mimiki na emocje jest złożony i nadal wymaga dogłębnych badań.
Wpływ botoksu na emocje
Zastrzyki toksyny botulinowej, substancji określanej potocznie botoksem, czasowo osłabiają aktywność wybranych mięśni odpowiedzialnych za marszczenie czoła (działanie przyczyniające się m.in. do powstawania zmarszczek). Iniekcje mają na celu odmłodzenie wyglądu pacjenta i spłycenie bruzd. W medycynie estetycznej zabieg stosuje się m.in. w celu zmniejszenia widoczności zmarszczek mimicznych. Prawidłowo podana toksyna działa miejscowo i nie powoduje unieruchomienia wszystkich mięśni twarzy.
Hipoteza mimicznego sprzężenia zwrotnego
W badaniu przeprowadzonym na Uniwersytecie Wisconsin w 2010 roku uczestniczyło 40 kobiet poddanych iniekcji toksyny botulinowej w mięśnie odpowiedzialne za marszczenie brwi. Przed zabiegiem i około dwa tygodnie po nim uczestniczki czytały zdania opisujące sytuacje wywołujące szczęście, smutek lub złość.
Po zabiegu uczestniczki potrzebowały nieco więcej czasu na przeczytanie zdań związanych ze smutkiem i złością. Nie stwierdzono podobnej zmiany w przypadku zdań opisujących szczęście. Wynik dotyczył zatem szybkości przetwarzania treści emocjonalnych, a nie bezpośrednio intensywności odczuwanego smutku.
Zdaniem autorów badania wyniki mogą wspierać hipotezę mimicznego sprzężenia zwrotnego, zgodnie z którą informacje płynące z mięśni twarzy uczestniczą w przetwarzaniu emocji. Nie oznacza to jednak, że toksyna botulinowa „oszukuje” mózg albo wyłącza negatywne uczucia. Dokładny mechanizm obserwowanych zależności nie został dotychczas jednoznacznie wyjaśniony.
Co pokazują nowsze badania nad botoksem i emocjami?
Nowsze badania częściowo wspierają hipotezę, że ograniczenie mimiki może wpływać na przetwarzanie informacji emocjonalnych. W badaniu fMRI opublikowanym w 2023 roku, obejmującym 10 kobiet, po podaniu toksyny botulinowej w okolicę gładzizny zaobserwowano zmiany aktywności ciała migdałowatego i zakrętu wrzecionowatego podczas oglądania twarzy wyrażających złość lub szczęście. Autorzy zaznaczyli jednak, że zmiany te mogą odzwierciedlać procesy kompensacyjne, a niewielka liczba uczestniczek nie pozwala na wyciąganie jednoznacznych wniosków dotyczących odczuwania emocji.
W badaniu z 2024 roku obejmującym 180 pacjentów zastosowano system rozpoznawania mimiki oparty na uczeniu głębokim. Po iniekcji toksyny botulinowej w górną część twarzy program rzadziej rozpoznawał ekspresję złości i zaskoczenia, natomiast rozpoznawalność szczęścia oraz neutralnego wyrazu twarzy nie zmieniła się istotnie. Wynik dotyczy jednak zewnętrznej ekspresji emocji, a nie ich subiektywnego przeżywania.
Dotychczasowe dane wskazują zatem, że czasowe osłabienie mięśni mimicznych może modyfikować sposób wyrażania i neuronalnego przetwarzania emocji. Nie dowodzą jednak, że botoks usuwa smutek, ogranicza zdolność odczuwania emocji ani wywołuje trwałe zmiany psychiczne.
Możliwe ryzyko związane z botoksem
Badacze z Barnard College analizowali, czy ograniczenie ruchów mięśni mimicznych może wpływać na subiektywną intensywność emocji. Wyniki wskazywały na możliwe osłabienie niektórych reakcji emocjonalnych, jednak badanie obejmowało niewielką grupę i nie pozwala uznać „opóźnienia odczuwania radości” za potwierdzone działanie toksyny botulinowej.
Podanie preparatu w dolnej części twarzy może natomiast spowodować przejściową asymetrię uśmiechu lub osłabienie wybranych mięśni, szczególnie w przypadku niewłaściwego doboru dawki albo miejsca wkłucia.
Możliwe działania niepożądane toksyny botulinowej
Po zabiegu mogą wystąpić ból, obrzęk, zaczerwienienie lub zasinienie w miejscu wkłucia, a także ból głowy. Możliwe są również przejściowa asymetria mimiki oraz opadanie powieki lub brwi. Ryzyko zależy m.in. od dawki preparatu, miejsca podania, techniki wykonania zabiegu i anatomii pacjenta.
Rzadko działanie toksyny może rozszerzyć się poza miejsce podania i spowodować osłabienie mięśni, trudności w mówieniu, połykaniu lub oddychaniu. Takie objawy wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.
Aktualne badania i przyszłość terapii botoksem
Prowadzone są badania nad możliwym wpływem toksyny botulinowej typu A na nastrój i objawy depresyjne. Większość analiz dotyczy podawania preparatu w okolicę gładzizny, czyli między brwiami. Jest to jednak zastosowanie eksperymentalne, które nie należy do standardowych metod leczenia zaburzeń psychicznych.
Badania nad emocjami i samopoczuciem
Wyniki niewielkich badań klinicznych sugerują, że podanie toksyny botulinowej typu A w okolicę gładzizny może u części pacjentów wiązać się ze zmniejszeniem nasilenia objawów depresyjnych. Rezultaty należy jednak interpretować ostrożnie ze względu na małe grupy uczestników, różnice w sposobach leczenia oraz trudność skutecznego zaślepienia badań.
W niewielkich badaniach obrazowych po podaniu toksyny botulinowej w okolicę gładzizny obserwowano zmiany aktywności struktur uczestniczących w przetwarzaniu emocji, m.in. ciała migdałowatego. Nie dowodzi to jednak skuteczności zabiegu w leczeniu depresji ani nie wyjaśnia jednoznacznie mechanizmu jego działania.
Potencjał terapeutyczny botoksu
W badaniach przeprowadzonych przez dr. Erica Finzi z Uniwersytetu Jerzego Waszyngtona, pacjenci z depresją oporną na leczenie doświadczyli znacznej poprawy po podaniu botoksu w okolicę gładzizny czoła. Podobne efekty zaobserwowano u pacjentów z zaburzeniami lękowymi.
Metaanaliza kilku badań wykazała, że skuteczność botoksu w łagodzeniu objawów depresji była ponad dwukrotnie wyższa niż najlepszych dostępnych doustnych leków przeciwdepresyjnych.
Chociaż wyniki badań są obiecujące, konieczne są dalsze, szerzej zakrojone badania kliniczne, aby w pełni ocenić skuteczność i bezpieczeństwo stosowania botoksu w leczeniu zaburzeń nastroju.
Nowe kierunki badań mogą również obejmować zastosowanie botoksu w terapii innych zaburzeń emocjonalnych oraz badanie jego wpływu na różne grupy demograficzne, co pozwoli na indywidualizację terapii i zwiększenie jej skuteczności.
Posłuchaj artykułu:
- Artykuł "Botoks paraliżuje smutek" jest dostępny w formie audio z lektorem - posłuchaj teraz (08:49 minuty)
Źródła:
- David A. Havas, Arthur M. Glenberg, Karol A. Gutowski i inni, "Cosmetic use of botulinum toxin-a affects processing of emotional language", Psychological Science, 21(7), 895-900, 2010
- Jennie D. Lakenan, "Effects of Bot ects of Botox Injections on Cognitiv x Injections on Cognitive-emotional Experience e-emotional Experience", Journal of Psychology, 10(1), 2015
- Redakcja, "Psychologiczne konsekwencje stosowania botoksu w kosmetyce", https://www.kosmetologiaestetyczna.com/, 2012
- Dariusz J. Nasiek, "Zastrzyki z botoksu mogą zmniejszyć objawy zespołów lękowych (anxiety) i depresji" (poland.us), Dziennik Polonijny, 2021
- Rzeczpospolita, "Botoks wpływa na kontrolę emocji. Pomaga na depresję i borderline", 2023
- Alicja Kostecka, "Toksyna botulinowa może pomóc w leczeniu depresji", Medscape, 2019
- Shauna Stark, Craig Stark, Brian Wong, Mitchell F. Brin, "Modulation of amygdala activity for emotional faces due to botulinum toxin type A injections that prevent frowning", Sci Rep., 13(1), 2023
-
4.1/5 (opinie 8)