Badanie USG UBM

Ultrasonografia (USG) to powszechnie stosowana w medycynie technika bezinwazyjnego obrazowania i badania tkanek przy pomocy ultradźwięków. Charakteryzuje się wysoką zdolnością do wykrywania niewielkich zmian w narządach – wynosi ona od 0,1 mm do milimetra. W okulistyce aparaty USG znalazły zastosowanie w obrazowaniu różnych przekrojów gałki ocznej, jej poszczególnych warstw i budowy, a częściowo także w uwidacznianiu struktur oczodołowych.

USG oka – zasada działania, wskazania i przebieg

Aparat USG wyposażony w głowicę emitującą fale ultradźwiękowe wykorzystuje zjawisko ich rozchodzenia się oraz odbicia na granicy ośrodków o różnych gęstościach. Pozwala ocenić wielkość, kształt i strukturę narządów, a w szczególności zróżnicować zmiany o charakterze płynnym od zmian stałych (litych). Głowica przykładana do oka przy zamkniętych powiekach pozwala na zbadanie wnętrza gałki ocznej nawet w przypadkach zmętnienia rogówki lub soczewki.

Wskazania do USG oka

Wskazaniami do przeprowadzenia badania są m.in.:

• odwarstwienia siatkówki
• męty w ciele szklistym oraz występowanie wewnątrzgałkowych ciał obcych
• pomiar długości gałki ocznej w krótkowzroczności oraz mocy wszczepianej soczewki w przypadku operacji zaćmy
• guzy wewnątrzgałkowe, wylew krwi do gałki ocznej
• badanie tylnego odcinka oka w stanach zapalnych, pourazowych oraz krwotokach
• zmian zachodzących w gałce ocznej w przebiegu cukrzycy

Bezpieczeństwo i czas trwania badania

Ultrasonografia wnętrza oka trwa od kilku do kilkunastu minut. Jest badaniem bezpiecznym, szybkim, bezbolesnym, a przede wszystkim nieobciążającym pacjenta.

UBM – badanie przedniego odcinka oka

W przypadku przedniego odcinka oka badanie USG nosi nazwę UBM, czyli biomikroskopii ultradźwiękowej. Służy do badania rogówki, komory przedniej, kąta przesączania, tęczówki, soczewki, ciała rzęskowego, ciała szklistego i siatkówki. Zalecanym badaniem siatkówki oka jest również panfundoskopia.

Do aparatu USG podłączana jest wtedy specjalna głowica biomikroskopowa, emitująca skondensowaną wiązkę ultradźwięków o bardzo wysokiej częstotliwości (35–50 MHz). Pozwala to na diagnostykę zmian chorobowych, niewykrywalnych przez inne typy aparatury i uzyskanie rzeczywistych obrazów przedniego odcinka gałki ocznej o rozdzielczości porównywalnej do badania mikroskopowego.

Przebieg badania UBM

Po miejscowym znieczuleniu na oko pacjenta zakładana jest nasadka nagałkowa, czyli specjalny elastyczny pojemnik wypełniony płynem, w którym zanurza się końcówkę sondy. Badanie jest bezdotykowe (sonda nie ma bezpośredniego kontaktu z gałką oczną). Na monitorze pojawia się przekrój przedniej komory oka.

Kiedy warto wykonać UBM?

Dla kogo UBM jest szczególnie przydatne:

• u pacjentów z podejrzeniem jaskry zamykającego się kąta, mechanizmu blokowego lub plateau iris (szczegółowa ocena kąta przesączania i obszaru za tęczówką),
• w przypadku nieprzezroczystych ośrodków (np. obrzęk lub blizny rogówki, krwawienie do komory przedniej), gdy inne metody optyczne są ograniczone,
• przy podejrzeniu zmian ciała rzęskowego (torbiele, guzy), cyklodializy lub uszkodzeń po urazach gałki ocznej,
• podczas planowania i kontroli położenia soczewek wewnątrzgałkowych, w tym soczewek fakijnych, zwłaszcza u osób po zabiegach refrakcyjnych lub z dużą krótkowzrocznością,
• do oceny struktur przedniego odcinka po zabiegach chirurgicznych i laserowych (np. skuteczność zabiegów przeciwjaskrowych).

Przeciwwskazania i ograniczenia UBM

Ograniczenia i potencjalne przeciwwskazania:

• podejrzenie pęknięcia gałki ocznej lub świeże, nieszczelne rany pooperacyjne – badanie odkłada się do czasu zabezpieczenia rany,

• aktywne zapalenie lub owrzodzenie rogówki/spojówki oraz znaczne podrażnienie powierzchni oka – rozważa się alternatywną diagnostykę,

• trudności ze współpracą (np. u małych dzieci lub osób, które nie są w stanie utrzymać nieruchomego oka); wyjątkowo może być potrzebna dodatkowa pomoc lub sedacja,

• nadwrażliwość na miejscowe środki znieczulające stosowane do przygotowania oka – wymaga doboru bezpiecznej alternatywy lub odstąpienia od badania,

• metoda obrazuje głównie przedni odcinek oka; do oceny struktur tylnego odcinka konieczne są inne techniki (np. USG B-scan, OCT siatkówki).

UBM a OCT – czym się różnią

UBM uzupełnia badanie OCT przedniego odcinka: techniki optyczne zapewniają bardzo wysoką rozdzielczość w strukturach przezroczystych, natomiast UBM dzięki ultradźwiękom pozwala ocenić obszary ukryte za tęczówką i ciałem rzęskowym oraz zobrazować tkanki mimo zmętnień.

Zastosowania ultrabiomikroskopii w okulistyce

Badanie przy pomocy ultrabiomikroskopu stosowane jest w diagnostyce wielu różnych schorzeń narządu wzroku, w tym w chorobach rogówki i spojówki, zmianach w obwodowej części siatkówki i naczyniówki oraz w przypadku odwarstwienia i rozwarstwienia siatkówki i naczyniówki.

Najczęstsze zastosowania kliniczne

Szczególne zastosowanie UBM znajduje w przypadkach:

• diagnostyki i monitorowania jaskry (badanie kąta przesączania),

• guzów przedniego odcinka gałki,

• zmian tęczówki (torbiele, guzy, zrosty),

• oceny efektywności leczenia po zabiegach laserowych i chirurgicznych przedniego odcinka gałki ocznej,

• oceny przedniego odcinka po urazach gałki ocznej,

• oceny stosunków anatomicznych przedniego odcinka gałki ocznej oraz położenia sztucznych soczewek wewnątrzgałkowych po zabiegach chirurgicznych usunięcia zaćmy.

Zalety UBM i nowoczesne możliwości

Ultrabiomikroskopia jest zaawansowaną i skuteczną metodą diagnostyczną, która odgrywa istotną rolę w wykrywaniu i diagnozowaniu różnorodnych chorób narządu wzroku. Dzięki swojej zdolności do uzyskiwania szczegółowych obrazów struktur wewnętrznych oka, ultrabiomikroskopia umożliwia lekarzom dokładną ocenę zmian patologicznych, identyfikację problemów oraz planowanie odpowiednich strategii terapeutycznych. Jej znaczenie w dziedzinie medycyny okulistycznej przyczynia się do efektywniejszej opieki nad pacjentami i osiągnięcia lepszych rezultatów w leczeniu chorób narządu wzroku.

Parametry techniczne i jakość obrazu

Nowoczesne możliwości UBM, które warto znać:

• wysokoczęstotliwościowe głowice (około 35–50 MHz) oraz udoskonalone algorytmy przetwarzania obrazu zapewniają ostrzejszy, bardziej kontrastowy obraz drobnych struktur,

• szybsze skanowanie i rejestracja wideo w wysokiej jakości ułatwiają ocenę dynamiczną kąta przesączania i ruchomości tęczówki w czasie rzeczywistym,

• oprogramowanie oferuje automatyczne pomiary parametrów kąta (np. AOD, TISA) i porównania między wizytami, co wspiera monitorowanie jaskry,

• stosowanie jednorazowych, sterylnych nasadek/nasadek nagałkowych oraz mniejszych kubeczków immersyjnych poprawia komfort i bezpieczeństwo badania,

• integracja z innymi systemami obrazowania i dokumentacją medyczną ułatwia planowanie zabiegów (np. soczewki fakijne, operacje przeciwjaskrowe) i archiwizację wyników.

Cena badania UBM

Cena badania w prywatnej klinice okulistycznej wynosi ok. 180–270 zł za dwoje oczu.