Badanie USG serca z próbą dobutaminową

Echokardiografia serca, jedna z technik ultrasonografii, znalazła powszechne zastosowanie w obrazowaniu tego narządu i wielu jego stanów chorobowych. Fale ultrasonograficzne w ocenie czynności układu krążenia są wykorzystywane od 1953 roku, kiedy to rozpoczęto dzięki nim diagnozować wady układu zastawkowego.

Innym badaniem jest elektrokardiografia (EKG), czyli zapis informujący o czynności elektrycznej serca. Pozwala rozpoznać wiele stanów, takich jak np. arytmie czy bloki przewodzenia.

Połączenie obu badań stosowane jest w tzw. próbach wysiłkowych, w których ocenia się szybciej pracujące serce. Czasami (na skutek niektórych stanów chorobowych, podeszłego wieku, unieruchomienia) pacjent nie jest w stanie podjąć zwiększonego wysiłku. Pomocny w takich sytuacjach może być lek, zwany dobutaminą.

Przebieg i przygotowanie do echokardiograficznej próby dobutaminowej

Dobutamina należy do substancji z grupy amin, część jej działań jest podobna do adrenaliny. Podanie jej powoduje, że serce zaczyna bić szybciej – symulowany jest stan aktywności fizycznej. Wszystko odbywa się pod kontrolą (odpowiednia dawka substancji).

Próbę kończy się po osiągnięciu docelowej częstości rytmu serca albo wcześniej, jeżeli pojawią się diagnostyczne zaburzenia kurczliwości, istotny ból w klatce piersiowej, niebezpieczna arytmia, nieprawidłowa reakcja ciśnienia tętniczego lub inne objawy wymagające przerwania badania.

Lek podaje się przez wenflon co 3 minuty, we wzrastających dawkach. W razie sytuacji, gdy nie udaje się uzyskać efektu, pomocniczo używana bywa atropina. Podczas próby zachowanie serca pacjenta obserwowane jest w echokardiografii. Dodatkowo na bieżąco zapisywane jest EKG, regularnej ocenie podlega ciśnienie krwi.

Pacjent powinien przyjść na test na czczo. Jeżeli przyjmuje leki z grupy beta-blokerów (np. metoprolol, bisoprolol) koniecznie powinien poinformować o tym lekarza – najprawdopodobniej konieczne będzie odstawienie leków na krótki czas przed próbą (substancje te działają odwrotnie niż dobutamina, test więc nie byłby miarodajny).

Beta-blokery mogą wpływać na wyniki próby, ponieważ obniżają tętno i mogą maskować odpowiedź serca na dobutaminę. Przed wizytą w gabinecie chory powinien powstrzymać się od picia kawy, podobnie jest z paleniem tytoniu. Wynik badania dostępny jest w zasadzie od razu, oceny są dokonywane na bieżąco, możliwe jest oczekiwanie na uzyskanie pełnego opisu próby.

Podczas badania pacjent może odczuwać przyspieszenie akcji serca, uczucie ciepła lub lekkie zaczerwienienie twarzy. Każdy etap trwa kilka minut, ale cała procedura może zająć około godziny.

Wskazania i zastosowanie próby dobutaminowej

Istnieje wiele chorób, które objawiają się dopiero wtedy, gdy pacjent podejmuje aktywność czy przeżywa silne emocje. Taką właśnie jest choroba niedokrwienna serca we wczesnym etapie rozwoju. Bóle w klatce piersiowej, duszność mogą sugerować jej obecność, jednym ze sposobów rozpoznania jest właśnie próba dobutaminowa.

Po pobudzeniu serca do intensywniejszej pracy, kiedy pojawia się zwiększone zapotrzebowanie na tlen, przy występujących zaburzeniach uwidocznione mogą zostać procesy patologiczne. W próbie wykonywanej w kierunku niedokrwienia za wynik dodatni przemawia pojawienie się nowych lub nasilenie istniejących regionalnych zaburzeń kurczliwości ścian lewej komory. Zaburzenia rytmu mogą wystąpić podczas badania, ale same nie stanowią typowego kryterium rozpoznania niedokrwienia.

Inne wskazania do zastosowania próby, to m.in.:

• diagnostyka niedokrwienia mięśnia sercowego u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów;

• ocena znaczenia wybranych zmian w tętnicach wieńcowych;

• ocena żywotności mięśnia sercowego po zawale lub przy zaburzonej kurczliwości lewej komory;

• ocena rezerwy kurczliwości w wybranych przypadkach niskoprzepływowego, niskogradientowego zwężenia zastawki aortalnej;

• wybrane przypadki oceny ryzyka przed dużą operacją pozasercową, gdy wynik wpłynie na dalsze postępowanie.

Badanie nie jest automatycznie pierwszym testem u każdej osoby z bólem w klatce piersiowej. Aktualne wytyczne uwzględniają również angio-TK tętnic wieńcowych i inne metody obrazowania czynnościowego.

Przeciwwskazania i bezpieczeństwo próby dobutaminowej

Próba dobutaminowa jest na ogół dobrze tolerowana, ale nie może być wykonywana u każdego pacjenta. Dobutamina przyspiesza pracę serca i zwiększa jego zapotrzebowanie na tlen, dlatego badanie mogłoby być niebezpieczne przy niestabilnej chorobie wieńcowej, świeżym zawale, niewyrównanej niewydolności serca, poważnych zaburzeniach rytmu lub bardzo wysokim, niekontrolowanym ciśnieniu.

Przeciwwskazaniem mogą być również:

• niektóre zaawansowane wady zastawkowe,

• znaczne utrudnienie odpływu krwi z lewej komory,

• ostre choroby serca, takie jak zapalenie mięśnia sercowego lub osierdzia.

Ostateczną decyzję zawsze podejmuje lekarz po zapoznaniu się ze stanem zdrowia pacjenta.

Przed badaniem należy poinformować personel o wszystkich chorobach, przyjmowanych lekach i wcześniejszych reakcjach uczuleniowych. Szczególnie ważne są informacje o przebytym zawale, omdleniach, arytmii, nadciśnieniu i stosowaniu beta-blokerów.

W czasie próby pacjent może odczuwać kołatanie serca, ciepło, drżenie, lekki ból głowy, nudności lub dyskomfort w klatce piersiowej. Objawy te najczęściej szybko ustępują po zakończeniu podawania dobutaminy. Każdą dolegliwość trzeba od razu zgłosić personelowi, nawet jeśli wydaje się niegroźna. Nie warto próbować „wytrzymać do końca”, ponieważ zgłaszane odczucia są ważną częścią oceny reakcji serca.

Podczas całego badania lekarz kontroluje obraz serca, EKG, tętno i ciśnienie tętnicze. Próba może zostać przerwana natychmiast, jeśli pojawi się niepokojący objaw, nieprawidłowa reakcja ciśnienia albo istotne zaburzenie rytmu. Poważne powikłania zdarzają się rzadko, jednak z tego powodu badanie wykonuje się w odpowiednio wyposażonej pracowni, w której dostępny jest sprzęt i leki potrzebne do szybkiego udzielenia pomocy.

Jak długo trwa badanie i co dzieje się po jego zakończeniu?

Cała wizyta trwa zwykle około 45–60 minut, chociaż sam wlew dobutaminy jest krótszy. Po zakończeniu podawania leku pacjent pozostaje pod obserwacją do czasu ustąpienia objawów i powrotu tętna oraz ciśnienia do bezpiecznych wartości. W niektórych przypadkach lekarz może podać lek odwracający działanie dobutaminy. O możliwości prowadzenia samochodu i powrotu do codziennych zajęć należy zdecydować zgodnie z zaleceniami pracowni.

Jak interpretuje się wynik próby?

Lekarz porównuje obrazy serca zarejestrowane w spoczynku, podczas kolejnych etapów obciążenia i po zakończeniu wlewu. Ocenia przede wszystkim kurczliwość poszczególnych części lewej komory, reakcję całego serca na obciążenie, zapis EKG, ciśnienie tętnicze oraz zgłaszane objawy. Wynik powinien być interpretowany łącznie z wywiadem i innymi badaniami pacjenta.

Jakie są ograniczenia badania?

Dokładność próby zależy od jakości obrazowania i doświadczenia osoby wykonującej badanie. Otyłość, przewlekła choroba płuc lub niekorzystne warunki anatomiczne mogą utrudniać ocenę ścian serca. W takich sytuacjach można zastosować echokardiograficzny środek kontrastujący albo wybrać inną metodę diagnostyczną. Badanie może również nie wykryć niewielkiego obszaru niedokrwienia lub zaburzeń mikrokrążenia wieńcowego.

Alternatywne metody diagnostyczne

Warto także wspomnieć o alternatywnych metodach diagnostycznych dla pacjentów, którzy nie mogą przystąpić do próby dobutaminowej. Należą do nich m.in. tradycyjne testy wysiłkowe na bieżni lub rowerze stacjonarnym oraz badania obrazowe, takie jak scyntygrafia perfuzyjna mięśnia sercowego czy rezonans magnetyczny serca.