Rektoskopia

Co to jest rektoskopia?

Rektoskopia polega na wprowadzeniu przez odbyt specjalnego wziernika, który obrazuje stan końcowego odcinka układu pokarmowego. Badanie to służy nie tylko diagnostyce – w jego trakcie można także pobrać wycinek do dalszych badań, który następnie poddaje się ocenie laboratoryjnej.

Dzięki temu możliwe jest ustalenie, czy występujące zmiany mają charakter zapalny, wrzodowy czy nowotworowy. W przebiegu rektoskopii można ponadto usunąć zmiany chorobowe (np. polipy) lub ciała obce.

Rektoskopia jest badaniem minimalnie inwazyjnym, które pozwala na uzyskanie dokładnego obrazu błony śluzowej kanału odbytu i odbytnicy. Może być stosowana zarówno w diagnostyce schorzeń odbytu, jak i jako procedura terapeutyczna.

Rektoskopia a kolonoskopia – różnice i podobieństwa

Rektoskopia to nie jedyne badanie, które umożliwia sprawdzenie stanu odbytu i odbytnicy. Do obrazowania jelita grubego służy przede wszystkim  kolonoskopia, która jest w stanie zbadać je na całej jego długości.

Rektoskopia jest w stanie poddać ocenie tylko jego końcowy fragment, czyli odbytnicę. Jeszcze innym badaniem jest anoskopia, czyli wziernikowanie kanału odbytu i końcowego odcinka odbytnicy.

Podczas gdy rektoskopia jest bardziej skoncentrowana na odbytnicy, kolonoskopia pozwala na ocenę całego jelita grubego. Obie procedury są jednak nieocenione w diagnostyce dolegliwości gastroenterologicznych i często są stosowane komplementarnie w celu uzyskania pełniejszego obrazu stanu zdrowia pacjenta.

Jeszcze innym badaniem jest sigmoidoskopia, która pozwala ocenić nie tylko odbytnicę, ale również część esicy, dlatego obejmuje większy odcinek jelita niż rektoskopia.

Kwalifikacja do zabiegu

Decyzja o wykonaniu rektoskopii jest zawsze indywidualnie podejmowana przez lekarza, na podstawie konsultacji z pacjentem. Lekarz rozważa korzyści z badania w porównaniu do potencjalnych ryzyk i ewentualnych przeciwwskazań.

Wskazania i przeciwwskazania do rektoskopii

Ze względu na to, iż rektoskopię wykonuje się w celach diagnostycznych i/lub terapeutycznych, wskazania do przeprowadzenia tego badania możemy podzielić na dwie grupy.

Do wskazań diagnostycznych zaliczamy przede wszystkim:

• krwawienia z odbytu (także te utajone),

• ból lub świąd w okolicy odbytu,

• problemy z wypróżnieniami (m.in. bezwiedne oddawanie stolca, daremne parcia na stolec), przewlekłe biegunki lub zaparcia,

• sączenie wydzieliny z odbytu,

• anemię o nieustalonej przyczynie.

Na liście wskazań terapeutycznych znajdują się natomiast:

• usunięcie polipów,

• usunięcie ciała obcego,

• zahamowanie krwawienia z owrzodzeń bądź guzów.

Istnieją także przeciwwskazania do rektoskopii. Są to przede wszystkim: zaostrzenie choroby Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, a także ciężkie choroby serca lub płuc.

W sytuacji, w której lekarz chciałby pobrać wycinek do badania, przeciwwskazaniem są także zaburzenia krzepnięcia krwi. Przed przystąpieniem do badania, pacjent powinien skonsultować się z lekarzem, aby ocenić ewentualne ryzyko oraz dostosować ewentualne przygotowania medyczne.

Konsultacja obejmuje ocenę historii medycznej oraz przyjmowanych leków.

Rektoskopia – przygotowanie i zalecenia przed badaniem

Rektoskopia jest badaniem, które wymaga od pacjenta specjalnego przygotowania. Na dwa dni przed wziernikowaniem odbytu należy zmienić dietę na półpłynną. Przyjmować można wówczas kisiele, zupy-kremy lub buliony, soki, budynie oraz oczywiście niegazowaną wodę.

W tym czasie nie należy pić czarnej kawy, a także spożywać produktów barwiących stolec (jagód, buraków). Na badanie należy zgłosić się na czczo – wodę trzeba jednak przestać pić na około 4 godziny przed wziernikowaniem odbytu.

Przed badaniem należy także wykonać dwukrotnie tak zwaną wlewkę doodbytniczą, z wykorzystaniem preparatów dostępnych w aptece. Pierwszą wlewkę przeprowadza się późnym wieczorem dzień przed rektoskopią, drugą zaś w dniu wziernikowania, na około 2–3 godziny przed jego rozpoczęciem.

Przebieg badania rektoskopii

Przed rozpoczęciem wziernikowania odbytu pacjentowi wykonuje się lewatywę oraz badanie per rectum. Osoba badana musi przyjąć tak zwaną pozycję kolankowo-łokciową. Jeżeli z jakichś przyczyn nie jest to możliwe, dopuszcza się ułożenie lewoboczne, z przykurczonymi udami, nieco skręconym tułowiem i pośladkami lekko wysuniętymi poza brzeg stołu. Gdy pacjent jest już odpowiednio przygotowany, lekarz wkłada do jego odbytnicy wziernik uprzednio nasmarowany preparatem znieczulającym. Badanie diagnostyczne trwa kilka minut, zaś zabiegowe około kwadransa.

Może towarzyszyć mu lekki ból, dyskomfort oraz uczucie parcia na jelito. Wyniki badania są często dostępne w krótkim czasie po jego zakończeniu. Jeżeli pobrano wycinki do badań histopatologicznych, czas oczekiwania na szczegółowe wyniki może się wydłużyć do kilku dni lub tygodni.

Czy rektoskopia boli?

Rektoskopia zwykle nie jest bolesna, jednak podczas badania pacjent może odczuwać dyskomfort, uczucie parcia na stolec lub krótkotrwałe skurcze. W razie potrzeby lekarz może zastosować preparat znieczulający lub leki uspokajające.

Ryzyko, powikłania

Rektoskopia jest procedurą bezpieczną, ale jak każde badanie inwazyjne niesie ze sobą pewne ryzyko. Możliwe komplikacje obejmują krwawienie, perforację jelita oraz reakcje alergiczne na użyte preparaty.

W rzadkich przypadkach mogą wystąpić również zakażenia.

Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem po badaniu?

Bezzwłocznie zgłoś się do placówki, na SOR lub zadzwoń pod numer alarmowy 112, jeśli po rektoskopii pojawi się:

• obfite krwawienie z odbytu lub krwawienie narastające, utrzymujące się dłużej niż kilkanaście godzin (zwłaszcza po pobraniu wycinków),

• silny, narastający ból brzucha lub okolicy odbytu, nieustępujący po lekach zaleconych przez lekarza,

• gorączka (≥38°C), dreszcze lub objawy zakażenia,

• zawroty głowy, osłabienie, omdlenie lub bladość,

• znaczne wzdęcie, twardy brzuch, wymioty, trudności w oddawaniu gazów albo stolca,

• ropna wydzielina lub nasilający się obrzęk w okolicy odbytu.

Co zamiast rektoskopii?

Alternatywne metody obrazowania jelita grubego obejmują  kolonoskopię, która pozwala na pełne zbadanie jelita grubego. Inne opcje to anoskopia, ultrasonografia endoskopowa (EUS) lub badania obrazowe, jak tomografia komputerowa (CT) czy rezonans magnetyczny (MRI), choć nie dostarczają one tak szczegółowego obrazu jelit jak rektoskopia.

Postępowanie po badaniu rektoskopowym

Po rektoskopii większość pacjentów może szybko wrócić do codziennych aktywności, jednak przez krótki czas warto stosować się do zaleceń lekarza dotyczących diety, wysiłku fizycznego i obserwacji samopoczucia. Odpowiednie postępowanie po badaniu pomaga zmniejszyć ryzyko powikłań oraz wspiera prawidłową regenerację, szczególnie jeśli podczas procedury pobrano wycinki lub wykonano dodatkowe zabiegi.

 Zalecenia po badaniu:

• Po standardowej rektoskopii bez sedacji zwykle można wrócić do codziennych aktywności tego samego dnia; w razie złego samopoczucia zaplanuj odpoczynek.

• Przez około 24 godziny unikaj intensywnego wysiłku fizycznego. Jeśli usunięto polip lub wykonano szerszy zabieg, lekarz może zalecić dłuższe ograniczenia aktywności (np. 48–72 godziny).

• Możliwe jest niewielkie plamienie z odbytu lub przejściowe skurcze brzucha, zwłaszcza po pobraniu wycinków.

• W dniu badania wybierz lekkostrawne posiłki i pij odpowiednią ilość płynów; unikaj alkoholu, bardzo ostrych potraw oraz produktów nasilających wzdęcia (np. rośliny strączkowe, kapusta) do czasu ustąpienia dyskomfortu.

• Przyjmuj swoje stałe leki zgodnie z zaleceniami. O ewentualnych modyfikacjach, szczególnie w przypadku leków przeciwkrzepliwych lub przeciwpłytkowych, decyduje lekarz prowadzący.

• Jeśli podano leki uspokajające, nie prowadź pojazdów ani nie obsługuj maszyn przez 24 godziny i zapewnij sobie opiekę osoby dorosłej.

FAQ – najczęstsze pytania o rektoskopię

• Jaka jest cena rektoskopii?

  Badanie, jakim jest rektoskopia diagnostyczna, kosztuje średnio 200 zł. Wziernikowanie z pobraniem wycinków to już zwykle wydatek w wysokości 300 zł. Średnia cena rektoskopii zabiegowej to natomiast około 270 zł.

• Czy rektoskopia boli?

  Rektoskopia z pewnością nie należy do przyjemnych badań, jednak aby zminimalizować dyskomfort pacjenta na wziernik nakłada się specjalny żel znieczulający. Mimo to podczas badania może wystąpić lekki ból.

• Czy można wykonać rektoskopię u dziecka?

  Jak najbardziej! Podczas gdy standardowy wziernik do rektoskopii ma od 20 do 30 cm długości i 2 cm średnicy, wziernik stosowany podczas rektoskopii u dzieci ma średnicę 1 cm.

• Jakie są powikłania po rektoskopii?

  Rektoskopia jest bezpiecznym badaniem, które wykonuje się nawet u dzieci i kobiet w ciąży. Poważne powikłania takie jak przekłucie jelita grubego zdarzają się bardzo rzadko. Czasami po wziernikowaniu może pojawić się lekkie krwawienie, jednak jeśli jest ono niewielkie, nie powinno być powodem do niepokoju.