Co to jest torbiel boczna szyi?

Natura dość precyzyjnie zaplanowała rozwój ludzkich zarodków - do każdego wydarzenia dochodzi w zasadzie w ściśle określonym czasie. Przykładowo, około 21. dnia ciąży zaczyna pracować serce, w 3. miesiącu życia płodowego swoją czynność podejmują nerki. W trakcie dziewięciu miesięcy rozwoju u dziecka zachodzą wszelkie procesy, które mają uczynić je zdolnym do życia poza organizmem matki.

Torbiel boczna szyi – co to jest?

Torbiel boczna szyi bywa określana również mianem torbieli skrzelopochodnej lub branchiogennej. Nazwa związana jest z tym, z jakich struktur powstaje ten twór. Z tzw. łuków skrzelowych rozwijają się różne narządy, takie jak te zlokalizowane w obrębie głowy i szyi. Pozostałości wspomnianych struktur prawidłowo zanikają około 7. tygodnia rozwoju płodu.

Kiedy jednak nie dochodzi do tego zjawiska, może pojawiać się patologia pod postacią opisywanej torbieli. Prawdopodobnie w patogenezie zmiany udział mają czynniki genetyczne - mogą one bowiem występować rodzinnie. Torbiel boczna szyi jest zmianą nienowotworową, która jest wyściełana nabłonkiem i w swoim wnętrzu zawiera głównie śluz.

Lokalizacja i cechy torbieli

Dokładna lokalizacja torbieli bocznej szyi zależy od tego, z której kieszonki skrzelowej pochodzi dany twór. Najczęstsze (stanowiące, według medicine.yale.edu, 90% przypadków problemu) są zmiany powstające z II kieszonki. Zlokalizowane są one w dolnej części szyi, w sąsiedztwie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego i mogą być połączone z gardłem.

Inne postacie torbieli bocznej szyi pojawiają się m.in. w okolicy obojczyka i żuchwy. W dotyku są one elastyczne, wyraźnie odgraniczone oraz ruchome względem pozostałych struktur znajdujących się w ich pobliżu. Omawiane zmiany są głównie jednostronne. Jak podaje emedicine.medscape.com, torbiele po obu stronach szyi widuje się u około 2-3% pacjentów z opisywanym zaburzeniem.

Przyczyny i rozwój torbieli bocznej szyi

Czasami w trakcie procesów rozwojowych dochodzi do różnego rodzaju zaburzeń. U ich podłoża mogą leżeć m.in. uwarunkowania genetyczne czy też stosowanie niektórych leków w czasie ciąży. Skutkiem tego rodzaju zaburzeń bywają wrodzone wady u dziecka, jedną z nich jest torbiel boczna szyi.

Ściana torbieli składa się z torebki włóknistej wyściełanej nabłonkiem (najczęściej wielowarstwowym płaskim lub oddechowym), który może produkować śluz. Często obecna jest również tkanka limfatyczna. Taka budowa sprzyja utrzymywaniu się torbieli w czasie i jej ponownemu wypełnianiu się treścią, a w części przypadków także powstawaniu przetoki (kanału) łączącego torbiel z gardłem lub skórą.

Objawy torbieli bocznej szyi i powikłania

Mimo że do powstania torbieli dochodzi już na etapie życia płodowego, ich obecność może być zdiagnozowana nawet dopiero po osiągnięciu przez pacjenta dorosłości. Związane jest to choćby z przyjmowaniem przez tego typu zmiany rozmaitego wyglądu (przybierać mogą one postać zarówno uwypukleń, jak i zagłębień). Zazwyczaj torbiele boczne szyi są niebolesne.

W przypadku połączenia torbieli z jakąś inną strukturą, może się w niej zbierać płyn, co może skutkować stopniowym zwiększaniem wymiarów. Jeżeli znajduje się w okolicy przełyku, może to powodować utrudnione połykanie. Z kolei powiększanie torbieli sąsiadującej z tchawicą może być przyczyną problemów z oddychaniem.

Torbiel boczna szyi może być związana z dolegliwościami bólowymi, które pojawiają się, gdy rozwinie się zakażenie. Zazwyczaj związane jest to z infekcją górnych dróg oddechowych. Poza bolesnością może występować tkliwość tkanek szyi oraz obrzęk tej okolicy.

Przy nawracających zakażeniach może dojść do zaczerwienienia skóry, gorączki oraz powstania przetoki skórnej z okresowym wyciekiem treści. Nawracające stany zapalne sprzyjają bliznowaceniu tkanek, co może utrudniać późniejsze leczenie operacyjne.

Diagnostyka torbieli bocznej szyi

Diagnozowanie torbieli bocznej szyi zaczyna się od wywiadu lekarskiego i badania fizykalnego, podczas którego lekarz wyczuwa miękką masę w okolicy szyi. Następnie stosowane są badania obrazowe, takie jak ultrasonografia (USG), a w bardziej skomplikowanych przypadkach tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI).

W razie potrzeby przeprowadza się biopsję cienkoigłową (BAC) w celu pobrania próbki do analizy. Czasami zlecane są badania krwi, jeśli istnieje podejrzenie infekcji. U osób dorosłych z nowo pojawiającą się boczną masą szyi szczególnie ważne jest wykluczenie zmian nowotworowych. Diagnostyka może obejmować dodatkową ocenę laryngologiczną.

Rozpoznanie różnicowe

Rozpoznanie różnicowe obejmuje inne choroby dające podobny obraz guza szyi. W zależności od wieku pacjenta, lokalizacji i obrazu w badaniach, należy wziąć pod uwagę m.in.:

• Powiększone węzły chłonne (reaktywne w przebiegu infekcji, chłoniaki, przerzuty nowotworowe – zwłaszcza u dorosłych z jednostronnym, szybko rosnącym guzem szyi).

• Zmiany tarczycy (guzki lub torbiele tarczycy, które mogą być wyczuwalne bocznie, zwłaszcza przy powiększeniu jednego płata).

• Torbiel przewodu tarczowo-językowego (zwykle w linii środkowej szyi, często unosi się przy przełykaniu lub wysuwaniu języka).

• Malformacje limfatyczne (np. tzw. wodniak szyi/cystic hygroma – miękkie, często wielokomorowe zmiany).

• Torbiele skórzaste i naskórkowe (dermoidalne/epidermoidalne).

• Zmiany ślinianek (torbiele i guzy przyusznicy lub podżuchwowe).

• Inne rzadziej spotykane zmiany w obrębie szyi, takie jak kłębek szyjny (guz przy rozwidleniu tętnicy szyjnej) czy laryngocele.

Leczenie torbieli bocznej szyi

Przy zakażeniu torbieli bocznej szyi pacjentom podawane są antybiotyki. Dopiero po opanowaniu infekcji możliwe jest usunięcie zmiany. Można to jednak wykonać również w okresie bezobjawowym, jeżeli tylko zostanie ona wcześniej zdiagnozowana. Operacyjne usunięcie torbieli bocznej szyi jest postępowaniem z wyboru.

Drenaż lub aspiracja treści mogą być stosowane doraźnie (np. przy dużym napięciu zmiany lub ropniu), ale nie leczą przyczyny i obarczone są dużym ryzykiem nawrotu. Standardem jest planowe, całkowite wycięcie torbieli wraz z ewentualnym przewodem/przetoką, aby zminimalizować ryzyko jej ponownego pojawienia się. Nawracające zakażenia przed zabiegiem zwiększają ryzyko powikłań i utrudniają operację.

U dorosłych z boczną masą szyi przed leczeniem chirurgicznym często przeprowadza się pełną diagnostykę różnicową, by wykluczyć nowotworowe podłoże dolegliwości.

Samowchłanianie się torbieli – czy to możliwe?

Torbiel na szyi rzadko wchłania się samoistnie. W większości przypadków, zwłaszcza jeśli jest to torbiel boczna szyi, wymaga ona leczenia, takiego jak drenaż lub zabieg chirurgiczny, aby ją usunąć. Torbiele, które nie powodują objawów lub nie powiększają się, mogą być czasami monitorowane, ale zazwyczaj nie zanikają samoistnie.

Powodem jest ich budowa anatomiczna: ścianę tworzy torebka włóknista wyściełana nabłonkiem, który może stale produkować śluz. Zamknięta przestrzeń nie ma naturalnego odpływu, więc treść ponownie się gromadzi. Jeżeli istnieje kanał (przetoka) łączący torbiel z gardłem lub skórą, sprzyja on nawrotom wypełniania i zakażeniom, a nie zanikaniu zmiany.

W praktyce zdarza się, że po aspiracji lub po ustąpieniu ostrego stanu zapalnego torbiel tymczasowo się zmniejsza, jednak zwykle ponownie się wypełnia. Dlatego trwałe wyleczenie zapewnia przede wszystkim całkowite chirurgiczne usunięcie torbieli wraz z ewentualnym przewodem/przetoką.