Przepuklina krążka międzykręgowego

Czym jest przepuklina krążka międzykręgowego?

Krążki międzykręgowe, nazywane potocznie dyskami, znajdują się pomiędzy trzonami sąsiadujących kręgów. Każdy z nich składa się z jądra miażdżystego, otoczonego pierścieniem włóknistym. Krążki pomagają amortyzować obciążenia i umożliwiają ruchy kręgosłupa.

Przepuklina powstaje, gdy część materiału krążka przemieszcza się poza jego prawidłowe granice. Jeśli przemieszczona tkanka uciska lub podrażnia korzeń nerwowy, mogą pojawić się ból promieniujący do kończyny, zaburzenia czucia albo osłabienie mięśni. W niektórych przypadkach dochodzi do ucisku rdzenia kręgowego.

Warto też rozróżnić kilka określeń:

• Przepuklina dysku – potoczna nazwa przepukliny krążka międzykręgowego.

• Wypadnięcie dysku – popularne określenie, które nie oznacza dosłownego wysunięcia się całego krążka spomiędzy kręgów.

• Dyskopatia – szersze pojęcie odnoszące się do zmian chorobowych krążków międzykręgowych, niekoniecznie związanych z przepukliną.

Jakie są przyczyny przepukliny krążka międzykręgowego?

Przepuklina krążka międzykręgowego często rozwija się w związku ze zmianami degeneracyjnymi dysku.

Z czasem krążek może tracić część swojej elastyczności, a jego struktura staje się bardziej podatna na uszkodzenia. Na rozwój tych zmian wpływają m.in. wiek, predyspozycje genetyczne oraz obciążenia, którym poddawany jest kręgosłup.

Znaczenie mogą mieć również palenie tytoniu i wykonywanie ciężkiej pracy fizycznej. Czynniki te są szczególnie dobrze opisane w badaniach dotyczących przepuklin lędźwiowych.

Objawy przepukliny mogą pojawić się stopniowo lub nagle, np. podczas podnoszenia ciężkiego przedmiotu. Nie oznacza to jednak, że pojedynczy ruch musiał spowodować uszkodzenie zdrowego wcześniej krążka. Zmiany w jego strukturze mogły rozwijać się już wcześniej.

Protruzja, ekstruzja i sekwestracja – rodzaje przepukliny dysku

W opisie rezonansu magnetycznego można spotkać określenia: protruzja, ekstruzja i sekwestracja. Opisują one, w jaki sposób materiał krążka międzykręgowego przemieścił się poza jego prawidłowe granice. Różnice dotyczą przede wszystkim kształtu uwypuklenia oraz tego, czy przemieszczony fragment pozostaje połączony z krążkiem.

• Protruzja – część materiału krążka uwypukla się poza jego prawidłowy obrys, przy czym podstawa uwypuklenia jest szersza niż jego część wystająca na zewnątrz.

• Ekstruzja – materiał krążka przemieszcza się poza jego granice, a wystająca część jest w co najmniej jednym kierunku szersza niż miejsce jej połączenia z krążkiem. Może też dojść do całkowitego oddzielenia przemieszczonego materiału.

• Sekwestracja – szczególny rodzaj ekstruzji, w którym fragment materiału całkowicie oddziela się od krążka. Taki fragment może znajdować się w kanale kręgowym i uciskać struktury nerwowe.

Osobnym określeniem jest bulging disc, czyli uwypuklenie krążka obejmujące większą część jego obwodu, a nie tylko jedno ograniczone miejsce. Może występować równomiernie lub być bardziej widoczne po jednej stronie. W przeciwieństwie do protruzji, ekstruzji i sekwestracji nie jest klasyfikowane jako miejscowa przepuklina.

Jakie objawy powoduje przepuklina krążka międzykręgowego?

Objawy przepukliny kręgosłupa zależą od miejsca występowania zmiany oraz od tego, czy dochodzi do ucisku lub podrażnienia struktur nerwowych.

Dolegliwości mogą dotyczyć samego kręgosłupa, ale także rąk, nóg lub innych obszarów ciała.

Przepuklina odcinka szyjnego

Przepuklina krążka międzykręgowego w odcinku szyjnym może powodować:

• ból szyi promieniujący do barku, ramienia lub ręki;
• mrowienie i drętwienie kończyny górnej;
• osłabienie wybranych mięśni ręki;
• zaburzenia czucia w palcach lub innych częściach kończyny.

Jeżeli przepuklina uciska rdzeń kręgowy, mogą wystąpić również trudności z wykonywaniem precyzyjnych ruchów dłoni, zaburzenia równowagi i problemy z chodzeniem. Takie objawy wymagają pilnej oceny lekarskiej.

Przepuklina odcinka piersiowego

Przepukliny w odcinku piersiowym występują rzadziej. Mogą powodować ból pleców, niekiedy promieniujący wzdłuż żeber, do klatki piersiowej lub brzucha.

W przypadku ucisku rdzenia kręgowego możliwe są zaburzenia czucia, osłabienie nóg i trudności w chodzeniu. Ponieważ podobne dolegliwości mogą występować także w innych chorobach, nie należy automatycznie przypisywać bólu klatki piersiowej lub brzucha przepuklinie kręgosłupa.

Przepuklina odcinka lędźwiowego

Przepuklina lędźwiowa może powodować ból dolnej części pleców, niekiedy promieniujący do pośladka i kończyny dolnej. Gdy przepuklina podrażnia lub uciska korzenie nerwowe, może pojawić się ból promieniujący do nogi, np. w przebiegu rwy kulszowej.

Do innych możliwych objawów należą:

• drętwienie i mrowienie nogi;

• zaburzenia czucia w stopie lub innych częściach kończyny;

• osłabienie siły mięśniowej;

• trudności z wykonywaniem określonych ruchów stopy.

Jak diagnozuje się przepuklinę krążka międzykręgowego?

Diagnostyka rozpoczyna się od rozmowy z pacjentem i badania lekarskiego. Lekarz pyta m.in. o lokalizację bólu, jego promieniowanie, czas trwania dolegliwości oraz występowanie drętwienia, osłabienia mięśni i innych objawów neurologicznych.

Podczas badania lekarz ocenia m.in. siłę mięśniową, czucie, odruchy neurologiczne i sposób poruszania się. W zależności od lokalizacji dolegliwości może też wykonać dodatkowe testy, które pomagają ustalić, czy objawy wynikają z podrażnienia korzeni nerwowych lub ucisku rdzenia kręgowego.

Rezonans magnetyczny kręgosłupa (MRI) pozwala uwidocznić przepuklinę i ocenić, czy uciska ona korzenie nerwowe lub rdzeń kręgowy. Badanie nie zawsze jest jednak konieczne już podczas pierwszej wizyty. Lekarz zleca je w zależności od objawów, wyników badania neurologicznego i podejrzenia poważniejszych zmian. Szczególnie pilnej diagnostyki wymagają narastające zaburzenia neurologiczne.

Tomografia komputerowa bywa stosowana w wybranych sytuacjach, np. gdy MRI jest przeciwwskazany. Zwykłe zdjęcie RTG nie uwidacznia bezpośrednio przepukliny krążka.

Jak wygląda leczenie przepukliny krążka międzykręgowego?

Leczenie przepukliny krążka międzykręgowego zależy od lokalizacji zmiany, nasilenia objawów i ewentualnego ucisku struktur nerwowych. U wielu pacjentów pierwszym etapem jest leczenie zachowawcze, czyli niewymagające operacji. W przypadku ucisku rdzenia kręgowego lub narastających zaburzeń neurologicznych konieczne może być jednak inne postępowanie.

Leczenie zachowawcze

Celem leczenia jest złagodzenie dolegliwości i przywrócenie możliwie dobrej sprawności.

W zależności od stanu pacjenta może ono obejmować:

• farmakoterapię – odpowiednio dobrane leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne, z uwzględnieniem przeciwwskazań i możliwych działań niepożądanych;

• fizjoterapię – indywidualnie dobrane ćwiczenia oraz inne metody pomagające poprawić ruchomość, siłę mięśniową i codzienne funkcjonowanie;

• modyfikację aktywności – czasowe ograniczenie czynności nasilających ból i stopniowy powrót do zwykłych zajęć;

• wybrane zabiegi przeciwbólowe – np. iniekcje wykonywane w określonych wskazaniach, gdy inne metody nie przynoszą wystarczającej poprawy.

Plan leczenia może się różnić w zależności od tego, czy przepuklina występuje w odcinku szyjnym, piersiowym czy lędźwiowym. Nie każda metoda jest odpowiednia dla wszystkich lokalizacji.

Czy można ćwiczyć z przepukliną kręgosłupa?

W wielu przypadkach przepuklina krążka międzykręgowego nie wyklucza aktywności fizycznej. Rodzaj ćwiczeń powinien jednak zależeć od lokalizacji zmiany, występujących objawów i stanu neurologicznego pacjenta.

Przy nasilonych dolegliwościach może być konieczne czasowe ograniczenie niektórych czynności, np. podnoszenia ciężkich przedmiotów lub wykonywania ruchów wyraźnie zwiększających ból. W miarę poprawy sprawności aktywność można stopniowo zwiększać.

Kiedy potrzebna jest operacja przepukliny krążka międzykręgowego?

Operacja nie jest konieczna u każdej osoby z przepukliną dysku. Rozważa się ją m.in. wtedy, gdy dolegliwości utrzymują się pomimo odpowiedniego leczenia zachowawczego lub gdy przepuklina powoduje poważne zaburzenia neurologiczne.

Do sytuacji, w których może być potrzebne leczenie operacyjne, należą:

• silny, utrzymujący się ból związany z uciskiem nerwów, który nie ustępuje pomimo leczenia;

• znaczne lub postępujące osłabienie mięśni;

• ucisk rdzenia kręgowego powodujący zaburzenia neurologiczne;

• zespół ogona końskiego, wymagający pilnego leczenia.

Sposób przeprowadzenia operacji zależy od lokalizacji przepukliny. W odcinku lędźwiowym można zastosować np. mikrodiscektomię, polegającą na usunięciu materiału krążka uciskającego nerw. W przypadku przepukliny szyjnej operacja może obejmować usunięcie dysku i stabilizację sąsiednich kręgów lub zastosowanie sztucznego krążka u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów. Leczenie operacyjne przepuklin piersiowych wymaga natomiast indywidualnego doboru techniki ze względu na bliskość rdzenia kręgowego.

Czy przepuklina krążka międzykręgowego może się wchłonąć?

Tak, przepuklina krążka międzykręgowego może z czasem samoistnie się zmniejszyć. Proces ten nazywany jest resorpcją i polega na stopniowym usuwaniu przez organizm części przemieszczonego materiału krążka. Nie u każdego pacjenta przebiega jednak w taki sam sposób.

Zjawisko to zostało szczególnie dobrze zbadane w przypadku przepuklin lędźwiowych. Metaanaliza 31 badań obejmujących 2233 pacjentów leczonych zachowawczo wykazała oznaki resorpcji u około 70% badanych. Częściej obserwowano ją przy ekstruzji i sekwestracji niż przy protruzji.

Nie oznacza to, że każda przepuklina zniknie samoistnie. Co więcej, poprawa samopoczucia może nastąpić nawet wtedy, gdy zmiana nadal jest widoczna w rezonansie magnetycznym. Z kolei zmniejszenie przepukliny w badaniu obrazowym nie gwarantuje całkowitego ustąpienia objawów.

Jakie objawy wymagają pilnej pomocy medycznej?

Większość dolegliwości związanych z przepukliną krążka międzykręgowego nie wymaga natychmiastowej operacji. Istnieją jednak objawy, które mogą świadczyć o poważnym ucisku struktur nerwowych.

Niezwłocznie zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy, jeśli wystąpią:

• nowe trudności z oddawaniem moczu, szczególnie zatrzymanie moczu;

• utrata kontroli nad oddawaniem moczu lub stolca;

• utrata albo wyraźne osłabienie czucia w okolicy krocza, narządów płciowych lub odbytu;

• szybko narastające osłabienie kończyn;

• nagłe lub szybko postępujące zaburzenia chodzenia.

Zaburzenia oddawania moczu lub stolca wraz ze zmianami czucia w okolicy krocza mogą wskazywać na zespół ogona końskiego – poważny stan neurologiczny związany m.in. z uciskiem nerwów w dolnej części kanału kręgowego.

W przypadku zmian szyjnych niepokojące są również narastające trudności z chodzeniem, utrzymywaniem równowagi i wykonywaniem precyzyjnych ruchów dłoni. Mogą sugerować ucisk rdzenia kręgowego.