Rodzaje nowotworów powiek

Nowotwór powieki to zmiana patologiczna rozwijająca się na powiekach, która może być łagodna lub złośliwa. Powieki są delikatnymi strukturami chroniącymi oko, dlatego wszelkie zmiany nowotworowe w tej okolicy są szczególnie istotne z medycznego punktu widzenia.

Zmiany rozwijające się na powiekach bywają początkowo niewielkie i łatwe do pomylenia z łagodnymi schorzeniami skóry lub przewlekłym stanem zapalnym. Z tego względu szybka ocena okulistyczna lub dermatologiczna ma duże znaczenie. Wczesne rozpoznanie zwiększa szansę na skuteczne leczenie oraz ograniczenie uszkodzenia okolicznych tkanek.

Objawy nowotworu powieki

Wyróżnia się kilka objawów, które powinny skłonić chorego do wizyty u lekarza: zmiana wyglądu skóry w okolicy oka, obrzęk powieki czy pojawienie się nowej, zabarwionej i rozrastającej się struktury. Alarmujące są wypadanie rzęs, przewlekłe zapalenie kącika powieki po jednej stronie oraz występowanie niegojących się owrzodzeń, ponieważ takie symptomy sugerują złośliwość zmiany.

Niepokój powinny wzbudzać także zmiany utrzymujące się przez dłuższy czas, nawracające po leczeniu miejscowym albo stopniowo zwiększające swoje rozmiary. W praktyce klinicznej bardzo ważne jest odróżnienie zmian nowotworowych od częstszych chorób zapalnych powiek.

Objawy alarmowe i czynniki ryzyka

Do czynników skłaniających do wizyty u lekarza możemy zaliczyć:

• nietypowy wzrost lub zmiana na powiece,
• guzki na powiece, owrzodzenia lub grudki,
• przewlekłe podrażnienie lub zapalenie powiek,
• krwawienie lub strupki, które nie goją się,
• zmiana koloru lub kształtu powieki.

Znane są czynniki ryzyka rozwoju nowotworu powieki, niektóre z nich to:

• nadmierna ekspozycja na promienie słoneczne,
• wiek powyżej 50. lat,
• promieniowanie jonizujące,
• płeć męska.

Rodzaje nowotworów powiek

Powieka pokryta jest skórą – z elementów tej tkanki wywodzą się zmiany występujące na tej części aparatu ochronnego oka.

Nowotwory powiek dzieli się przede wszystkim na łagodne i złośliwe. Zmiany łagodne zwykle rosną powoli i rzadziej naciekają sąsiednie tkanki, natomiast zmiany złośliwe mogą prowadzić do niszczenia tkanek, zaburzeń czynności powieki, a w części przypadków również do przerzutów.

Złośliwe nowotwory powiek:

• rak podstawnokomórkowy: stanowi 90% wspomnianych zmian (dane Amerykańskiego Towarzystwa Chirurgii Okulistycznej i Rekonstrukcyjnej). Może rosnąć przez wiele lat (w 2013 roku w katowickim szpitalu leczony był pacjent, u którego choroba rozwijała się przez 12 lat), jest postacią mało inwazyjną: przerzuty odległe praktycznie nie występują, ma natomiast tendencję do rozrostu lokalnego i naciekania sąsiadujących tkanek. W 60% przypadków lokalizuje się w obrębie dolnej powieki.
• rak kolczystokomórkowy inaczej rak płaskonabłonkowy: postać rzadsza, ale bardziej agresywna od wspomnianej wcześniej; może się pojawić po nadmiernej ekspozycji na promieniowanie słoneczne czy po styczności z drażniącymi środkami chemicznymi. Przyjmuje zwykle formę owrzodzenia.
• czerniak: zmiana złośliwa, często dająca przerzuty, najbardziej agresywna pośród wymienionych. Czerniak rozwija się z komórek barwnikowych skóry, przyjmuje bardzo różne zabarwienie, od czarnego, przez brązowawe do nawet niebieskawego. W przeciwieństwie do pozostałych zmian ma mniejszy związek z zaawansowanym wiekiem - występuje również u ludzi młodych. Może rozwijać się na podłożu znamion wrodzonych.
• rak z gruczołów łojowych (rak łojowy): występuje głównie u osób starszych, jest związany z ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe. Charakterystyczną cechą jest tendencja do zajmowania górnej powieki.
• mięsak Kaposiego: forma bardzo rzadka, występuje u osób chorych na AIDS. Zbudowany jest głównie z naczyń włosowatych, zwykle barwy czerwonawej, wyglądem przypomina naczyniaka.

Poza złośliwymi, w obrębie omawianej struktury mogą występować także zmiany łagodne, jak np.:

• 
  skórzak: twór zlokalizowany zwykle w okolicy łuku brwiowego, przesuwalny względem skóry.
• znamiona barwnikowe: wiele z nich to postacie wrodzone, są niegroźne, jednak z wiekiem zwiększa się ryzyko transformacji do formy złośliwej, stąd konieczne jest baczne ich obserwowanie.
• naczyniaki - występują w postaci czerwonych grudek bądź guzków, struktury zbudowane z tkanki naczyniowej, które często obecne są już w chwili urodzenia, mogą pojawiać się jednak w trakcie życia.
• brodawki łojotokowe: występujące często (szczególnie u starszych osób). Przybierają formę guzków o różnym zabarwieniu (czasami uszypułowanych), mogą też mieć płaski kształt. Przyczyną ich rozwoju jest nadmierne rozmnażanie się komórek naskórka.

Nie każda zmiana powieki ma charakter złośliwy. Jednak nawet łagodne twory w tej okolicy mogą wymagać obserwacji albo leczenia ze względu na drażnienie oka, zaburzenie domykania szpary powiekowej czy problem estetyczny.

Diagnostyka nowotworów powiek

Gdy zmiana w obrębie powiek się rozwinie, niezwłocznie należy udać się do lekarza. Ze względu na lokalizację anatomiczną, jak i specyfikę schorzenia, leczeniem nowotworów tej części ciała zajmują się specjaliści dermatologii, chirurgii oraz okulistyki. By zmniejszyć ryzyko zachorowania, należy ograniczyć narażenie na promieniowanie UV (rezygnacja z solarium, noszenie okularów przeciwsłonecznych).

Diagnostyka nowotworów powiek obejmuje dokładne badanie okulistyczne, biopsję zmiany oraz badania obrazowe, takie jak ultrasonografia lub tomografia komputerowa, aby określić rozległość zmiany i ewentualne przerzuty.

Rozpoznanie powinno opierać się nie tylko na obrazie klinicznym, ale również na badaniu histopatologicznym materiału pobranego ze zmiany. W bardziej zaawansowanych przypadkach ocenia się także zajęcie węzłów chłonnych i tkanek oczodołu, co pomaga dobrać właściwą metodę leczenia.

Leczenie nowotworów powieki

Leczenie nowotworów powiek zależy od rodzaju i zaawansowania zmiany. Współczesne postępowanie zakłada indywidualne dobranie terapii tak, aby jednocześnie uzyskać radykalność onkologiczną i zachować możliwie najlepszą funkcję ochronną powieki.

Leczenie nowotworów powiek zależy od rodzaju i zaawansowania zmiany. Opcje terapeutyczne obejmują:

• chirurgiczne usunięcie: podstawowa metoda leczenia, często stosowana w przypadku nowotworów złośliwych.
• radioterapia: stosowana w leczeniu niektórych nowotworów złośliwych, zwłaszcza gdy chirurgia nie jest możliwa.
• chemoterapia: rzadziej stosowana, głównie w przypadkach rozległych lub przerzutowych nowotworów.
• immunoterapia: nowoczesna metoda leczenia stosowana w przypadku niektórych typów nowotworów złośliwych, takich jak czerniak.