Echokardiografia przezprzełykowa

Na czym polega echokardiografia przezprzełykowa?

Echokardiografia przezprzełykowa polega na ocenie serca przy użyciu sondy wprowadzanej do przełyku, dzięki czemu można zobaczyć struktury trudne albo niemożliwe do dokładnego uwidocznienia w standardowym badaniu przezklatkowym. Taka metoda ma szczególne znaczenie wtedy, gdy potrzebna jest bardziej precyzyjna ocena niż ta, którą daje klasyczne echo serca.

Badanie wykorzystuje sondę przypominającą gastroskop. Po jej wprowadzeniu do przełyku lekarz uzyskuje bardzo dokładny obraz struktur położonych blisko tej okolicy. Szczególnie dobrze widoczny staje się lewy przedsionek, jego uszko oraz przegroda międzyprzedsionkowa. To ważne, ponieważ właśnie tam mogą znajdować się zmiany, które mają duże znaczenie kliniczne, na przykład skrzepliny albo przetrwały otwór owalny, wiązany z materiałem zatorowym i incydentami neurologicznymi.

Echokardiografia przezprzełykowa pomaga szczególnie w ocenie:

• uszka lewego przedsionka,

• przegrody międzyprzedsionkowej,

• ewentualnych skrzeplin,

• przetrwałego otworu owalnego,

• sztucznych zastawek,

• wybranych wad serca.

Jak wygląda badanie echo serca przez przełyk krok po kroku?

Badanie echo serca przez przełyk przypomina przebiegiem gastroskopię. Wykonuje się je po wcześniejszym przygotowaniu pacjenta. Przed rozpoczęciem badania pacjent powinien pozostawać na czczo zgodnie z zaleceniami placówki wykonującej badanie. Samo badanie poprzedza założenie wenflonu na przedramieniu. Przez dostęp dożylny może zostać podany lek uspokajający, a gardło zostaje znieczulone, co ma poprawić komfort w trakcie procedury.

Pacjent układany jest na lewym boku. Następnie lekarz wprowadza sondę przez jamę ustną do przełyku, a w razie potrzeby także do żołądka, aby uzyskać pełniejszy obraz serca. Po ustawieniu sondy w odpowiednim położeniu możliwa staje się szczegółowa ocena struktur serca.

Po zakończeniu badania nie wolno od razu jeść ani pić. Trzeba odczekać do ustąpienia działania znieczulenia gardła, zwykle około 90–120 minut lub około 2 godzin. Jeśli stosowano premedykację dożylną, pacjent nie powinien prowadzić samochodu i obsługiwać urządzeń mechanicznych przez określony czas. Pacjent ambulatoryjny powinien też pozostać w ośrodku pod obserwacją przez minimum 30 minut bez premedykacji dożylnej albo minimum 60 minut po jej zastosowaniu.

W uproszczeniu badanie obejmuje:

• przygotowanie do procedury,

• założenie wenflonu,

• znieczulenie gardła,

• ułożenie pacjenta na lewym boku,

• wprowadzenie sondy do przełyku lub żołądka,

• ocenę struktur serca,

• obserwację po badaniu i czasowe wstrzymanie jedzenia oraz prowadzenia pojazdów.

Kiedy wykonuje się echokardiografię przezprzełykową?

Echokardiografię przezprzełykową wykonuje się wtedy, gdy trzeba dokładnie ocenić serce lub aortę, a badanie przezklatkowe nie daje wystarczająco dobrego obrazu albo nie pozwala postawić rozpoznania, od którego zależy dalsze postępowanie. To badanie wybiera się więc nie rutynowo, ale wtedy, gdy potrzebna jest bardziej precyzyjna diagnostyka.

Szczególnie często badanie ma znaczenie przy ocenie uszka lewego przedsionka przed kardiowersją elektryczną migotania przedsionków, przy analizie przegrody międzyprzedsionkowej, elektrod znajdujących się w jamach serca oraz u pacjentów po udarze mózgu, jeśli podejrzewa się sercowe źródło problemu.

Echokardiografia przezprzełykowa jest też wykorzystywana do oceny sztucznych zastawek, wad zastawkowych, guzów, skrzeplin, infekcyjnego zapalenia wsierdzia oraz dużych naczyń w obrębie serca.

Badanie znajduje zastosowanie również poza typową diagnostyką ambulatoryjną. Może służyć do monitorowania podczas zabiegów kardiochirurgicznych, zabiegów przezcewnikowych, takich jak ablacja, a także do oceny chorych w stanie ciężkim, między innymi po urazach klatki piersiowej i w trakcie respiroterapii.

Najczęstsze sytuacje, w których wykonuje się echokardiografię przezprzełykową, to:

• niediagnostyczne echo przezklatkowe,

• ocena uszka lewego przedsionka przed kardiowersją,

• podejrzenie sercowej przyczyny udaru mózgu,

• ocena sztucznych zastawek,

• podejrzenie skrzeplin, guzów lub infekcyjnego zapalenia wsierdzia,

• diagnostyka wad zastawkowych i dużych naczyń,

• monitorowanie zabiegów operacyjnych i przezcewnikowych.

Jak przygotować się do echokardiografii przezprzełykowej?

Do echokardiografii przezprzełykowej trzeba przygotować się zgodnie z zaleceniami placówki wykonującej badanie.

Najważniejsze elementy przygotowania to:

• pozostanie na czczo – 6 godzin bez jedzenia i 3 godziny bez płynów albo 8 godzin bez posiłków z możliwością wypicia niewielkiej ilości wody (w zależności do standardów danego gabinetu),

• podpisanie świadomej zgody na badanie,

• zapewnienie dostępu do żyły przez założenie wenflonu,

• usunięcie sztucznego uzębienia, jeśli jest obecne,

• poinformowanie lekarza o dolegliwościach ze strony przełyku i przewodu pokarmowego, takich jak zgaga, trudności z połykaniem, krztuszenie się czy ulewanie,

• zgłoszenie uczulenia na leki znieczulające, na przykład lidocainę lub xylokainę,

• dostarczenie aktualnego badania echo serca i innej dokumentacji medycznej.

Czy echokardiografia przezprzełykowa jest bezpieczna?

Bezpieczeństwo badania zależy między innymi od właściwej kwalifikacji pacjenta, uwzględnienia przeciwwskazań oraz prawidłowego przygotowania do procedury. Znaczenie ma także to, że badanie wykonuje się wtedy, gdy zwykłe echo przezklatkowe nie daje informacji wystarczających do dalszego leczenia albo dokładnej diagnostyki.

Jak każda procedura półinwazyjna, TEE może wiązać się z rzadkimi, ale realnymi powikłaniami. Po jego wykonaniu trzeba zwracać uwagę na niepokojące objawy. Szczególnie istotny jest ból w klatce piersiowej, zwłaszcza za mostkiem, który pojawiłby się po badaniu. Taka sytuacja wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.

Jakie są przeciwwskazania do echokardiografii przezprzełykowej?

Przeciwwskazania do echokardiografii przezprzełykowej dzielą się na bezwzględne i względne. Bezwzględne wykluczają wykonanie badania, a względne wymagają szczególnej ostrożności i indywidualnej oceny.

Bezwzględne przeciwwskazania:

• brak zgody na badanie,
• zwężenie przełyku,
• guzy przełyku,
• owrzodzenie i perforacja przełyku,
• uchyłkowatość przełyku,
• aktywne krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego,
• perforacja trzewi,
• skaza krwotoczna.

Względne przeciwwskazania:

• aktywna choroba wrzodowa,
• zapalenie przełyku,
• radioterapia śródpiersia lub szyi w wywiadzie,
• znaczne ograniczenie ruchomości szyjnego odcinka kręgosłupa,
• żylaki przełyku,
• koagulopatia,
• trombocytopenia,
• przełyk Barreta,
• przebyte zabiegi chirurgiczne i przebyte krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Echokardiografia przezprzełykowa – możliwe powikłania

Echokardiografia przezprzełykowa może wiązać się z powikłaniami, choć należy do badań półinwazyjnych. Jak w przypadku innych endoskopowych procedur diagnostycznych, ryzyko poważnych zdarzeń istnieje, ale występuje rzadko.

Do poważnych powikłań zalicza się m.in.:

• zgon – poniżej 0,01%,
• duże krwawienia – poniżej 0,01%,
• perforację przełyku – poniżej 0,01%,
• arytmie serca – 0,06–0,3%,
• skurcz krtani – 0,14%.

Do łagodniejszych powikłań należą m.in.:

• uszkodzenie zębów – 0,1%,
• zaburzenia połykania – 1,8%,
• chrypka – 12%,
• uraz warg – 13%.

Niektóre powikłania mogą wymagać natychmiastowego leczenia operacyjnego, co może wydłużyć hospitalizację i skomplikować dalsze postępowanie.

Czym różni się echokardiografia przezprzełykowa od echo przezklatkowego?

Echokardiografia przezprzełykowa różni się od echo przezklatkowego przede wszystkim sposobem wykonania, dokładnością obrazu, zakresem zastosowania i przygotowaniem pacjenta. Oba badania służą ocenie serca, ale nie mają tej samej roli diagnostycznej.

Echo przezklatkowe jest badaniem nieinwazyjnym. Głowicę USG przykłada się do klatki piersiowej, a obraz uzyskuje się przez ścianę klatki piersiowej. To standardowa metoda stosowana w podstawowej diagnostyce serca.

Echokardiografia przezprzełykowa jest badaniem półinwazyjnym. Wymaga wprowadzenia specjalnej sondy z głowicą USG do przełyku, dzięki czemu obraz jest znacznie dokładniejszy i mniej zakłócany przez kości klatki piersiowej czy płuca. Tę metodę wykorzystuje się wtedy, gdy potrzebna jest bardziej szczegółowa ocena, na przykład przy podejrzeniu skrzeplin, infekcyjnego zapalenia wsierdzia, wad zastawek czy rozwarstwienia aorty.

Najważniejsze różnice między tymi badaniami obejmują:

• metodę wykonania – echo przezklatkowe wykonuje się przez klatkę piersiową, a echo przezprzełykowe przez przełyk,

• stopień inwazyjności – badanie przezklatkowe jest nieinwazyjne, a przezprzełykowe półinwazyjne,

• dokładność obrazu – TEE pozwala uzyskać bardziej szczegółowy i wyraźny obraz w sytuacjach, w których echo przezklatkowe jest niewystarczające,

• wskazania – echo przezklatkowe służy głównie do podstawowej diagnostyki, a TEE do bardziej precyzyjnej oceny wybranych struktur,

• przygotowanie – echo przezklatkowe nie wymaga specjalnego przygotowania, a do badania przezprzełykowego trzeba być na czczo,

• komfort badania – echo przezklatkowe jest bezbolesne i komfortowe, a TEE może wiązać się z dyskomfortem i wymaga znieczulenia gardła,

• czas trwania – echo przezklatkowe zwykle trwa krócej, natomiast badanie przezprzełykowe wymaga dodatkowego przygotowania i zwykle zajmuje więcej czasu.

Jakie są zalecenia po badaniu echokardiografii przezprzełykowej?

Po badaniu echokardiografii przezprzełykowej trzeba przez pewien czas pozostać na czczo i stosować się do zaleceń dotyczących obserwacji oraz aktywności. Zakres tych zaleceń zależy między innymi od tego, czy podczas badania zastosowano premedykację dożylną.

Najważniejsze zalecenia po badaniu obejmują:

• pozostanie na czczo przez kolejne 90–120 minut po badaniu,

• nieobsługiwanie urządzeń mechanicznych przez 24 godziny, jeśli zastosowano premedykację dożylną,

• pozostanie w ośrodku przez minimum 30 minut po badaniu bez premedykacji dożylnej,

• pozostanie w ośrodku przez minimum 60 minut po badaniu z zastosowaniem premedykacji dożylnej,

• ocenę stanu pacjenta przez lekarza przed opuszczeniem ośrodka po badaniu z premedykacją.

Pacjent powinien też zostać poinformowany o wyniku badania w sposób zrozumiały. Jeżeli w badaniu stwierdzono nieprawidłowości wymagające pilnej interwencji, konieczne jest niezwłoczne przekazanie tej informacji do dalszego personelu medycznego albo lekarza prowadzącego.

Ile kosztuje echokardiografia przezprzełykowa? Czy można je wykonać na NFZ?

Koszt echokardiografii przezprzełykowej zaczyna się od około 400 zł. Ostateczna cena może się jednak różnić w zależności od placówki i organizacji badania.

Badanie można wykonać także bezpłatnie w ramach NFZ, jeśli pacjent ma skierowanie z placówki mającej umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Warunkiem jest wystawienie skierowania do poradni kardiologicznej przez lekarza NFZ, lekarza rodzinnego albo specjalistę, z podaniem wstępnego rozpoznania.

FAQ - najczęściej zadawane pytania na temat echokardiografii przezprzełykowej

• Czy echokardiografia przezprzełykowa jest bezpieczna?

  Echokardiografia przezprzełykowa jest generalnie bezpieczna, ale może wiązać się z rzadkimi powikłaniami, dlatego wymaga odpowiedniej kwalifikacji i przygotowania.

• Jakie są najczęstsze wskazania do przeprowadzenia tego badania?

  Najczęstszymi wskazaniami są niediagnostyczne echo przezklatkowe, ocena uszka lewego przedsionka przed kardiowersją i podejrzenie sercowej przyczyny udaru mózgu.

• Ile kosztuje echokardiografia przezprzełykowa?

  Cena badania zaczyna się od około 400 zł, ale może się różnić w zależności od placówki.

• Kiedy nie zaleca się tego badania?

  Nie zaleca się go przy bezwzględnych przeciwwskazaniach, takich jak zwężenie lub guzy przełyku, aktywne krwawienie z przewodu pokarmowego.

• Czy echokardiografia przezprzełykowa jest refundowana przez NFZ?

  Tak, jeśli pacjent posiada skierowanie od lekarza z placówki mającej umowę z NFZ.

• Jakie są przeciwwskazania do wykonania echokardiografii przezprzełykowej?

  Bezwzględne obejmują brak zgody pacjenta oraz poważne schorzenia przełyku, a względne wymagają indywidualnej oceny.