Robot chirurgiczny - czy operacje mogą być wykonywane zdalnie?

Jako pierwszy potencjał robota dostrzegł Pentagon, dzięki czemu możliwości zdalnego wykorzystania urządzenia cechującego się niespotykaną dotąd precyzją ruchów znalazły zastosowanie na sali operacyjnej.

Początki chirurgii robotycznej i operacji zdalnych

Pierwszą operacją na odległość (tzw. operacja Lindbergh) była cholecystektomia przeprowadzona 7 września 2001 roku. Lekarzem operującym był prof. Jacques Marescaux, który kierował zabiegiem z Nowego Jorku, natomiast pacjentka znajdowała się w Strasburgu. Zabieg trwał 54 minuty, w jego czasie wykorzystano dwa wideoterminale Sony PCS-6000 z podłączonymi robotami Zeus firmy Computer Motion.

Obecnie zabiegi z użyciem robota da Vinci mogą być obserwowane przez lekarzy oddalonych od sali operacyjnej nawet o kilka tysięcy kilometrów. W ten sposób możliwe jest zdalne udzielanie wskazówek zespołowi obsługującemu robota, co pozwala na wykorzystywanie wiedzy i doświadczenia najlepszych specjalistów podczas zaawansowanych operacji na odległość, bez konieczności przebywania ich przy stole operacyjnym.

W ostatnich latach rozważana jest również możliwość wykorzystania sieci 5G do zwiększenia szybkości i niezawodności transmisji danych podczas operacji zdalnych. W testach przeprowadzanych w Europie i Azji wykazano, że opóźnienia transmisji mogą być zredukowane do poziomu bezpiecznego dla chirurgii robotycznej, co otwiera nowe perspektywy dla telemedycyny i chirurgii zdalnej.

Bezpieczeństwo operacji zdalnych wymaga spełnienia międzynarodowych standardów medycznych. Urządzenia robotyczne stosowane w chirurgii muszą posiadać certyfikaty dopuszczające do użytku medycznego, takie jak CE, FDA czy zgodność z rozporządzeniem MDR. Dodatkowo systemy zdalnej chirurgii muszą być wyposażone w rozwiązania awaryjne (backupy komunikacyjne i redundancję transmisji danych), by zapewnić nieprzerwane i bezpieczne działanie w razie zakłóceń technicznych.

System da Vinci i rozwój robotyki medycznej

Według twórców robota operacji wykonywanych przy jego asyście przybywa z każdym rokiem. W 2009 roku wykonano ponad 200 tys. zabiegów metodą da Vinci. W I kwartale 2010 roku odnotowano ok. 35% wzrost liczby operacji w stosunku do analogicznego okresu poprzedniego roku. W 2010 roku da Vinci zawitał do Polski – na zaproszenie firmy Medim zaprezentowano go na VII Międzynarodowym Sympozjum Polskiego Klubu Koloproktologii w Krakowie oraz na III Ogólnopolskim Sympozjum „Zaawansowane techniki operacyjne w ginekologii”, zorganizowanym przez Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki. Przy użyciu da Vinci w 2012 roku przeprowadzono ponad pół miliona zabiegów na całym świecie.

W kolejnych latach roboty da Vinci stały się powszechniejsze – również w Polsce liczba placówek dysponujących tymi systemami sukcesywnie rośnie. Według danych z 2024 roku, w naszym kraju funkcjonuje już kilkanaście aktywnych systemów da Vinci, a nowe ośrodki planują ich wdrożenie. Operacje przeprowadzane z ich użyciem obejmują dziś urologię, ginekologię i chirurgię ogólną, a także onkologiczną.

Od kilku lat dostępne są także nowsze modele robota da Vinci, takie jak Xi czy SP, które oferują większą elastyczność narzędzi i jeszcze lepszą jakość obrazu, co przekłada się na większą precyzję zabiegów oraz skrócenie czasu rekonwalescencji pacjenta.

Obsługa zaawansowanych systemów robotycznych w medycynie wymaga intensywnego i specjalistycznego szkolenia. Chirurdzy korzystają z symulatorów operacyjnych oraz specjalistycznych programów certyfikacyjnych opracowanych przez producentów. Proces ten obejmuje zarówno naukę obsługi samego systemu, jak i praktykę w środowisku wirtualnym oraz pod nadzorem doświadczonych operatorów. Szkolenie zapewnia skuteczność i bezpieczeństwo procedur.

Zalety i wyzwania chirurgii robotycznej

Wśród najczęściej wymienianych zalet chirurgii robotycznej znajdują się:

Najważniejsze korzyści chirurgii robotycznej:

• większa precyzja;
• mniejsze ryzyko infekcji;
• krótszy czas hospitalizacji;
• mniejsze krwawienie;
• szybszy powrót pacjenta do aktywności;
• dostęp do trudno dostępnych struktur anatomicznych;
• mniejsze nacięcia chirurgiczne;
• lepsza jakość obrazu w czasie zabiegu.

Nie brakuje jednak ograniczeń. Systemy robotyczne są kosztowne w zakupie i utrzymaniu, wymagają zaawansowanego szkolenia personelu, a także odpowiednio przystosowanej infrastruktury szpitalnej. Istnieją też ograniczenia technologiczne – zasięg operacji zdalnych nadal jest uzależniony od jakości połączenia internetowego i stabilności sieci.

Oprócz da Vinci na rynku pojawiają się również inne systemy robotyczne w medycynie, takie jak Hugo RAS firmy Medtronic oraz Senhance od Asensus Surgical. Oferują one alternatywne rozwiązania technologiczne i cenowe, a także różne funkcje, które mogą być dostosowane do potrzeb placówki. Ich rozwój wpływa na wzrost konkurencyjności i innowacyjności w obszarze zastosowania robotów w chirurgii.

Nowoczesne technologie i przyszłość operacji na odległość

W najbliższych latach eksperci przewidują dalszy rozwój chirurgii zrobotyzowanej, w tym także operacji przeprowadzanych w pełni zdalnie. Dzięki wykorzystaniu technologii 5G, sztucznej inteligencji i systemów wspomagających decyzje kliniczne, lekarze będą mogli wykonywać złożone zabiegi z dowolnego miejsca na świecie.

Rozwijane są również alternatywne platformy robotyczne – m.in. europejski system Versius oraz koreański Revo-i – co może w przyszłości wpłynąć na zmniejszenie kosztów i większą dostępność takich technologii, także w krajach rozwijających się.