Likwidacja NFZ? - jaki jest rządowy pomysł na rewolucję w służbie zdrowia

Likwidacja Narodowego Funduszu Zdrowia była jedną z głównych obietnic wyborczych Prawa i Sprawiedliwości. Partia zapowiadała rewolucję w służbie zdrowia już w 2005 roku, jednak odeszła od tego pomysłu, aby powrócić do idei likwidacji NFZ w 2015 roku. Zapowiedzi z 2015 r. miały jednak charakter ogólnych deklaracji i nie zostały poparte gotowym projektem ustawy.

Po wygranych przez PiS wyborach sprawa nieco ucichła, jednak temat powrócił wraz z oświadczeniem Ministra Zdrowia Konstantego Radziwiłła, który w lutym br. podczas Kongresu Wyzwań Zdrowotnych w Katowicach wyjaśnił: „To nie jest likwidacja dla likwidacji, tylko jeśli mówię o uprawnieniu obywatelskim, to znaczy, że odchodzimy od modelu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, a instytucją, która prowadzi powszechne ubezpieczenie zdrowotne jest NFZ i w tym sensie jego istnienie jest bezprzedmiotowe.” Wypowiedź ta zapoczątkowała debatę publiczną, jednak nie doprowadziła do formalnej decyzji o likwidacji NFZ.

Likwidacja NFZ – zapowiedzi polityczne i pierwsze reakcje

W debacie publicznej od początku zwracano uwagę, że Narodowy Fundusz Zdrowia pełni kluczową rolę w organizacji finansowania systemu ochrony zdrowia, a jego ewentualna likwidacja wymagałaby stworzenia alternatywnego mechanizmu rozdziału środków.

Najczęściej wskazywane obawy i wyzwania związane z likwidacją NFZ:

• konieczność stworzenia nowego systemu finansowania świadczeń
• ryzyko destabilizacji organizacyjnej ochrony zdrowia
• brak jasnych zasad podziału środków publicznych
• niepewność po stronie pacjentów i świadczeniodawców

Eksperci podkreślali, że sama zmiana instytucjonalna bez jasnych zasad finansowania mogłaby prowadzić do chaosu organizacyjnego.

W maju natomiast minister poinformował, że trwają lub niebawem rozpoczną się prace nad projektem ponad 30 ustaw, w tym tej likwidującej NFZ. Zapowiedzi te dotyczyły szerokiego pakietu reform systemowych planowanych na lata 2016–2018, bez przedstawienia szczegółowego harmonogramu zniesienia Funduszu.

I rzeczywiście, w lipcu br. na konferencji po posiedzeniu Rady Ministrów przedstawiono pakiet reform w polskiej służbie zdrowia. Pakiet ten nie zawierał gotowego projektu ustawy likwidującej NFZ, a jego głównym elementem były zmiany organizacyjne.

Reforma systemu ochrony zdrowia a decyzje rządu

W kolejnych miesiącach stało się jasne, że rząd koncentruje się przede wszystkim na reformach możliwych do wdrożenia w krótszym czasie, takich jak zmiany w zarządzaniu placówkami czy sposobie kontraktowania świadczeń, odkładając najbardziej radykalne koncepcje na dalszy plan.

Na lipcowej konferencji premier Beata Szydło oraz Minister Zdrowia Konstanty Radziwiłł poświęcili szczególną uwagę planom likwidacji NFZ. Według założeń przedstawionej „Strategii zmian systemu ochrony zdrowia” wszyscy Polacy będą mieli dostęp do darmowej służby zdrowia, finansowanej z budżetu państwa.

Było to odwołanie do konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia, a nie zapowiedź natychmiastowej likwidacji systemu składkowego. 1 stycznia 2018 roku na miejsce Narodowego Funduszu Zdrowia ma powstać Urząd Zdrowia Publicznego. Ostatecznie Narodowy Fundusz Zdrowia nie został zlikwidowany i nadal funkcjonuje jako główny płatnik świadczeń zdrowotnych.

Dostęp pacjentów do leczenia po zmianach

Najbardziej rewolucyjnym pomysłem jest idea bezpłatnej służby zdrowia dla wszystkich Polaków. Przed wizytą u lekarza pacjenci mieliby nie przedstawiać zaświadczeń dokumentujących fakt naszego ubezpieczenia.

Zmiana ta została częściowo wdrożona w 2017 r. poprzez zniesienie obowiązku okazywania dowodu ubezpieczenia, bez likwidacji składki zdrowotnej. Minister jest zdania, że konieczne jest wprowadzenie uprawnienia obywatelskiego, które zgodnie z zapisem konstytucji obejmie wszystkie osoby wymagające opieki medycznej.

Oznacza to odejście od dotychczasowej składki zdrowotnej, jednak rozwiązanie to nie zostało wprowadzone, a składka zdrowotna pozostała podstawą finansowania systemu.

Z perspektywy kilku lat widać, że model oparty na składce zdrowotnej został utrzymany, a państwo zdecydowało się raczej na jego modyfikowanie niż całkowite zastąpienie finansowaniem budżetowym.

Finansowanie ochrony zdrowia i ograniczenia reform

Niestety, jak zauważył sam minister w audycji radiowej „Sygnały dnia”, w budżecie brakuje pieniędzy na realizację tych postanowień. Mowa o kwocie około 35 miliardów złotych. W kolejnych latach przyjęto jednak rozwiązania zakładające stopniowy wzrost nakładów na ochronę zdrowia, zamiast jednorazowej reformy finansowej.

Wprowadzenie zasady stopniowego zwiększania wydatków na zdrowie miało na celu ograniczenie ryzyka destabilizacji finansów publicznych, przy jednoczesnym poprawianiu dostępności świadczeń w dłuższej perspektywie.

Najczęściej wskazywane bariery skutecznej reformy ochrony zdrowia:

• niewystarczający poziom finansowania publicznego
• niedobór personelu medycznego
• długie kolejki do specjalistów
• rosnące potrzeby zdrowotne społeczeństwa

Odejście od składki zdrowotnej i bezpłatna służba zdrowia dla wszystkich to nie jedyne, co pacjenci mają zyskać na rządowym pomyśle. Ministerstwo Zdrowia entuzjastycznie przewiduje, że kolejki do specjalistów zostaną skrócone, jednak część ekspertów wskazywała, że bez realnego zwiększenia finansowania zmiany organizacyjne nie przyniosą oczekiwanych efektów.

Pozostałe reformy systemu ochrony zdrowia

Likwidacja NFZ to nie jedyne, co szykuje dla nas partia rządząca. Niemniej ważna dla rządu jest sieć szpitali, jaka ma zostać utworzona. Ustawa o tzw. sieci szpitali weszła w życie w październiku 2017 r. i była jedną z głównych faktycznie wdrożonych reform systemu.

Te zmiany miały zapewnić większą stabilność finansową wybranym placówkom oraz poprawić koordynację leczenia pacjentów pomiędzy różnymi poziomami opieki.

Przewiduje się, iż większa część środków zostanie przeznaczona na opiekę nad pacjentami przewlekle chorymi oraz na profilaktykę i promocję zdrowia. Kierunek ten był podtrzymywany w kolejnych dokumentach strategicznych po 2018 r., choć jego realizacja zależała od tempa wzrostu nakładów.

Jak podkreśla Ministerstwo, jednym z głównych priorytetów jest zwiększenie nakładów finansowych na zdrowie w najbliższych latach. Narodowy Fundusz Zdrowia nie został zlikwidowany i nadal stanowi centralny element systemu ochrony zdrowia w Polsce.

Obecnie dyskusja o reformie ochrony zdrowia koncentruje się przede wszystkim na efektywności wydatkowania środków, dostępności kadr medycznych oraz skracaniu czasu oczekiwania na świadczenia, a nie na likwidacji samego NFZ.