Co to jest Disulfiram?

Disulfiram, szerzej znany jako Esperal jest obecnie najbardziej znanym środkiem farmakologicznym powodującym "uczulenie" na alkohol. Historia tej substancji i jej zastosowania w lecznictwie uzależnień sięga końca lat 40-tych XX wieku, kiedy to duńscy lekarze wprowadzili disulfiram jako wsparcie psychoterapii w leczeniu alkoholizmu. Co ciekawe substancja ta była dobrze znana już wcześniej, bowiem w latach 30-tych używano jej z powodzeniem w zakładach wulkanizacyjnych do  przyspieszania tego procesu. A kilka lat później zyskała popularność jako silny środek przeciwpasożytniczy.

Czym jest Disulfiram?

Disulfiram to lek stosowany głównie w leczeniu alkoholizmu. Disulfiram (DSF) to związek organiczny, a dokładnie disiarczek bis(dietylotiokarbamoilu) i należy do grupy ditiokarbaminianów.

Disulfiram może powodować działania niepożądane również wtedy, gdy pacjent nie spożywa alkoholu. Najczęściej opisywane są senność, zmęczenie, bóle głowy, metaliczny lub czosnkowy posmak oraz dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Rzadziej mogą wystąpić zaburzenia czynności wątroby, uszkodzenie nerwów obwodowych, zaburzenia widzenia, depresja lub objawy psychotyczne. Pojawienie się żółtaczki, ciemnego moczu, nasilonego osłabienia albo zaburzeń czucia wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.

Reakcja disulfiramowa – czym jest i jakie ma skutki?

Disulfiram jest inhibitorem dehydrogenazy aldehydowej (ALDH), czyli ważnego dla metabolizmu alkoholu enzymu. A dokładnie alkohol etylowy w organizmie człowieka przy pomocy dehydrogenazy alkoholowej rozkładany jest do toksycznego aldehydu octowego, który z kolei dzięki dehydrogenazie aldehydowej rozkładany jest do mniej szkodliwego kwasu octowego. Tak więc w przypadku połączenia disulfiramu z alkoholem, niemożliwa jest przemiana aldehydu w kwas octowy, co wiąże się z jego kumulacją w tkankach organizmu.

Nierozkładany aldehyd octowy wywołuje wiele nieprzyjemnych objawów, takich jak:

• tętniący ból głowy,

• uderzenia gorąca,

• kołatanie serca,

• nudności i wymioty.

W przypadku dłuższego hamowania enzymu ALDH może wywołać niebezpieczne dla życia zaburzenia rytmu serca, a nawet zapaść. Stopień nasilenia objawów jest proporcjonalny do ilości spożytego alkoholu i utrzymują się zazwyczaj przez okres 30 - 60 minut lub nawet kilku godzin w przypadku spożycia większej ilości.

Disulfiram w leczeniu alkoholizmu

Powyższe właściwości pozwoliły wykorzystać disulfiram w terapii uzależnienia od alkoholu. Disulfiram jako środek farmakologiczny funkcjonuje w dwóch formach, a mianowicie w formie doustnej (Anticol) oraz w formie 8–10 tabletek wszczepianych podpowięziowo. Obie formy podania zaliczane są do tak zwanej terapii awersyjnej, czyli terapii opierającej się na poczuciu lęku przed konsekwencjami spożycia alkoholu w przypadku jednoczesnego przyjmowania disulfiramu. Obawa przed niepożądanymi objawami może powstrzymać pacjenta od spożycia alkoholu, co za tym idzie pomóc w terapii uzależnienia. Niemniej zaznaczyć należy, iż powodzenie terapii uzależnienia od alkoholu leży w głównej mierze w woli chorego i jego motywacji do walki z nałogiem.

Terapia disulfiramem jest przeprowadzana jedynie za zgodą pacjenta i pod opieką lekarza. W przypadku terapii Esperalem pacjentowi zostaje zaszytych podskórnie kilka sterylnych tabletek, które przez cały czas uwalniają substancję (disulfiram) do organizmu. Jednorazowa terapia trwa przez okres około 8 miesięcy i może być powtarzana.

Kto nie powinien stosować disulfiramu?

Disulfiram nie jest odpowiedni dla każdego pacjenta. Przed rozpoczęciem leczenia lekarz powinien zebrać dokładny wywiad, ocenić stan zdrowia oraz sprawdzić wszystkie stosowane leki i preparaty dostępne bez recepty.

Do najważniejszych przeciwwskazań należą:

• nadwrażliwość na disulfiram, tiokarbaminiany lub pozostałe składniki preparatu,
• stan upojenia alkoholowego lub niedawne spożycie alkoholu,
• niewydolność serca, choroba niedokrwienna serca i niekontrolowane nadciśnienie,
• określone zaburzenia psychiczne, w tym psychozy,
• próby samobójcze w wywiadzie,
• brak świadomej zgody pacjenta na leczenie.

Szczególnej ostrożności wymagają osoby z chorobami wątroby, nerek lub układu oddechowego, a także pacjenci z cukrzycą, padaczką i innymi chorobami serca. Stosowanie disulfiramu w ciąży lub podczas karmienia piersią wymaga indywidualnej oceny lekarza.

Disulfiram może wchodzić w interakcje m.in. z metronidazolem, izoniazydem, fenytoiną, lekami przeciwzakrzepowymi, diazepamem oraz niektórymi lekami przeciwdepresyjnymi. Z tego powodu przed zabiegiem lub rozpoczęciem tabletek należy przekazać lekarzowi pełną listę przyjmowanych preparatów.

Jakie badania wykonuje się przed leczeniem?

Przed zastosowaniem disulfiramu lekarz powinien przeprowadzić szczegółowy wywiad, sprawdzić wszystkie przyjmowane leki oraz ocenić stan układu krążenia, wątroby, nerek i zdrowia psychicznego. Zwykle wykonuje się badania czynności wątroby oraz oznaczenie elektrolitów i parametrów nerkowych. Leczenie wymaga późniejszych kontroli lekarskich.

Jak długo działa wszywka disulfiram ?

Wszywka z disulfiramem działa przez okres od 8 do 12 miesięcy. Długość działania zależy od indywidualnych cech pacjenta, takich jak metabolizm, ale także od dawki leku. W ciągu tego czasu, lek jest stopniowo uwalniany do organizmu, co powoduje, że pacjent nie może spożywać alkoholu bez wywołania nieprzyjemnych i potencjalnie groźnych objawów reakcji disulfiramowej. 

Po upływie tego okresu działanie wszywki stopniowo zanika, co oznacza, że pacjent może ponownie odczuwać pokusę spożywania alkoholu bez ryzyka natychmiastowych reakcji fizjologicznych, dlatego kontynuacja terapii i wsparcie psychologiczne są kluczowe dla długoterminowego sukcesu terapii uzależnień.

Alkohol ukryty w żywności, lekach i kosmetykach

Podczas leczenia należy unikać nie tylko napojów alkoholowych, lecz także produktów zawierających etanol. Alkohol może znajdować się m.in. w syropach, płynach do płukania jamy ustnej, sosach, niektórych słodyczach, kosmetykach i preparatach do dezynfekcji. Reakcję mogą wywołać nawet niewielkie ilości, dlatego skład każdego produktu należy dokładnie sprawdzać.