Próba wysiłkowa (EKG wysiłkowe) – wskazania, przebieg i wyniki

Co to jest badanie wysiłkowe i co pozwala ocenić?

Badanie wysiłkowe serca polega na monitorowaniu jego pracy podczas stopniowo zwiększanej aktywności fizycznej. Podczas wysiłku serce bije szybciej, a mięśnie potrzebują większej ilości tlenu. Dzięki temu lekarz może zaobserwować zmiany, które nie występują podczas zwykłego EKG spoczynkowego.

Klasyczna próba wysiłkowa umożliwia ocenę:

• rytmu serca – czy pod wpływem obciążenia pojawiają się zaburzenia rytmu;

• ciśnienia tętniczego – czy prawidłowo reaguje na zwiększany wysiłek;

• tolerancji wysiłku – jakie obciążenie pacjent jest w stanie osiągnąć;

• dolegliwości – np. bólu w klatce piersiowej, duszności czy zawrotów głowy;

• zapisu EKG – czy występują zmiany mogące wskazywać na niedokrwienie mięśnia sercowego.

Jakie są rodzaje badań wysiłkowych?

Nie każde badanie wysiłkowe polega na tym samym.

W zależności od problemu zdrowotnego lekarz może zlecić:

• EKG wysiłkowe – najczęściej wykonywany test wysiłkowy, podczas którego rejestruje się czynność elektryczną serca;

• spiroergometrię (CPET) – oprócz pracy serca ocenia oddychanie, zużycie tlenu i wydalanie dwutlenku węgla; pomaga ustalić przyczyny słabej tolerancji wysiłku;

• echo serca wysiłkowe – badanie USG pozwalające ocenić pracę mięśnia sercowego podczas wysiłku lub bezpośrednio po nim;

• badanie perfuzji mięśnia sercowego – pozwala sprawdzić ukrwienie serca w warunkach obciążenia, np. podczas wysiłku fizycznego lub po podaniu odpowiedniego leku.

Kiedy wykonuje się próbę wysiłkową? Wskazania

Lekarz może skierować pacjenta na EKG wysiłkowe, gdy chce sprawdzić reakcję serca na obciążenie lub wyjaśnić dolegliwości pojawiające się podczas aktywności.

Najczęstsze wskazania do próby wysiłkowej obejmują:

• ból lub ucisk w klatce piersiowej związany z wysiłkiem – w odpowiednio dobranych przypadkach;

• kołatanie serca albo podejrzenie zaburzeń rytmu podczas aktywności;

• ocenę wydolności i tolerancji wysiłku;

• kontrolę reakcji ciśnienia tętniczego na obciążenie;

• ocenę objawów i rokowania u wybranych osób z rozpoznaną chorobą wieńcową;

• planowanie bezpiecznej aktywności fizycznej u niektórych pacjentów kardiologicznych.

Próba wysiłkowa może być także wykorzystywana w rehabilitacji kardiologicznej, np. do oceny możliwości wysiłkowych pacjenta i doboru intensywności ćwiczeń. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent po zawale serca lub z nadciśnieniem tętniczym musi wykonać takie badanie.

Jak przygotować się do próby wysiłkowej?

Przed badaniem należy zapoznać się z instrukcjami otrzymanymi od placówki. Przygotowanie jest proste, ale niektóre zalecenia zależą od celu testu i przyjmowanych leków.

• Jedzenie: unikaj obfitego posiłku przed badaniem. Placówka może zalecić kilkugodzinną przerwę od jedzenia.

• Napoje i używki: zapytaj, jak długo przed próbą należy unikać kawy, napojów energetycznych i palenia papierosów.

• Aktywność: zrezygnuj z intensywnego treningu bezpośrednio przed badaniem.

• Ubiór: załóż wygodne ubranie i stabilne, sportowe buty.

• Dokumenty: zabierz wcześniejsze wyniki badań serca oraz listę stosowanych leków.

• Stan zdrowia: poinformuj personel o infekcji, gorączce, nasilonej duszności, bólu w klatce piersiowej lub nowych dolegliwościach.

Jak przebiega próba wysiłkowa?

Próba wysiłkowa na bieżni lub ergometrze rowerowym odbywa się pod nadzorem personelu medycznego. Pacjent wykonuje coraz intensywniejszy wysiłek, a urządzenia przez cały czas monitorują pracę jego serca.

Badanie przebiega etapami:

• 1. Przygotowanie. Pacjent odsłania klatkę piersiową. Personel przykleja elektrody EKG i zakłada mankiet do pomiaru ciśnienia. W razie potrzeby skóra jest przygotowywana do umieszczenia elektrod.

• 2. Pomiary spoczynkowe. Przed rozpoczęciem wysiłku wykonuje się EKG i mierzy ciśnienie.

• 3. Rozpoczęcie testu. Pacjent zaczyna chodzić po bieżni lub pedałować na rowerze stacjonarnym.

• 4. Zwiększanie obciążenia. Bieżnia stopniowo przyspiesza lub zwiększa nachylenie, natomiast na rowerze rośnie opór pedałowania.

• 5. Kontrola parametrów. Personel obserwuje EKG, regularnie mierzy ciśnienie i pyta o samopoczucie.

• 6. Odpoczynek. Po zakończeniu wysiłku pacjent pozostaje pod obserwacją. Monitorowanie EKG i ciśnienia trwa również w okresie powysiłkowym.

Ile trwa badanie wysiłkowe?

Sam wysiłek trwa zwykle kilkanaście minut, choć jego długość zależy od zastosowanego protokołu i możliwości pacjenta. Na całą wizytę trzeba przeznaczyć więcej czasu, ponieważ obejmuje również przygotowanie, pomiary spoczynkowe i obserwację po zakończeniu próby.

Nie trzeba umieć biegać, aby wykonać test na bieżni. Badanie rozpoczyna się od marszu, a obciążenie jest zwiększane stopniowo.

Kiedy przerywa się próbę wysiłkową?

Test może zostać zakończony po osiągnięciu odpowiedniego obciążenia lub wcześniej, jeśli pojawią się niepokojące objawy.

Do powodów przerwania badania należą m.in. nasilony ból w klatce piersiowej, znaczne zawroty głowy, poważne zaburzenia rytmu, niebezpieczne zmiany ciśnienia albo niepokojący zapis EKG.

Przeciwwskazania do próby wysiłkowej

Nie każdy pacjent może bezpiecznie wykonać test wysiłkowy.

Do najważniejszych bezwzględnych przeciwwskazań należą:

• świeży zawał serca we wczesnej fazie;

• niestabilna dławica piersiowa nieopanowana leczeniem;

• niewyrównana niewydolność serca;

• niekontrolowane zaburzenia rytmu powodujące objawy lub zaburzenia krążenia;

• ciężkie, objawowe zwężenie zastawki aortalnej;

• ostre zapalenie mięśnia sercowego lub osierdzia;

• ostra zatorowość płucna;

• ostre rozwarstwienie aorty.

Szczególnej oceny wymagają również pacjenci z bardzo wysokim ciśnieniem tętniczym, np. przekraczającym w spoczynku 200 mmHg skurczowego lub 110 mmHg rozkurczowego, istotnymi zaburzeniami elektrolitowymi albo niektórymi wadami serca. Ostateczną decyzję o możliwości wykonania próby podejmuje lekarz.

Jak interpretować wynik próby wysiłkowej?

Wynik testu wysiłkowego obejmuje więcej informacji niż samo określenie „dodatni” lub „ujemny”. Lekarz ocenia osiągnięte obciążenie, rytm serca, ciśnienie, objawy oraz zmiany w EKG.

W opisie badania mogą pojawić się takie parametry jak:

• MET – jednostka określająca intensywność wysiłku w odniesieniu do spoczynku;

• HR – częstość rytmu serca, czyli liczba uderzeń serca na minutę;

• odcinek ST – fragment zapisu EKG, którego określone zmiany mogą sugerować niedokrwienie mięśnia sercowego.

Co oznacza dodatni wynik próby wysiłkowej?

Dodatni wynik w ocenie niedokrwienia oznacza wystąpienie zmian EKG spełniających określone kryteria.

Nie potwierdza jednak samodzielnie choroby wieńcowej. Możliwe są wyniki fałszywie dodatnie, dlatego lekarz może zalecić dalszą diagnostykę obrazową.

Co oznacza ujemny wynik próby wysiłkowej?

Ujemny wynik próby wysiłkowej oznacza, że podczas badania nie zaobserwowano zmian EKG spełniających kryteria niedokrwienia. Nie wyklucza to jednak choroby wieńcowej. Wiarygodność oceny zależy m.in. od osiągniętego obciążenia, częstości rytmu serca, objawów i wyjściowego zapisu EKG.

Wynik może być niediagnostyczny, jeśli pacjent nie osiągnął wystarczającego obciążenia lub wyjściowe nieprawidłowości EKG uniemożliwiają ocenę zmian odcinka ST. W takich przypadkach lekarz może zalecić inne badanie, np. angio-TK tętnic wieńcowych lub obrazową próbę obciążeniową.

Czy próba wysiłkowa jest bezpieczna?

EKG wysiłkowe jest badaniem nieinwazyjnym i zazwyczaj bezpiecznym, pod warunkiem odpowiedniej kwalifikacji pacjenta.

Podczas wysiłku można odczuwać zmęczenie, przyspieszone bicie serca czy zadyszkę. Rzadko dochodzi do poważnych powikłań, takich jak groźne zaburzenia rytmu lub zawał serca. Dlatego test wykonuje się w miejscu wyposażonym w sprzęt do udzielania pomocy medycznej.

Po prawidłowo zakończonym badaniu pacjent zazwyczaj może wrócić do codziennych zajęć. Jeśli jednak pojawi się utrzymujący się ból w klatce piersiowej, nasilona duszność lub omdlenie, konieczna jest pilna pomoc medyczna.