Leczenie bólu laserem wysokoenergetycznym

Używanie lasera o niskiej energii promieniowania było stosowane w rehabilitacji i ortopedii już od lat 80. XX wieku. Terapia laserem wysokoenergetycznym (HPLT - high power laser therapy lub High Intensity Laser - HIL) jest wyrazem niesamowitego postępu technologicznego. Pierwszy laser HPLT został stworzony przez Avicenna Laser Technology w 2002 r., a rok później FDA dopuściła go do użytku medycznego. Dzięki większej mocy pozwala objąć wiązką znaczną powierzchnię i przenika głębiej niż inne lasery.

Jak działa laser wysokoenergetyczny (HPLT)?

Laser emituje wiązkę światła, które jest promieniowaniem elektromagnetycznym. Jest ona nośnikiem energii, która stymuluje procesy wzrostu i regeneracji uszkodzonych tkanek, co określane jest jako „fotobiomodulacja”. To zjawisko odpowiedzialne jest za przyspieszenie gojenia, zmniejszenie odczynu zapalnego i formowania blizn, a w rezultacie – zmniejszenie bólu.

Dzięki temu, że wiązka jest skupiona i napromienia dokładnie to miejsce, które uległo urazowi, można szybko osiągnąć efekt ulgi. Dodatkowo bywa opisywane zmniejszenie pobudliwości nerwów poprzez hiperpolaryzację ich błon, co miałoby dawać efekt analgetyczny – warto jednak podkreślić, że ten mechanizm jest przedmiotem dyskusji i wymaga dalszego potwierdzenia w badaniach.

Lasery wysokoenergetyczne znalazły zastosowanie w zabiegach rehabilitacyjnych dzięki trzem istotnym efektom terapeutycznym możliwym do uzyskania za ich pomocą.

Efekty fotobiologiczne:

• efekt fotochemiczny – emitowana energia przenoszona jest bezpośrednio do struktur komórkowych, co skutkuje zwiększoną syntezą ATP (związku odgrywającego istotną rolę w wewnątrzkomórkowych procesach energetycznych) oraz przywróceniem równowagi metabolizmu komórkowego,

• efekt fotomechaniczny – wyzwala mechaniczne wibracje, które przenosząc się do wnętrza komórek, stymulują drenaż limfatyczny,

• efekt fototermiczny – transfer ciepła do tkanek pobudza krążenie krwi, zwiększając tym samym dostawę tlenu i składników odżywczych

Laser wysokoenergetyczny a laser niskoenergetyczny – porównanie

Lasery o niskiej energii (zwane też „zimnym laserem”) emitują wiązkę o mocy do 500 mW, przenikając ok. 0,5 cm w głąb naświetlanej powierzchni. Zabieg z ich użyciem, aby uzyskać efekt terapeutyczny, może trwać bardzo długo – nawet 1–2 godziny.

Lasery o wysokiej energii promieniowania oferują moc nawet 24 razy większą (do 12 000 mW).

Laser wysokoenergetyczny pozwala osiągnąć:

• znacznie większą penetrację do tkanek (nawet 8–10 cm),
• skrócenie czasu trwania zabiegu (do 5–15 minut),
• lepsze efekty leczenia.

Wskazania do laseroterapii wysokoenergetycznej

Leczenie laserem o wysokiej energii stosuje się zarówno w bólach ostrych – pojawiających się wkrótce po zadziałaniu czynnika uszkadzającego, jak i przewlekłych – które utrzymują się przez długi czas i zwykle są wyrazem utrwalonych uszkodzeń nerwów.

Główne wskazania do terapii obejmują schorzenia narządu ruchu, którym zwykle towarzyszy ból, takie jak:

• zapalenie ścięgien,
• bóle okolicy pleców i szyi,
• urazy sportowe,
• choroba zwyrodnieniowa stawów,
• obrzęk i urazy tkanek miękkich,
• bóle stawów,
• zespół cieśni kanału nadgarstka

Skuteczność HPLT – badania i dowody

W toku są również badania nad zastosowaniem HPLT w leczeniu chorób reumatycznych (jak reumatoidalne zapalenie stawów, fibromialgia), migreny, zawrotów głowy.

Porównanie z innymi metodami

W badaniach mediolańskich lekarzy zastosowanie HPLT w urazach mięśni i stawów pozwoliło na znacznie większą redukcję dolegliwości bólowych (o 50%) niż standardowa fizykoterapia (33%) oraz szybszy powrót do aktywności zawodowej (średnio po 26,6 dniach vs 53,9 dniach).

Podobne efekty zaobserwowali badacze w Kanadzie w przypadku zapalenia nadkłykcia bocznego kości ramiennej (łokieć tenisisty). Laser zmniejsza również ból po operacji wszczepienia bypassów, dając ponad dwukrotne jego zmniejszenie w ciągu doby od pierwszego zabiegu (z 7,31 do 3,0). Wyniki te pochodzą jednak z wybranych populacji i protokołów; badania różnią się parametrami i jakością, dlatego potrzebne są dalsze, dobrze zaprojektowane porównania z innymi metodami.

Bezpieczeństwo laseroterapii: przeciwwskazania i skutki uboczne

Przeciwwskazania obejmują kobiety ciężarne, osoby cierpiące na nowotwory złośliwe skóry, a także używające leków, które zwiększają wrażliwość na światło (niektóre antybiotyki – cyprofloksacyna, pochodne chininy, leki antyarytmiczne). Może wtedy dochodzić do reakcji alergicznej i oparzenia w miejscu stosowania wiązki świetlnej.

Dla pełnego obrazu warto znać możliwe działania niepożądane. Zazwyczaj są łagodne i przemijające.

Działania niepożądane:

Częste:

• zaczerwienienie skóry,
• uczucie ciepła,
• tkliwość lub krótkotrwałe nasilenie bólu w miejscu zabiegu,
• niewielki obrzęk.

Rzadsze:

• podrażnienie skóry (zwłaszcza przy nadwrażliwości na światło),
• bardzo rzadko oparzenie przy nieprawidłowych parametrach lub technice.

O wszystkich niepokojących objawach należy poinformować osobę prowadzącą terapię - czasem wystarczy modyfikacja dawki lub przerwa w zabiegach.

HPLT w rehabilitacji – przebieg zabiegu i koszty

Zabiegi z użyciem lasera wysokoenergetycznego wykonywane są w niektórych zakładach rehabilitacji i fizykoterapii. Kosztują w granicach 30–55 zł za jedną sesję i trwają około 5–10 minut. Ulga odczuwana jest już po pierwszej aplikacji.

Najczęściej planuje się serię kilku zabiegów (np. 4–10), z częstością ustalaną indywidualnie; ostateczna liczba sesji zależy od rozpoznania, nasilenia objawów i reakcji na terapię.

Przebieg i organizacja terapii

Co ważne, zabiegi powinny wykonywać przeszkoleni fizjoterapeuci lub lekarze, z użyciem odpowiednich zabezpieczeń (m.in. ochrony oczu) i po ocenie przeciwwskazań. Prawidłowy dobór parametrów i monitorowanie reakcji pacjenta zwiększają skuteczność i bezpieczeństwo terapii.

Opinie i decyzja terapeutyczna

"Jako lekarz ortopeda, niemal każdego dnia spotykam się z problemami zdrowotnymi narządu ruchu, które nie kwalifikują się do leczenia operacyjnego, a wymagają skutecznej i szybkiej terapii. Moim pacjentom polecam zabiegi laserem wysokoenergetycznym, ponieważ efekt leczniczy pojawia się bardzo szybko, utrzymuje się dłużej i jest przekonujący. Dolegliwości zwyrodnieniowe stawów, naciągnięcia i zapalenia ścięgien, bóle krzyża, czy ostrogę piętową i łokieć tenisisty, można teraz leczyć zdecydowanie efektywniej. Jeśli za wcześnie jest na zabieg operacyjny, ale schorzenie jest dokuczliwe, warto pomyśleć o skorzystaniu z takiej terapii. Uważam, że najlepszym dowodem na niezwykle wysoką skuteczność tej metody jest duża grupa moich pacjentów, którzy są zadowoleni z efektów leczenia. Warto też dodać, że jest wśród nich spora liczba sportowców" – mówi dr Cezary Klank, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu.

Decyzję o włączeniu HPLT najlepiej podjąć wspólnie ze specjalistą, po omówieniu możliwych korzyści, alternatyw i ryzyka.