Czy istnieje lek na łysienie plackowate?

Łysienie plackowate to choroba autoimmunologiczna, której istotą jest atakowanie mieszków włosowych przez układ odpornościowy chorego. Mieszki włosowe stopniowo stają się coraz mniejsze, aż dochodzi do momentu, w którym nie są już produkowane nowe włosy.

Obecnie nie ma znanego trwałego lekarstwa na łysienie plackowate. Choroba ma zazwyczaj przebieg nawrotowy, a dostępne terapie pomagają kontrolować objawy i stymulować odrost włosów, ale nie eliminują skłonności do nawrotów. Dla pacjentów kluczowe jest zrozumienie, że trwałość efektu i długoterminowa skuteczność leczenia mogą się różnić w zależności od metody, nasilenia choroby i reakcji organizmu.

Inhibitory JAK w leczeniu łysienia plackowatego

Naukowcy z Columbia University Medical Center, razem z pracownikami Stanford University oraz Yale University, opublikowali niezależne badania dwóch leków o podobnym mechanizmie działania, które być może staną się rewolucją w leczeniu łysienia plackowatego. W terapii pacjentów zastosowano leki będące inhibitorami kinazy Janus (inhibitory JAK), ponieważ wcześniej odkryto, że to szlak z udziałem kinazy JAK jest głównie odpowiedzialny za przekazywanie informacji do układu odpornościowego o konieczności niszczenia mieszków włosowych. Farmaceutyki z tej grupy są już zatwierdzone przez FDA (Food and Drug Administration) do stosowania w chorobach złośliwych szpiku kostnego oraz w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów.

W ostatnich latach niektóre inhibitory JAK uzyskały także rejestrację do leczenia ciężkiej postaci łysienia plackowatego (np. baricytynib u dorosłych, ritlecytynib u pacjentów od 12. roku życia, a w USA również deuruksolitynib u dorosłych). Zakres wskazań i dostępność mogą się różnić między krajami. O wyborze terapii decyduje lekarz w oparciu o indywidualną ocenę korzyści i ryzyka.

Inhibitory JAK otworzyły nowe możliwości w terapii łysienia plackowatego. Pacjenci, którzy nie odnaleźli skuteczności w tradycyjnych metodach leczenia, teraz mają szansę na nową alternatywę. Ważne jest jednak, aby pacjenci korzystający z tych leków byli ściśle monitorowani przez lekarza ze względu na potencjalne działania niepożądane i długoterminowe skutki uboczne, które nadal są przedmiotem badań.

Skutki uboczne i monitorowanie leczenia

• Trwałość efektu: u wielu chorych po odstawieniu leków dochodzi do osłabienia odrostu lub nawrotu zmian.
• Długoterminowa skuteczność: potrzebne są dalsze, wieloletnie obserwacje, aby lepiej ocenić utrzymywanie się efektów i bezpieczeństwo.
• Różnice osobnicze: odpowiedź na terapię może się różnić w zależności od wieku, czasu trwania i rozległości choroby.
• Bezpieczeństwo: konieczna jest regularna kontrola lekarska i przestrzeganie zaleceń dotyczących monitorowania terapii.

Ruksolitynib – skuteczność i ograniczenia

Nowy lek nosi nazwę ruksolitynib i wśród 12 osób, które zostały poddane terapii, aż u 9 (czyli u 75%) zaobserwowano ponad 50% ponownego wzrostu włosów. Spośród 9 osób, które odniosły korzyści z terapii, aż 77% uzyskało odrost ponad 95% włosów. Co więcej, biopsja skóry objętej procesem chorobowym może pomóc w określeniu, czy u konkretnego pacjenta zastosowanie ruksolitynibu przyniesie oczekiwany efekt, czy też terapia u chorego nie ma zastosowania. Badanie przeprowadzono w grupie 12 chorych na łysienie plackowate, dlatego potrzebne były kolejne testy potwierdzające skuteczność działania leku. Zostały one przeprowadzone kilka lat później.

Małe próby i potrzeba dalszych badań

Choć pierwotne badania na mniejszej grupie były obiecujące, ważne jest, aby kontynuować badania kliniczne na większą skalę. Wielkość próby ma kluczowe znaczenie w ocenie skuteczności i bezpieczeństwa leku. Chociaż skutki uboczne ruksolitynibu są zazwyczaj łagodne, pacjenci powinni być świadomi potencjalnych zagrożeń oraz obowiązków związanych z przyjmowaniem leku.

Inhibitory JAK – wyniki badań i nawroty

Wyniki kolejnego badania zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego Dermatology. Tym razem leki na łysienie plackowate (ruksolitynib i tofacytynib) przyjmowało 75 pacjentów. Pierwsza grupa (n = 38) otrzymywała ruksolitynib w dawce 20 mg dwa razy dziennie, a druga grupa (n = 37) przyjmowała doustnie 5 mg tofacytynibu, również dwa razy w ciągu dnia. Wyniki wykazały, że oba preparaty powodowały niezwykły odrost włosów.

Między obiema grupami nie zaobserwowano znaczących różnic pod względem odrostu włosów pod koniec 6-miesięcznego leczenia, a także wskaźnika nawrotów w trakcie 3-miesięcznej obserwacji. W około dwóch trzecich przypadków doszło do nawrotu choroby, jednak oba leki były dobrze tolerowane i nie zgłaszano żadnych poważnych działań niepożądanych.

Nawrót choroby i leczenie podtrzymujące

Pomimo obiecujących wyników, obserwowano wysoką częstość nawrotów choroby po zakończeniu terapii. Oznacza to, że pacjenci mogą wymagać długotrwałego leczenia, aby utrzymać swój stan zdrowia. Badania trwają nadal, aby znaleźć sposób na zwiększenie trwałości efektów terapeutycznych oraz na dalsze optymalizowanie dawki i metod podawania inhibitorów JAK.

Należy również zaznaczyć, że 3-miesięczny okres obserwacji po zakończeniu leczenia jest krótki, co ogranicza ocenę długoterminowej skuteczności i bezpieczeństwa. Potrzebne są większe, dobrze zaprojektowane badania obejmujące zróżnicowane grupy pacjentów (różny wiek, rozległość zmian i czas trwania choroby), aby lepiej określić trwałość efektu, optymalny schemat leczenia i strategie podtrzymujące.

Inne metody leczenia łysienia plackowatego

Oprócz inhibitorów JAK w terapii łysienia plackowatego stosuje się także inne metody, dobierane do rozległości zmian i wieku pacjenta.

Inne metody leczenia łysienia plackowatego:

• Kortykosteroidy: miejscowe preparaty o dużej sile oraz ostrzykiwanie ognisk (np. triamcynolon) w postaciach ograniczonych; w cięższych przypadkach rozważa się krótkie kuracje ogólnoustrojowe. Skuteczność bywa dobra, ale możliwe są działania niepożądane (np. ścieńczenie skóry po iniekcjach) oraz nawroty po odstawieniu.
• Immunoterapia kontaktowa (np. DPCP, SADBE): stosowana w rozległych postaciach u części chorych może pobudzać odrost; wymaga doświadczenia i regularnych wizyt, a nawroty są możliwe.
• Minoksydyl (miejscowo lub jako terapia wspomagająca): może przyspieszać odrost u niektórych pacjentów, ale nie leczy przyczyny autoimmunologicznej.
• Terapie światłem (fototerapia, np. UVB wąskopasmowe 311 nm, lampy ekscymerowe 308 nm, PUVA): wyniki są zróżnicowane, zwykle wymagają wielu sesji; u części pacjentów obserwuje się odrost, jednak trwałość efektu bywa ograniczona, a nawroty po zakończeniu naświetlań są częste.
• Wsparcie niefarmakologiczne: peruki, systemy uzupełnień włosów, mikropigmentacja skóry głowy oraz wsparcie psychologiczne pomagają poprawić jakość życia w okresach nasilenia choroby.

Niezależnie od wybranej metody leczenia, warto pamiętać, że łysienie plackowate często wymaga podejścia długofalowego, a plan terapii może ulegać zmianie wraz z przebiegiem choroby.

Mimo postępu w leczeniu, w tym pojawienia się zarejestrowanych inhibitorów JAK, nie dysponujemy obecnie trwałym lekarstwem na łysienie plackowate. Decyzja o terapii powinna uwzględniać oczekiwany odrost, długoterminową skuteczność, możliwe działania niepożądane, koszty oraz preferencje pacjenta. Regularna kontrola u dermatologa jest kluczowa, aby monitorować efekty i bezpieczeństwo oraz dostosowywać plan leczenia.