Jakie badania laboratoryjne i obrazowe może zlecić lekarz POZ na NFZ?

Jakie badania może zlecić lekarz POZ na NFZ?

Lekarz POZ przyjmujący na NFZ może zlecić pacjentowi bezpłatne badania diagnostyczne związane z prowadzonym leczeniem, jeśli istnieją ku temu wskazania medyczne. Zakres takich badań jest szeroki. Obejmuje zarówno badania laboratoryjne, jak i wybrane badania obrazowe oraz elektrokardiograficzne.

Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej może kierować między innymi na badania hematologiczne, biochemiczne, immunochemiczne, badania moczu, kału, badania układu krzepnięcia, część badań mikrobiologicznych, EKG, USG i RTG.

Warto też zwrócić uwagę na miejsce realizacji badań. Zasadniczo są one wykonywane w laboratorium albo pracowni, z którymi placówka POZ ma podpisaną umowę. Jednocześnie część badań lekarz POZ może zlecić tak, aby pacjent wykonał je w dowolnej placówce mającej umowę z NFZ.

Lekarz POZ może kierować na:

• badania laboratoryjne,

• badania mikrobiologiczne,

• badanie EKG w spoczynku,

• wybrane badania ultrasonograficzne,

• wybrane zdjęcia radiologiczne,

• część badań dostępnych w budżecie powierzonym diagnostycznym,

• część badań dostępnych w opiece koordynowanej.

Czy lekarz POZ zleca badania na żądanie pacjenta?

Lekarz POZ nie zleca badań na żądanie pacjenta, ale na podstawie wskazań medycznych. Oznacza to, że nawet jeśli pacjent chce wykonać konkretne badanie, samo zgłoszenie takiej potrzeby nie wystarcza do otrzymania skierowania w ramach NFZ. Lekarz najpierw ocenia stan zdrowia, objawy, przebieg leczenia i dopiero na tej podstawie podejmuje decyzję, czy dane badanie jest potrzebne.

Taki model postępowania dotyczy wszystkich badań zlecanych w POZ – zarówno laboratoryjnych, jak i obrazowych. Nie chodzi więc o to, że pacjent może „wybrać” z listy interesujące go badania, ale o to, że katalog badań wyznacza zakres możliwości lekarza, natomiast o ich faktycznym zleceniu decyduje sytuacja kliniczna.

Warto to rozumieć dwojako:

• lekarz POZ ma określone uprawnienia do kierowania na badania,

• ale korzysta z nich wtedy, gdy istnieją wskazania medyczne.

Jakie badania laboratoryjne może zlecić lekarz rodzinny?

Lekarz rodzinny może zlecić w POZ szeroki zakres badań laboratoryjnych, jeśli są one potrzebne w diagnostyce albo w prowadzeniu leczenia. Chodzi przede wszystkim o badania wykonywane z krwi, moczu i kału, ale także o część badań mikrobiologicznych oraz badań oceniających krzepnięcie.

Zakres tych badań nie ogranicza się do kilku podstawowych pozycji. Lekarz POZ może kierować zarówno na badania ogólne, jak i bardziej szczegółowe oznaczenia przydatne między innymi w ocenie stanu zapalnego, gospodarki żelazowej, pracy wątroby, nerek, tarczycy czy zaburzeń metabolicznych.

Do badań laboratoryjnych, które może zlecić lekarz rodzinny, należą przede wszystkim:

• badania hematologiczne,

• badania biochemiczne i immunochemiczne,

• badania moczu,

• badania kału,

• badania układu krzepnięcia,

• badania mikrobiologiczne.

Lekarz POZ może skierować na przykład na:

• morfologię,

• OB,

• glukozę,

• kreatyninę,

• cholesterol całkowity,

• HDL,

• LDL,

• trójglicerydy,

• CRP,

• TSH,

• ogólne badanie moczu,

• badanie kału na krew utajoną,

• INR,

• APTT,

• posiew moczu.

Możliwe są też bardziej rozszerzone oznaczenia, dostępne w określonych zakresach finansowania, na przykład ferrytyna, witamina B12, kwas foliowy, wybrane przeciwciała czy testy w kierunku zakażeń.

Jakie badania krwi może zlecić lekarz POZ?

Lekarz rodzinny może oceniać między innymi skład krwi, wykładniki stanu zapalnego, gospodarkę żelazową, poziom cukru, funkcję nerek, wątroby, tarczycy czy profil lipidowy.

Do badań hematologicznych, które może zlecić lekarz POZ, należą:

• morfologia krwi obwodowej z płytkami krwi,

• morfologia krwi obwodowej z wzorem odsetkowym i płytkami krwi,

• retikulocyty,

• OB.

Z kolei wśród badań biochemicznych i immunochemicznych wymienić można m.in.:

• sód, potas i wapń,

• żelazo, TIBC i transferrynę,

• hemoglobinę glikowaną HbA1c,

• mocznik i kreatyninę,

• glukozę oraz test obciążenia glukozą,

• białko całkowite, albuminę i proteinogram,

• CRP,

• kwas moczowy,

• cholesterol całkowity, HDL, LDL i trójglicerydy,

• bilirubinę całkowitą i bezpośrednią,

• ALP, AST, ALT i GGTP,

• amylazę, CK i ACP,

• RF i ASO,

• TSH, FT3 i FT4,

• HBs-Ag, VDRL,

• PSA całkowite.

Lekarz POZ może więc zlecić nie tylko klasyczną morfologię czy glukozę, ale też badania wykorzystywane przy ocenie czynności tarczycy, gospodarki lipidowej, stanu zapalnego oraz funkcji nerek i wątroby.

Warto też zwrócić uwagę, że część badań z krwi pojawia się dodatkowo w tzw. budżecie powierzonym diagnostycznym. W tym zakresie mieści się m.in. ferrytyna, witamina B12, kwas foliowy, przeciwciała anty-CCP, przeciwciała anty-HCV, HIV test przesiewowy oraz immunoglobuliny E całkowite i swoiste.

Jakie badania moczu i kału może zlecić lekarz POZ?

Lekarz POZ może zlecić zarówno podstawowe, jak i bardziej ukierunkowane badania moczu oraz kału, jeśli są one potrzebne w diagnostyce lub kontroli leczenia. To ważna część badań laboratoryjnych dostępnych w podstawowej opiece zdrowotnej, bo pozwala oceniać nie tylko układ moczowy, ale też wybrane problemy metaboliczne, zakaźne i jelitowe.

W przypadku moczu lekarz rodzinny nie ogranicza się wyłącznie do badania ogólnego. Może on zlecić:

• ogólne badanie moczu z oceną właściwości fizycznych i chemicznych oraz oceną mikroskopową osadu,

• ilościowe oznaczanie białka,

• ilościowe oznaczanie glukozy,

• ilościowe oznaczanie wapnia,

• ilościowe oznaczanie amylazy.

Również badania kału mają w POZ konkretny zakres. Lekarz może skierować na:

• badanie ogólne kału,

• badanie na pasożyty,

• badanie kału na krew utajoną metodą immunochemiczną.

Są to badania wykorzystywane wtedy, gdy istnieją wskazania do oceny przewodu pokarmowego, podejrzenia infekcji pasożytniczej albo potrzeba sprawdzenia obecności krwi utajonej w kale. W budżecie powierzonym diagnostycznym uwzględnia się dodatkowo badania antygenu H. pylori w kale – zarówno test kasetkowy, jak i laboratoryjny.

Jakie badania układu krzepnięcia i mikrobiologiczne może zlecić lekarz POZ?

Lekarz POZ może zlecić wybrane badania układu krzepnięcia oraz badania mikrobiologiczne, jeśli są potrzebne w diagnostyce albo w ocenie dalszego postępowania. To istotne, bo katalog badań dostępnych w podstawowej opiece zdrowotnej nie kończy się na morfologii, badaniu moczu czy podstawowych oznaczeniach biochemicznych.

W zakresie badań układu krzepnięcia wymienić można trzy podstawowe pozycje:

• wskaźnik protrombinowy INR,

• czas kaolinowo-kefalinowy APTT,

• fibrynogen.

Są to badania przydatne wtedy, gdy lekarz chce ocenić parametry krzepnięcia krwi w związku z konkretną sytuacją kliniczną. Ich zlecenie, podobnie jak w przypadku innych badań w POZ, musi wynikać ze wskazań medycznych.

Lekarz rodzinny może także kierować na wybrane badania mikrobiologiczne, takie jak:

• posiew moczu z antybiogramem,

• posiew wymazu z gardła z antybiogramem,

• posiew kału w kierunku pałeczek Salmonella i Shigella,

• test antygenowy SARS-CoV-2 uzyskiwany za pomocą Systemu Dystrybucji Szczepionek,

• test antygenowy w kierunku SARS-CoV-2 / grypy A+B / RSV.

POZ obejmuje więc nie tylko podstawowe badania laboratoryjne, ale też część diagnostyki zakażeń. Lekarz może więc zlecić badania pomocne przy podejrzeniu zakażenia dróg moczowych, zakażenia gardła, wybranych zakażeń przewodu pokarmowego albo infekcji wirusowych.

Czy lekarz POZ może zlecić EKG, USG i RTG na NFZ?

Lekarz POZ może zlecić na NFZ zarówno badanie EKG w spoczynku, jak i wybrane badania USG oraz zdjęcia RTG. To ważna informacja, bo zakres badań dostępnych w podstawowej opiece zdrowotnej obejmuje nie tylko diagnostykę laboratoryjną, ale też część badań obrazowych i czynnościowych.

Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej może skierować na:

• EKG w spoczynku,

• USG tarczycy i przytarczyc,

• USG ślinianek,

• USG nerek, moczowodów i pęcherza moczowego,

• USG brzucha i przestrzeni zaotrzewnowej, w tym wstępną ocenę gruczołu krokowego,

• USG obwodowych węzłów chłonnych.

Jeśli chodzi o badania radiologiczne, lekarz POZ może zlecić:

• zdjęcie klatki piersiowej w projekcji AP i bocznej,

• zdjęcia kostne kręgosłupa, kończyn i miednicy w projekcji AP i bocznej,

• zdjęcie czaszki,

• zdjęcie zatok,

• zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej.

Jakie badania lekarz POZ zleca w budżecie powierzonym diagnostycznym?

Lekarz POZ może zlecać dodatkowe badania, które wykraczają poza podstawowy katalog diagnostyki dostępnej w podstawowej opiece zdrowotnej. To ważne rozszerzenie możliwości lekarza rodzinnego, ponieważ obejmuje nie tylko wybrane badania laboratoryjne, ale też testy przydatne w diagnostyce alergii, zakażeń i niedoborów.

W tym zakresie lekarz POZ może skierować między innymi na:

• ferrytynę,

• witaminę B12,

• kwas foliowy,

• anty-CCP,

• CRP szybki test ilościowy u dzieci do ukończenia 6. roku życia,

• przeciwciała anty-HCV,

• immunoglobuliny E całkowite (IgE),

• immunoglobuliny E swoiste (IgE) wziewne i pokarmowe,

• antygen H. pylori w kale – test kasetkowy,

• antygen H. pylori w kale – test laboratoryjny,

• strep-test,

• przesiewowy test HIV obejmujący przeciwciała anty-HIV i antygen p24.

Lekarz rodzinny może w tym trybie zlecić dodatkowe badania pomocne między innymi w diagnostyce niedoborów, alergii, wybranych zakażeń oraz zakażenia H. pylori. Wśród badań IgE dostępne są zarówno alergeny wziewne, jak i pokarmowe.

Do alergenów wziewnych zalicza się:

• leszczynę,

• olchę,

• brzozę,

• trawy,

• żyto,

• bylicę,

• roztocza kurzu domowego,

• psa,

• kota,

• alternarię.

Z kolei w grupie alergenów pokarmowych wskazuje się:

• mleko,

• jaja,

• pszenicę,

• soję,

• orzechy ziemne,

• orzechy laskowe,

• ryby,

• owoce morza – skorupiaki,

• marchew,

• jabłko.

Jakie badania lekarz POZ może zlecić w opiece koordynowanej?

W opiece koordynowanej lekarz POZ może zlecać szerszy zakres badań niż w podstawowym katalogu świadczeń. Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że dotyczy to tych placówek POZ, które realizują świadczenia właśnie w modelu opieki koordynowanej.

W budżecie powierzonym opieki koordynowanej lekarz POZ może zlecić między innymi:

• BNP (NT-pro-BNP),

• albuminurię,

• UACR, czyli wskaźnik albumina/kreatynina w moczu,

• anty-TPO,

• anty-TSHR,

• anty-TG,

• EKG wysiłkowe,

• Holter EKG 24, 48 i 72 godziny,

• Holter RR,

• USG Doppler tętnic szyjnych,

• USG Doppler naczyń kończyn dolnych,

• ECHO serca przezklatkowe,

• spirometrię,

• spirometrię z próbą rozkurczową,

• biopsję aspiracyjną cienkoigłową tarczycy u dorosłych,

• tomografię komputerową tętnic wieńcowych przy wskazaniu do diagnostyki choroby niedokrwiennej serca.

W opiece koordynowanej lekarz POZ może zlecać bardziej zaawansowane badania, zwłaszcza w obszarze kardiologii, chorób tarczycy, chorób układu oddechowego i wybranych problemów naczyniowych. Nie jest to jednak katalog dostępny automatycznie w każdej placówce POZ.

Na jakie badania lekarz POZ może skierować do dowolnej placówki z umową z NFZ?

Na część badań lekarz POZ może wystawić skierowanie, które pacjent zrealizuje w dowolnej placówce mającej umowę z NFZ na wykonanie danego badania. To wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą badania zlecone przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej wykonuje się w laboratorium albo pracowni współpracującej z daną placówką POZ.

Do tej grupy należą:

• gastroskopia,

• kolonoskopia,

• tomografia komputerowa płuc.

W przypadku tych badań pacjent nie jest ograniczony wyłącznie do miejsca współpracującego z jego przychodnią POZ, ale może wykonać je w dowolnej placówce, która ma odpowiednią umowę z NFZ. To istotna informacja organizacyjna, bo rozszerza wybór miejsca realizacji badania.