Trichogram - mikroskopowe badanie włosów

Na głowie człowieka znajduje się średnio od 100 do 150 tys. włosów, z których dziennie wypada ok. 100. Jest to zjawisko całkowicie naturalne. Pojedynczy włos rośnie na głowie przez kilka lat (zwykle 3–4), po czym wypada, a na jego miejscu z tego samego mieszka włosowego wyrasta nowy. Cykl taki zachodzi 20–30 razy w ciągu życia człowieka i jest podzielony na trzy etapy.

Fazy wzrostu włosa:

• Anagen – faza wzrostu trwająca kilka lat. W tym czasie następuje wzrost nowego włosa, średnio o 1–2 cm miesięcznie.
• Katagen – faza regresji. Okres trwający od 2 do 3 tygodni, w czasie którego włos obumiera.
• Telogen – faza spoczynku trwająca kilka miesięcy, podczas której martwy włos zostaje wypchnięty przez nowo rosnący. W fazie telogenowej powinno znajdować się nie więcej niż 15% wszystkich włosów rosnących w danym momencie na głowie.

O nadmiernym wypadaniu włosów lub łysieniu mówimy wtedy, gdy liczba wypadających włosów jest znacząco większa niż ok. 100 dziennie lub gdy nie odrastają one prawidłowo. Przyczyny takiego stanu mogą być rozmaite, m.in. choroby wrodzone i przewlekłe, działanie niektórych leków, stres, dieta uboga w witaminy i mikroelementy oraz dermatologiczne schorzenia skóry głowy.

Trichogram – co to za badanie i jak przebiega?

Jednym z najczęściej wykonywanych badań w diagnostyce przyczyn łysienia jest tzw. trichogram, czyli badanie stanu cebulek włosowych. Badanie wymaga wyrwania około stu włosów i oceny ich pod mikroskopem w odpowiednim powiększeniu. Umożliwia to rozpoznanie patomechanizmów łysienia, określenie stopnia zaawansowania procesu chorobowego oraz ocenę postępów leczenia.

Jak wygląda pobranie i ocena włosów?

W praktyce najczęściej pobiera się po 40–60 włosów z dwóch okolic (np. czołowo‑ciemieniowej i potylicznej), aby porównać obszary różnie dotknięte łysieniem. Analiza obejmuje odsetek włosów w anagenie, telogenie i włosów dystroficznych oraz ocenę cech łodygi (np. złamania). Interpretacja wyniku zawsze powinna być zestawiona z wywiadem, badaniem skóry głowy i innymi testami.

Trichogram jest badaniem zależnym od techniki pobrania i doświadczenia wykonującego; jego przydatność bywa mniejsza w łysieniach bliznowaciejących, gdzie często potrzebna jest biopsja skóry owłosionej i/lub trichoskopia.

Wskazania i przygotowanie do trichogramu

Wykonanie trichogramu jest wskazane w każdym przypadku łysienia u kobiet, a także u mężczyzn, jeżeli rozpoznanie łysienia typu androgenowego nie jest ewidentne. Trichogram jest także metodą diagnostyki genetycznie uwarunkowanych zespołów uszkodzenia łodygi włosa. Dla uzyskania najlepszego efektu badania włosów nie należy ich myć przez około 3–4 dni przed zabiegiem.

W tym czasie należy także zaniechać stosowania wszelkich kosmetyków do pielęgnacji włosów (pianki, żele, lakiery, odżywki itp.) oraz preparatów leczniczych. Jeżeli włosy były farbowane, powinien być widoczny 1 cm odrost. Koszt wykonania badania wynosi średnio 300 zł, przy czym ceny trichogramu zaczynają się od 200 zł.

Kiedy potrzebna konsultacja i badania krwi?

Do wykonania trichogramu nie jest konieczne skierowanie od specjalisty, jednak przed jego przeprowadzeniem wskazana jest konsultacja lekarska w celu oceny zasadności badania (np. w przypadku chorób tarczycy, nadnerczy, zaburzeń czynności hormonalnej przysadki, jajników i niedoboru żelaza). Uzupełnieniem trichogramu jest laboratoryjne badanie krwi, które określi poziom hormonów, cynku, żelaza i magnezu.

Interpretacja wyników trichogramu

Trichogram pozwala na ocenę różnych typów włosów i określenie procentowej liczby włosów w poszczególnych fazach cyklu wzrostu, co może pomóc w ustaleniu przyczyny wypadania włosów. Wyniki badania mogą wskazywać na anomalie takie jak łysienie telogenowe czy anagenowe.

W zależności od wyników, lekarz może zaproponować różne metody leczenia, w tym farmakoterapię, terapie hormonalne czy zabiegi dermatologiczne.

Trichogram a rodzaje łysienia

W praktyce klinicznej trichogram jest pomocny zwłaszcza przy podejrzeniu łysienia telogenowego (zwiększony odsetek włosów w telogenie), łysienia anagenowego (dużo włosów anagenowych z uszkodzonymi cebulkami, np. po chemioterapii), łysienia plackowatego (wzrost odsetka włosów dystroficznych/anagenowych), a także przy różnicowaniu łysienia androgenowego.

Porównanie okolicy czołowej i potylicznej może ujawnić różnice w odsetkach faz. W podejrzeniu łysień bliznowaciejących (np. liszaj płaski mieszkowy, toczeń skórny) trichogram ma znaczenie ograniczone – priorytet ma trichoskopia i badanie histopatologiczne.

Różne typy łysienia a trichogram

W łysieniu telogenowym zwykle stwierdza się podwyższony odsetek włosów telogenowych (>20–25%). W łysieniu anagenowym dominują włosy anagenowe z uszkodzonymi cebulkami i przerwanymi łodygami. W łysieniu plackowatym może wzrastać odsetek włosów dystroficznych/anagenowych.

Natomiast w łysieniu androgenowym częściej obserwuje się różnice między obszarem czołowo‑ciemieniowym a potylicą; miniaturyzacja mieszków jest lepiej oceniana w badaniach obrazowych (np. trichoskopii lub fototrichogramie).

Wpływ chorób skóry i autoimmunologicznych

Zapalne choroby skóry owłosionej (np. grzybice, aktywne zapalenia mieszków, łuszczyca) mogą powodować większą liczbę włosów złamanych lub włosów dystroficznych, co zmienia obraz trichogramu. W łysieniach bliznowaciejących związanych z chorobami autoimmunologicznymi (np. liszaj płaski mieszkowy, toczeń) destrukcja mieszków ogranicza wartość diagnostyczną trichogramu i częściej wymaga biopsji.

Choroby ogólnoustrojowe o podłożu autoimmunologicznym (np. zaburzenia tarczycy) mogą indukować telogenowe wypadanie włosów, co znajduje odzwierciedlenie w zwiększonym odsetku telogenu.

Rola trichogramu w monitorowaniu leczenia

Trichogram może służyć do oceny skuteczności terapii poprzez porównanie odsetka włosów anagenowych/telogenowych oraz liczby włosów dystroficznych w odstępach czasu (zwykle co kilka miesięcy). Przykładowo, w skutecznie leczonym łysieniu telogenowym oczekuje się stopniowej normalizacji udziału telogenu, a w leczeniu łysienia androgenowego – poprawy parametrów anagen/telogen w obszarach dotkniętych chorobą.

Badanie powinno być wykonywane w porównywalnych warunkach (te same okolice, podobne przygotowanie włosów).

Trichogram a trichoskopia i inne badania

Nowe technologie w dermatologii włosa obejmują metody uzupełniające trichogram, takie jak trichoskopia (dermatoskopia skóry owłosionej) do oceny mieszków i łodyg, fototrichogram/cyfrowa densytometria do ilościowego pomiaru gęstości, średnicy i tempa wzrostu włosów, a także mikroskopowa ocena łodygi włosa w kierunku zaburzeń struktury.

W wybranych przypadkach rozstrzygające bywa badanie histopatologiczne (biopsja) skóry owłosionej. Krótki test pociągania lub test mycia mogą być dodatkowymi, prostymi narzędziami w ocenie aktywności wypadania.

Ostateczna decyzja o leczeniu zależy od kompleksowej analizy wyników, co podkreśla potrzebę konsultacji z lekarzem specjalistą w dziedzinie dermatologii.