Operacja zmiany płci

Współcześnie w Polsce operację zmiany płci mogą przejść tylko osoby, u których zdiagnozowano transseksualizm lub hermafrodytyzm (interseksualizm). Przez wspomnianą zmianę płci należy rozumieć szereg procedur mających na celu „narodzenie się” nowego człowieka – z inną płcią, wyglądem i danymi personalnymi. Zabieg chirurgiczny jest ostatnim etapem długiego procesu, który przechodzą osoby zdecydowane na porzucenie dawnego życia.

Po zakończeniu wszystkich operacji w świetle prawa dana osoba będzie uznawana już nie za transseksualistę a za przedstawiciela płci przeciwnej. Zmienić płeć można wyłącznie po osiągnięciu pełnoletniości, choć niektórzy lekarze dopuszczają możliwość rozpoczęcia terapii hormonalnej u pacjentów, którzy ukończyli 17 rok życia.

Transpłciowość i proces zmiany płci

We współczesnej literaturze medycznej i klasyfikacjach coraz częściej odchodzi się od starszego określenia „transseksualizm” na rzecz pojęć odnoszących się do transpłciowości lub niezgodności płciowej. To istotna zmiana, ponieważ aktualne podejście medyczne akcentuje przede wszystkim dobrostan pacjenta, indywidualną ocenę potrzeb oraz bezpieczne prowadzenie całego procesu diagnostyczno-terapeutycznego.

Trzeba też pamiętać, że nie każda osoba transpłciowa dąży do pełnej operacyjnej korekty płci.

Dla części pacjentów kluczowa jest:

• diagnostyka,
• wsparcie psychologiczne,
• terapia hormonalna,
• zabiegi w obrębie klatki piersiowej,
• chirurgia twarzy,
• terapia głosu,
• zmiana dokumentów.

Operacja narządów płciowych nie jest więc jedynym możliwym celem procesu tranzycji medycznej.

Przygotowanie do operacji zmiany płci i kwalifikacja

Osoby transpłciowe zaczynają proces zmiany płci od kontaktu ze specjalistami. Mogą wykonać wymagane badania samodzielnie lub udać się po skierowanie do seksuologa. Lekarz podejmuje decyzję na podstawie przeprowadzonego wywiadu z pacjentem, a także wyników testów psychologicznych.

Prócz nich potrzebne są także badania takie jak:

• EEG,
• tomografia komputerowa,
• badanie krwi,
• badanie poziomu hormonów,
• badania genetyczne,
• badania okulistyczne,
• elektroencefalografia.

Niezbędnym elementem procesu jest opinia psychologa, niekiedy pacjent jest kierowany na konsultację psychiatryczną. Po wystawieniu diagnozy rozpoczyna się terapia hormonalna, podczas której k/m (transmężczyzna, mężczyzna w ciele kobiety) przyjmuje głównie testosteron, natomiast m/k (transkobieta) estrogeny i blokery hamujące wytwarzanie hormonów płciowych.

Niekiedy wymaga się przy tym skierowania do endokrynologa, który dobiera pacjentowi odpowiednie dawki hormonów. W tym okresie k/m mogą także przejść pierwszą operację – mastektomię, czyli zabieg usunięcia gruczołów piersiowych.

Przygotowanie do operacji zmiany płci obejmuje dziś nie tylko samą kwalifikację chirurgiczną, ale również:

• ocenę ryzyka anestezjologicznego,
• choroby współistniejące,
• styl życia,
• możliwość bezpiecznej rekonwalescencji.

U części pacjentów konieczne bywa wyrównanie masy ciała, zaprzestanie palenia tytoniu, leczenie niedokrwistości albo stabilizacja chorób przewlekłych, ponieważ wpływa to na gojenie ran i zmniejsza ryzyko powikłań.

Zmiana płci w Polsce – procedury prawne i dokumenty

Kolejnym krokiem jest złożenie do sądu pozwu o zmianę płci. To konieczne, inaczej operacja usunięcia narządów płciowych prawnie jest przestępstwem (pozbawia się pacjenta funkcji społecznych, czyli płodności). Pozywani są rodzice osoby transpłciowej, a proces trwa ok. pół roku – o ile nie ma utrudnień w postaci np. sprzeciwu rodziny.

Po uprawomocnieniu się wyroku można wymienić dokumenty: wprowadza się zmianę do aktu urodzenia, następnie wyrabia się nowy dowód osobisty, paszport, a także prawo jazdy i pozostałe dokumenty typu dowód rejestracyjny itp.

Warto na wczesnym etapie przygotować pełną dokumentację medyczną i psychologiczną, ponieważ ma ona znaczenie nie tylko dla lekarzy, ale również dla późniejszych formalności. Dobrze jest także sprawdzić aktualne wymagania proceduralne przed planowaną operacją. Ostatnim etapem jest zabieg chirurgiczny, czyli Sex Reassignment Surgery (SRS). Polega na szeregu operacji zmieniających narządy płciowe.

Operacja zmiany płci SRS – przebieg i rekonwalescencja

SRS są trudnymi procedurami medycznymi, wymagającymi znieczulenia ogólnego lub zewnątrzoponowego i długiej rekonwalescencji.

Powodzenie leczenia ocenia się nie tylko przez efekt estetyczny, ale także:

• przez funkcję,
• bezpieczeństwo,
• zachowanie czucia,
• możliwość oddawania moczu,
• komfort seksualny,
• jakość życia po operacji.

Dlatego równie ważne jak sam zabieg są kontrolne wizyty pooperacyjne, rehabilitacja i ścisłe przestrzeganie zaleceń chirurga.

Zmiana płci z mężczyzny na kobietę

U transkobiet SRS to operacja uformowania pochwy z penisa i moszny. Trwa około 7 godzin. Zabieg polega na chirurgicznym usunięciu jąder oraz prawie całych nasieniowodów, podczas operacji chirurg usuwa również ciało gąbczaste oraz mosznę. Następnie z górnej części żołędzi formuje łechtaczkę, ukrywając pod nią cały nerw prowadzący do żołędzi. Przeprowadzenie tej procedury umożliwia pacjentce osiąganie zadowolenia podczas współżycia (orgazm łechtaczkowy).

Pochwę wytwarza się ze skórki napletka i penisa – jej głębokość zależy od wielkości prącia. Jeśli ilość materiału nie jest wystarczająca, lekarz pobiera kawałek jelita. Część błoniasta zostaje zmniejszona poprzez zredukowanie jej obwodu przy użyciu szwów (nie usuwa się jej z powodu dużego ukrwienia, co znacząco wpływa na jakość doznań seksualnych). Następnie chirurg przyszywa pochwę do otrzewnej – po zabiegu pozostaje niewielka blizna na podbrzuszu.

Istotne jest, że nie usuwa się gruczołu prostaty, ponieważ jego brak mógłby spowodować problemy z trzymaniem moczu. Po operacji pacjentka przebywa w szpitalu kilkanaście dni (ok. 12 dni). Przez okres ok. tygodnia należy nosić cewnik, po ok. 4 dniach można już wykonać krótki spacer. Część kobiet poddaje się również operacjom FFS, czyli zabiegom chirurgicznym feminizującym twarz. W skład operacji może wejść zmniejszenie nosa, powiększenie ust, obniżenie linii włosów czy spiłowanie wałów nadoczowych.

Po operacji niezwykle ważne są regularne kontrole i właściwa pielęgnacja nowo wytworzonych tkanek. Pacjentka otrzymuje szczegółowe zalecenia dotyczące higieny, gojenia ran, aktywności fizycznej oraz stopniowego powrotu do współżycia.

W przypadku k/m operacja zmiany płci dzieli się na etapy (I, II i III). Po I zabiegu, czyli mastektomii, pacjenci poddają się chirurgicznemu usunięciu macicy w całości – wraz z szyjką i członem. Usuwa się również jajowody i jajniki, a operacja nosi nazwę panhisterektomii (histerektomia radykalna).

Istnieją dwie metody wykonywania tej operacji: klasyczna, czyli wykonywana przez powłoki brzuszne, oraz laparoskopowa. Przy tej pierwszej chirurg prowadzi ok. 7 - centymetrowe poziome cięcie przez powłoki, natomiast przy technice laparoskopowej (Total Laparoscopic Hysterectomy, TLH) wykonuje 2-3 otwory, przez które wprowadza laser, źródło światła i gaz. Usunięte narządy są następnie wyjmowane przez otwory brzuszne.

Ostatnia i jednocześnie najbardziej skomplikowana operacja, jakiej się poddają k/m, to neophalloplastyka, polegająca na utworzeniu moszny i penisa. Zabieg jest wykonywany w znieczuleniu zewnątrzoponowym (pacjentowi podaje się zastrzyk w kręgosłup).

Najczęściej formuje się prącie z tkanki podskórnej pobranej z pachwiny wraz z tętnicą z uda. Wraz z nią operujący lekarz stara się pobrać nerw (dzięki temu w członku pozostaje zachowane czucie). Długość penisa zależy od długości tętnicy i jej ogólnego stanu, a grubość – od tkanki tłuszczowej pacjenta.

Po zabiegu przez ok. 2 tygodnie nie można się prostować, w tym czasie należy spać na plecach z podkurczonymi nogami. Zdjęcie szwów następuje po 2-3 tygodniach. Po okresie zagojenia w sztucznie utworzonym penisie umieszcza się protezę silikonową. Można też wszczepić pacjentowi protezę hydrauliczną, jednak jest to niezwykle drogi zabieg – tego typu protezy kosztują nawet kilkaset tysięcy złotych.

U transmężczyzn stosuje się także różne techniki operacyjne zależnie od celu leczenia. W części przypadków rozważa się metoidioplastykę, czyli wykorzystanie powiększonej pod wpływem testosteronu łechtaczki do wytworzenia mniejszego prącia, a w innych bardziej rozległą falloplastykę. Wybór metody zależy od oczekiwanego efektu funkcjonalnego, liczby planowanych etapów leczenia oraz doświadczenia ośrodka operacyjnego.

Tak jak u transkobiet, również tutaj kluczowe znaczenie ma późniejsza opieka kontrolna.

Po operacjach w obrębie miednicy i narządów płciowych ocenia się:

• gojenie,
• drożność dróg moczowych,
• czucie, blizny,
• ewentualną konieczność kolejnych korekt.

Jeżeli część narządów nie została usunięta, pacjent może nadal wymagać odpowiednich badań profilaktycznych odnoszących się do zachowanych tkanek, na przykład szyjki macicy lub piersi.

Koszt operacji zmiany płci w Polsce i za granicą

W Polsce operacje afirmujące płeć są zwykle tańsze niż w wielu krajach Europy Zachodniej. Dla porównania, w prywatnych klinikach w Wielkiej Brytanii ceny operacji genitalnych dla osób transfeminicznych zaczynają się obecnie od około £30 000–£35 000.

W Polsce ceny poszczególnych procedur są bardzo zróżnicowane i zależą od zakresu operacji oraz wybranej kliniki. Przykładowo, mastektomia (usunięcie piersi u transmężczyzn) kosztuje zazwyczaj od około 18 000 do 20 000 zł.

Operacyjna korekta płci z żeńskiej na męską może zaczynać się od około 15 000 zł, natomiast korekta z męskiej na żeńską od około 9 000–10 000 zł w przypadku mniej rozległych procedur.

Bardziej zaawansowane, wieloetapowe operacje rekonstrukcyjne (np. falloplastyka lub pełna vaginoplastyka) mogą kosztować od kilkudziesięciu do nawet ponad 50 000 zł, w zależności od zakresu leczenia i liczby etapów.

Ceny operacji zmiany płci za granicą

W Stanach Zjednoczonych koszty operacji są znacznie wyższe – średnio około 45 000 USD dla vaginoplastyki oraz ponad 60 000 USD dla phalloplastyki, przy czym całkowity koszt leczenia może być wyższy ze względu na wieloetapowy charakter procedur.

Tajlandia pozostaje jednym z najpopularniejszych kierunków turystyki medycznej – ceny operacji wytworzenia pochwy zaczynają się tam od około 8 000–10 000 USD, natomiast bardziej zaawansowane techniki mogą kosztować około 10 000–12 000 USD. Dodatkowe procedury, takie jak zmniejszenie jabłka Adama czy operacje zmiany głosu, kosztują zazwyczaj od około 2 000 do 10 000 USD, w zależności od techniki i kliniki.

Przy porównywaniu cen zagranicznych trzeba uwzględnić nie tylko kurs walut, lecz także koszty podróży, zakwaterowania, tłumaczeń dokumentacji, ubezpieczenia i późniejszych kontroli. W przypadku bardziej rozległych operacji znaczenie ma również to, czy klinika zapewnia opiekę pooperacyjną na miejscu oraz czy pacjent będzie miał możliwość bezpiecznej kontynuacji leczenia po powrocie do kraju.

Całkowity koszt zmiany płci – obejmujący diagnostykę, terapię hormonalną, operacje oraz opiekę pooperacyjną – może wynosić od kilkudziesięciu do nawet kilkuset tysięcy złotych, szczególnie jeśli leczenie odbywa się etapowo lub częściowo za granicą.

Operacje zmiany płci na świecie - trendy i dostępność

W odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie pacjentów coraz więcej chirurgów zdobywa uprawnienia i wiedzę w dziedzinie operacyjnej korekty płci. O tym, jak szybko zmienia się świadomość społeczeństwa w kwestii SRS, może świadczyć fakt, iż od jesieni 2013 roku ubezpieczenie medyczne dla studentów University of Illinois w Chicago będzie pokrywać operacje zmiany płci – takie informacje podaje dziennikzwiazkowy.com.

Kolejnym dowodem jest potrojenie się liczby zabiegów w Wielkiej Brytanii, odkąd można się im poddawać w ramach NHS (od 2000 roku). Mimo to zapotrzebowanie na operacje jest dużo większe, więc osoby transpłciowe, którzy nie chcą czekać lub z jakichś powodów nie mogą skorzystać z tej możliwości, wyjeżdżają do zagranicznych klinik.

Podobnie czynią mieszkańcy krajów, w których zabiegi wiążą się z poniesieniem ogromnych kosztów – w tym m.in. Amerykanie, Niemcy i Szwedzi. Coraz więcej takich pacjentów odwiedza kliniki chirurgii plastycznej w Polsce z powodu niskich cen i dobrej opinii chirurgów. Ponieważ procedura zmiany płci wymaga czasu, spędzają u nas długi urlop, po którym wracają do swojego kraju jako zupełnie inni ludzie.

Opieka nad osobą transpłciową nie kończy się na jednej decyzji ani jednej operacji. To proces długoterminowy, w którym ważne są bezpieczeństwo, realistyczne oczekiwania, regularne kontrole i profilaktyka zdrowotna dostosowana do zachowanych narządów oraz stosowanego leczenia hormonalnego. Dzięki temu możliwe jest nie tylko uzyskanie efektu chirurgicznego, ale także utrzymanie dobrego zdrowia w kolejnych latach.