Innowacja onkologiczna w Polsce: kobiety po chemioterapii mogą zachować płodność

Prawdopodobnie głównie przez to, że schorzenia nowotworowe występują coraz częściej, lekarze coraz więcej wiedzą o ich leczeniu i o tym, jakie są powikłania terapii onkologicznych. Problemami pacjentów mogą być zarówno wypadanie włosów po chemioterapii, jak i rozwój – po wielu latach – wtórnych nowotworów po przebyciu radioterapii. Do dobrze udokumentowanych późnych następstw należy też uszkodzenie gonad i spadek płodności po leczeniu gonadotoksycznym.

Jeszcze innym problemem, który bywa związany z leczeniem onkologicznym, są zaburzenia płodności. Mężczyźni przed terapią przeciwnowotworową mogą oddać swoje nasienie do banku, jaka jest natomiast sytuacja kobiet leczonych onkologicznie?

Płodność kobiet po leczeniu onkologicznym

U kobiet poddawanych chemioterapii lub radioterapii może dojść do uszkodzenia komórek jajowych oraz struktur jajnika. Skala tego problemu bywa różna i zależy od wielu czynników klinicznych związanych zarówno z leczeniem, jak i indywidualnymi cechami pacjentki.

Coraz częściej rozpoznawanym problemem klinicznym jest zaburzenie płodności u kobiet po leczeniu onkologicznym. Ryzyko wystąpienia zaburzeń zależy od takich czynników jak:

• wiek pacjentki
• rodzaj nowotworu
• zastosowane cytostatyki
• dawki radioterapii obejmującej okolice miednicy

Sporo kobiet zmaga się z przedwczesną niewydolnością jajników po zakończonym leczeniu. Może ona prowadzić nie tylko do niepłodności, ale również do długofalowych konsekwencji zdrowotnych, takich jak osteoporoza czy zaburzenia sercowo-naczyniowe.

Zachowanie płodności po chemioterapii – innowacyjna terapia w Krakowie

Leczenie nowotworów może skutkować bezpłodnością u kobiet, problemem tym postanowili się jednak zająć lekarze ze szpitala Św. Rafała w Krakowie. Specjaliści dokonali jednego z pierwszych takich zabiegów w Polsce, pobierając od chorej przygotowywanej do leczenia raka piersi fragmenty tkanek jajników.

Tę metodę określa się jako krioprezerwację tkanki jajnika; nie wymaga ona stymulacji hormonalnej i może być wykonana bez zwłoki, gdy liczy się czas przed chemioterapią. Uzyskany materiał można zamrozić, a następnie – już po zakończeniu leczenia przeciwnowotworowego – wszczepić pacjentce ponownie jej własne tkanki w celu przywrócenia funkcji hormonalnej jajnika, a u części pacjentek także możliwości zajścia w ciążę.

Najważniejsze korzyści wynikające z krioprezerwacji tkanki jajnika to:

• szansa na zachowanie płodności po leczeniu
• możliwość przywrócenia funkcji hormonalnej
• zmniejszenie ryzyka przedwczesnej menopauzy
• poprawa komfortu życia pacjentek

Opisane powyżej postępowanie odgrywa rolę nie tylko w przywróceniu zdolności do posiadania dzieci po leczeniu onkologicznym. Jajniki pełnią w kobiecych organizmach wiele istotnych funkcji biologicznych – jako przykład można podać działanie produkowanych estrogenów, które chronią przed osteoporozą.

Destrukcja gonad spowodowana leczeniem onkologicznym może być przyczyną przedwczesnej menopauzy. Po przeszczepieniu rozmrożonej tkanki jajnikowej często obserwuje się powrót czynności hormonalnej, co może łagodzić objawy przedwczesnej niewydolności jajników.

Metody zabezpieczenia płodności u kobiet przed chemioterapią

Oprócz krioprezerwacji tkanki jajnika, współczesna medycyna rozrodu oferuje także mrożenie komórek jajowych oraz zarodków. Metody te są szeroko stosowane w praktyce klinicznej, jednak wymagają przygotowania hormonalnego i czasu, co nie zawsze jest możliwe przed pilnym rozpoczęciem chemioterapii.

Dostępne metody zabezpieczenia płodności obejmują:

• mrożenie komórek jajowych
• mrożenie zarodków
• krioprezerwację tkanki jajnika

Wybór metody zabezpieczenia płodności powinien być każdorazowo dostosowany do indywidualnej sytuacji pacjentki, rodzaju nowotworu oraz planowanego leczenia onkologicznego, najlepiej w ramach współpracy onkologa i specjalisty medycyny rozrodu.

Oncofertility w Polsce – aktualne rekomendacje i perspektywy

Na podstawie powyższych danych można wywnioskować, że pobieranie tkanek jajnika przed chemioterapią może odgrywać kluczową rolę w poprawie komfortu życia kobiety po leczeniu. W aktualnych zaleceniach onkologicznych i medycyny rozrodu krioprezerwacja tkanki jajnika jest uznawana za jedną z ustalonych metod zabezpieczenia płodności, szczególnie gdy nie ma czasu na przygotowanie do pobrania komórek jajowych.

Dynamiczny rozwój programów oncofertility oraz rosnąca liczba wyspecjalizowanych ośrodków sprawiają, że dostęp do nowoczesnych metod ochrony płodności w Polsce stopniowo się poprawia. Pozostaje jedynie czekać, aż metoda stanie się szerzej dostępna w całym kraju i stosowana w większej liczbie ośrodków onkologicznych.