Usuwanie mięśniaków macicy

Mięśniaki macicy – co to jest

Mięśniaki to łagodne guzy macicy, które powstają z namnażających się komórek mięśni. Mogą występować pojedynczo lub w grupach. Rozróżnia się kilkanaście ich typów, przy czym są one łagodne i nie dają przerzutów.

To, jakie dolegliwości powodują mięśniaki, zależy nie tylko od wielkości, ale też od położenia w macicy. Inaczej mogą przebiegać mięśniaki rosnące pod śluzówką jamy macicy, inaczej w ścianie macicy, a jeszcze inaczej na zewnątrz narządu.

Mięśniaki osiągają wielkość od kilku milimetrów do ponad 20 cm. Mają związek z estrogenami, gdyż częściej obserwuje się je u pacjentek o wysokim poziomie tych żeńskich hormonów. Teorię ową potwierdza praktyka: u kobiet po menopauzie mięśniaki czasem się zmniejszają lub zanikają. Szacunkowe dane mówią, że cierpi na nie ponad 5 mln Polek, w tym co druga 45-latka. To najczęstsze guzy macicy. Nie wszystkie wymagają leczenia. W 50-60 proc. przypadków nie dają objawów i nie dają też znać o swej obecności.

W przypadku mięśniaków bezobjawowych często wystarcza obserwacja i regularne kontrole ginekologiczne z badaniem obrazowym. Decyzja o leczeniu zwykle zależy od nasilenia objawów, planów rozrodczych, tempa wzrostu guza oraz tego, czy mięśniak wpływa na jamę macicy lub sąsiednie narządy.

Objawy mięśniaków macicy – kiedy do lekarza?

Do lekarza należy się udać, kiedy obserwuje się któryś z niepokojących objawów mięśniaka:

• nawracający ból brzucha i podbrzusza (guz uciska jelita, pęcherz moczowy i okolice krzyża),
• ból podczas stosunku,
• trwające długo krwawienia miesiączkowe i krwawienia w rytmie innym niż miesiączka, tak obfite, że prowadzące do niedokrwistości.

Przy obfitych krwawieniach ważne jest także sprawdzenie, czy nie rozwija się niedokrwistość z niedoboru żelaza (np. w badaniu morfologii). Jeżeli pojawiają się objawy osłabienia lub kołatania serca, duszności wysiłkowej lub zawrotów głowy, diagnostyka powinna być przyspieszona, bo długotrwałe krwawienia mogą stopniowo pogarszać stan zdrowia.

Histerektomia – operacja radykalna

Kobieta z podobnymi przypadłościami słyszy zwykle, że przyczyną jest mięśniak. I że może dojść u niej do anemii i osłabienia, dlatego najlepiej go usunąć – razem z macicą.

Dominujący trend, a właściwie chirurgiczną tradycję leczenia mięśniaków metodą histerektomii Amerykanie nazwali „karczowaniem macic”. Tymczasem w całej Unii Europejskiej wykonuje się rocznie 230 tys. takich zabiegów, na 300 tys. wszystkich przypadków operacyjnego usuwania mięśniaków.

Niestety, terapia taka ma poważne skutki uboczne. Po histerektomii z oczywistych powodów nie można już rodzić, a pozbawienie macicy nierzadko odbija się na stanie psychicznym także tych pacjentek, które dzieci już nie planują albo nie mogą ich mieć z powodu wieku. Inne powikłania to np. obniżenie narządów miednicy.

Czy histerektomia jest koniecznością? Na Zachodzie od dawna słychać, że nie zawsze. Już w 2014 r. berliński Instytut Kocha alarmował: aż 80 proc. operacji ze 130 tys. przeanalizowanych wykonano niepotrzebnie. Można było zastosować inne leczenie.

Leczenie mięśniaków – metody oszczędzające

Do najpopularniejszych metod oszczędzających leczenia mięśniaków zaliczamy miomektomię, embolizację UAE i leczenie ultradźwiękami.

W części przypadków rozważa się także leczenie farmakologiczne, które ma na celu zmniejszenie dolegliwości (zwłaszcza krwawień) lub czasowe zmniejszenie objętości mięśniaka przed zabiegiem. Niektóre terapie hormonalne mają ograniczenia bezpieczeństwa i wskazań, a ich dostępność może się różnić w zależności od kraju oraz indywidualnej sytuacji pacjentki.

Miomektomia

Wycięcie mięśniaka z zachowaniem macicy to miomektomia. Przeprowadza się ją na kilka sposobów. Metoda, przy której otwiera się jamę brzuszną, jest przydatna przy guzach osadzonych głęboko. Niesie ze sobą te same komplikacje, co każda klasyczna operacja, choćby utrata krwi i infekcje, zrosty. Gojenie trwa prawie miesiąc.

Nowością są zabiegi minimalnie inwazyjne. Używa się laparoskopu, histeroskopu, a nawet sięga po najnowocześniejsze technologie, np. robota chirurgicznego da Vinci. W ten sposób wycinane są nieduże mięśniaki rosnące płytko. Przed miomektomią lekarz zwykle ocenia, czy mięśniak deformuje jamę macicy i w jakim stopniu. Ma to znaczenie m.in. dla wyboru techniki (dostęp przez jamę brzuszną, laparoskopowo lub przez kanał szyjki macicy) oraz dla planowania ciąży po zabiegu.

Zalety metody:

• ślady na ciele są właściwie niedostrzegalne, bo wystarczy cztery, pięć nacięć o długości najwyżej 1 cm; gdy chirurg dostanie się do macicy przez pochwę, blizn nie ma wcale,
• boli mniej,
• zmniejsza się możliwość infekcji i powikłań,
• skraca się czas powrotu do zdrowia, pacjentki wychodzą ze szpitala nawet dzień po zabiegu, goją się w tydzień, dwa.

Przeciwwskazaniem dla laparoskopowego usunięcia mięśniaków jest otyłość.

Embolizacja tętnic macicznych (UAE)

To kolejny sposób leczenia oszczędzającego. Polega na wprowadzeniu do naczynia krwionośnego środka, który zadziała jak zator naczyniowy, zamykając dopływ krwi do mięśniaka. Dojdzie wówczas do niedokrwienia guza i stopniowej martwicy.

Gdy istnieją przeciwwskazania do operacji, sprawdza się właśnie ta metoda. Wyklucza się ją jednak przy mięśniakach bezobjawowych, bardzo dużych czy połączonych pasmem tkanki ze ścianą macicy, tzw. uszypułowanych, u pacjentek z zaburzeniami krzepnięcia krwi, niewydolnością nerek, nadczynnością tarczycy oraz u kobiet planujących ciążę (zabieg zwiększa bowiem ryzyko krwotoku i poronienia).

W kwalifikacji do UAE istotne jest m.in. wykluczenie innych przyczyn krwawień oraz ocena unaczynienia i lokalizacji guzów. Dzięki temu można lepiej przewidzieć skuteczność metody oraz ryzyko działań niepożądanych.

Jakie są zalety embolizacji? Przede wszystkim wszystko trwa krócej: zabieg – 40 minut, pobyt w szpitalu – dobę, a rekonwalescencja – kilka dni. Po embolizacji tętnic nie ma blizn. Wyraźne zmniejsza się krwawienie przy miesiączce.

Leczenie ultradźwiękami - MRgFUS

Najświeższa nieinwazyjna metoda polega na obkurczaniu mięśniaków z użyciem ultradźwięków i rezonansu magnetycznego (Magnetic Resonance-Guided Focused Ultrasound). Dźwięki o wysokiej częstotliwości kieruje się na brzuch pacjentki tak, by w zasięgu ich wiązki znalazł się mięśniak. Skupienie fal powoduje powstanie temperatury rzędu 60-90 st. C. W rezultacie tkanka mięśniaka obumiera stopniowo. Układ immunologiczny usuwa ją z organizmu, ewentualnie w jej miejscu pojawia się zdrowa tkanka łączna.

W praktyce kwalifikacja do MRgFUS znaczenie ma:

• położenie guza,
• wielkość guza,
• stopień ukrwienia
• to, czy w torze wiązki ultradźwięków nie znajdują się struktury, których nie można bezpiecznie „ominąć”.

Dlatego przed zabiegiem wykonuje się ocenę obrazową, aby potwierdzić, że metoda jest odpowiednia i bezpieczna dla danego typu mięśniaka.

Korzyści z MRgFUS:

• kobieta pozostaje płodna,
• na ciele nie ma nawet małych blizn,
• zabieg przeprowadzany jest w warunkach ambulatoryjnych; choć trwa 3-4 godziny, jeszcze tego samego dnia można wracać do normalnego życia.

Zdarzają się skutki uboczne, np. bóle pleców, nudności, gorączka, zaczerwienienie skóry, plamienia, infekcja dróg moczowych... To zwykle działania niepożądane, które wymagają kontroli lekarskiej.

Metoda może się nie sprawdzić przy mięśniakach silnie ukrwionych, o średnicy ponad 10 cm czy narosłych w miejscu, na którym nie da się zogniskować ultradźwięków. Wybór każdej z opisanych terapii zależy od stanu pacjentki, pozostaje sprawą indywidualną.

Mięśniaki w ciąży – ryzyko i postępowanie

U kobiet oczekujących dziecka mięśniak może oznaczać ryzyko poronienia lub przedwczesnego porodu. Nie zdarza się to często, ale się zdarza, zwłaszcza kiedy guz ma duże rozmiary. Niestety, dopóki ciąża trwa, nie można go usuwać ani leczyć w inny sposób.

W czasie ciąży postępowanie zwykle polega na obserwacji i leczeniu objawowym, a plan kontroli dobiera się do wielkości i położenia mięśniaka oraz zgłaszanych dolegliwości. Jeżeli pojawiają się nasilone bóle brzucha, nieprawidłowe krwawienia lub objawy sugerujące przedwczesną czynność skurczową, konieczna jest pilna konsultacja położnicza.

Dlaczego może być niebezpieczny? Może powodować przedwczesne skurcze. Do tego u kobiety ciężarnej ma tendencje do rozrastania się. Jeśli robi to w kierunku wnętrza macicy, zabiera miejsce dziecku, zaburzając tym samym jego rozwój.

Czasem powoduje komplikacje podczas porodu, a nawet po nim, np. krwawienia większe niż normalnie. Bywa, że rośnie blisko ujścia macicy, blokując drogę dziecku. Poród siłami natury staje się wówczas niemożliwy, więc trzeba zastosować cesarskie cięcie. Co ciekawe, gdy dziecko przyjdzie na świat, mięśniaki... maleją po porodzie. Przestają być problemem. Jednak lepiej się ich pozbyć, zwłaszcza wtedy, kiedy kobieta planuje kolejne ciąże.

Usunięcie – niezależnie od metody – jest możliwe najwcześniej sześć tygodni po porodzie.

FAQ , czyli najczęstsze pytania o usuwanie mięśniaków macicy

• Czy mięśniaki bolą?

  Mięśniaki same w sobie nie bolą. Powodują jednak dolegliwości bólowe, bo rosnąc zaczynają uciskać na jelita, pęcherz moczowy oraz okolice kręgów krzyżowych.

• Usunięcie mięśniaka. Ile zwolnienia?

  Okres rekonwalescencji zależy od wybranej metody usunięcia mięśniaka. Po klasycznej operacji chirurgicznej trwa nawet miesiąc. Po zabiegu laparoskopowym – średnio dwa tygodnie. Po embolizacji tętnic macicznych – kilka dni. Przy nieinwazyjnym leczeniu ultradźwiękami pacjent dochodzi do siebie w kilka godzin.

• Usunięcie mięśniaka macicy. Jak długo w szpitalu?

  Przy wyłuszczaniu mięśniaka hospitalizacja trwa od trzech do pięciu dni, zależnie od samopoczucia pacjentki. Przy embolizacji tętnic macicznych – dobę. Przy leczeniu ultradźwiękami – do sześciu godzin (zabieg przeprowadza się w trybie ambulatoryjnym).

• Jak pozbyć się mięśniaków macicy?

  Mięśniaki usuwa się na kilka sposobów. Zabiegi dzieli się na radykalne (usunięcie mięśniaka wraz z całą macicą) oraz oszczędzające macicę. W obu wypadkach stosowana jest klasyczna metoda chirurgiczna, polegająca na rozcięciu jamy brzusznej, a także metody mało inwazyjne, na czele z laparoskopową. Inny sposób pozbycia się mięśniaków to embolizacja tętnic macicznych. Polega ona na zablokowaniu dopływu krwi do mięśniaka i doprowadzeniu tym sposobem do jego martwicy. Najmniej inwazyjna jest metoda leczenia ultradźwiękami. Wiązkę fal dźwiękowych o wysokiej częstotliwości ogniskuje się na mięśniaku, skupienie to powoduje wzrost temperatury do 90 st. C, pod jej wpływem tkanka guza obumiera.

• Mięsak macicy. Jak szybko rośnie?

  Mięsak to nowotwór złośliwy, w odróżnieniu od łagodnego mięśniaka. Dotyczy głównie kobiet mających 50-60 lat, czyli przechodzących menopauzę. Zwykle rośnie szybko, wystarczy mu sześć miesięcy na powiększenie się z 1 cm do 10 cm.