Trąbka słuchowa, zwana również trąbką Eustachiusza, jest przewodem chrzęstno-kostnym łączącym ucho środkowe z częścią nosową gardła. Podczas połykania, żucia i ziewania pracujące mięśnie powodują otwarcie trąbki i umożliwiają przepływ powietrza między jamą bębenkową (uchem środkowym) a gardłem. Następuje wówczas wymiana powietrza i wyrównanie ciśnień. Nieprawidłowe funkcjonowanie trąbki Eustachiusza może objawiać się nawracającymi infekcjami ucha środkowego, niedosłuchem, szumem i uczuciem pełności w uchu.
Balonikowanie stosuje się przede wszystkim w leczeniu przewlekłej obturacyjnej dysfunkcji trąbki słuchowej, w której jej ujście nie otwiera się prawidłowo. Zabieg nie jest przeznaczony do leczenia trąbki ziejącej, czyli stale nadmiernie otwartej. Jej charakterystycznym objawem może być autofonia – nienaturalnie głośne słyszenie własnego głosu lub oddechu.
Leczenie dysfunkcji trąbki Eustachiusza
Nieprawidłowe działanie trąbki słuchowej może stać się przyczyną rozwoju perlaka lub wystąpienia wysiękowego zapalenia ucha środkowego. Dzieje się tak, ponieważ zaburzony zostaje proces wyrównywania ciśnień między gardłem a jamą bębenkową. W rezultacie w uchu środkowym może powstać ujemne ciśnienie, prowadzące do wciągnięcia błony bębenkowej, gromadzenia się wysięku i rozwoju przewlekłych chorób ucha środkowego. Sama dysfunkcja trąbki nie oznacza jednak zakażenia bakteryjnego ani wirusowego. Poprawienie funkcjonowania trąbki Eustachiusza umożliwia uniknięcie lub zmniejszenie ryzyka wystąpienia nawrotów choroby.
Alternatywne metody leczenia dysfunkcji trąbki Eustachiusza obejmują:
-
leczenie chorób współistniejących – np. alergicznego nieżytu nosa, zapalenia nosa lub zatok czy zmian w nosogardle; steroidy donosowe i leki przeciwhistaminowe stosuje się tylko wtedy, gdy istnieją odpowiednie wskazania, ponieważ nie są one uniwersalnym leczeniem obturacyjnej dysfunkcji trąbki słuchowej;
-
ćwiczenia trąbki słuchowej - takie jak techniki manewru Valsalvy, mogą pomóc w poprawie jej funkcji poprzez zwiększenie ciśnienia w nosogardle i wspomaganie otwierania trąbki.
Manewr należy wykonywać delikatnie. Nie powinien powodować bólu i nie należy go stosować na siłę, zwłaszcza podczas ostrej infekcji ucha lub nosa.
Jak można przeczytać na stronie internetowej Kliniki Otolaryngologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, pierwsze badanie endoskopowe trąbek słuchowych przeprowadził Kimura w 1989 r. Pierwsza próba obejrzenia wnętrza jamy bębenkowej przy pomocy endoskopu z dojścia przez trąbkę Eustachiusza została przeprowadzona przez Edelsteina w 1994 r. Rozwój tego typu diagnostyki był możliwy wraz z postępem miniaturyzacji aparatury medycznej.
Od tego czasu rozwój medycyny pozwolił nie tylko na obrazowanie, ale również na poszerzanie trąbek słuchowych metodą balonikowania, która zaliczana jest do małoinwazyjnych metod zabiegowych.
Na czym polega zabieg balonikowania trąbek Eustachiusza?
Balonikowanie trąbek Eustachiusza to zabieg, którego celem jest poszerzenie zwężonego odcinka trąbki słuchowej. Jest to stosunkowo nowa metoda leczenia; pierwsze wyniki badań klinicznych prowadzonych pod kierownictwem prof. Holgera Sudhoffa ukazały się w czasopiśmie "Laryngoscope" w 2010 r.
Podczas zabiegu, pod kontrolą obrazu endoskopowego, lekarz wprowadza specjalnie zaprojektowany jednorazowy kateter do trąbki słuchowej przez jej ujście gardłowe. W części dystalnej katetera znajduje się rozprężalny balon, który po umieszczeniu w odpowiednim miejscu jest napełniany solą fizjologiczną do uzyskania ciśnienia 10 bar. Po 2 minutach płyn jest aspirowany, a kateter może zostać usunięty.
Leczenie dysfunkcji trąbek słuchowych metodą balonikowania jest metodą małoinwazyjną i uważaną za bezpieczną. Przy pomocy mikroendoskopu możliwe jest precyzyjne wprowadzenie katetera do trąbki. Kateter zbudowany jest z dwóch części, każda z nich wykonana jest z innego materiału.
Część, na której umieszczony jest rozprężalny balon, zbudowana jest z poliamidu, co sprawia, że jest elastyczna i zapobiega powstawaniu uszkodzeń tkanek. Pozostała część katetera wykonana jest ze stali nierdzewnej, aby ułatwić właściwe umieszczenie fragmentu elastycznego.
Efektywność zabiegu balonikowania
W "Clinical Otolaryngology: Official Journal of ENT-UK" ukazał się artykuł "Balloon Eustachian Tuboplasty (BET): Our Experience of 622 Cases", w którym autorzy metody opisali wyniki leczenia dysfunkcji trąbek słuchowych metodą balonikowania. 622 osoby, które przeszły zabieg, zostały poddane pięcioletniej obserwacji.
W celu obiektywizacji wyników funkcjonalność trąbek słuchowych poszczególnych pacjentów oceniano według skali ETS (Eustachian Tube Score). Po roku średni wskaźnik wzrósł z 3,13 (± 2,47 SD) do 5,75 (± 2,76 SD), w 73% uszu poddanych leczeniu wzrost ETS był znaczny. Znaczącą poprawę wskaźnika ETS po pięciu latach od wykonania zabiegu zaobserwowano u 82% chorych. Subiektywną poprawę zauważyło u siebie około 80% pacjentów.
U pacjentów z wysiękowym zapaleniem ucha środkowego można rozważyć różne metody leczenia zabiegowego, w tym balonikowanie trąbki Eustachiusza, paracentezę lub założenie drenu wentylacyjnego. Procedury te mają jednak odmienne zastosowania. Balonikowanie służy poprawie funkcji trąbki słuchowej, natomiast paracenteza i dren umożliwiają bezpośrednie wyrównanie ciśnienia oraz wentylację ucha środkowego. Z tego względu balonikowanie nie zastępuje tych zabiegów u wszystkich pacjentów, a wybór metody zależy od przyczyny i przebiegu choroby.
Efekty tego zabiegu obejmują:
-
Poprawa drożności trąbek Eustachiusza - zabieg przywraca prawidłowe funkcjonowanie trąbki, co poprawia przepływ powietrza i wyrównywanie ciśnień między nosogardłem a jamą bębenkową.
- Zmniejszenie objawów obturacyjnej dysfunkcji – u części pacjentów może nastąpić ograniczenie uczucia zatkania lub ciśnienia w uchu, niedosłuchu przewodzeniowego, trzasków oraz dolegliwości związanych ze zmianami ciśnienia.
-
Zmniejszenie ryzyka infekcji ucha środkowego - przywrócenie drożności trąbek Eustachiusza może zapobiegać gromadzeniu się płynów w uchu środkowym, co redukuje ryzyko wystąpienia infekcji.
-
Poprawa komfortu podczas zmian ciśnienia - pacjenci mogą odczuwać mniejszy dyskomfort podczas sytuacji związanych ze zmianami ciśnienia, takich jak loty samolotem czy nurkowanie.
-
Minimalna inwazyjność i szybka rekonwalescencja - zabieg jest małoinwazyjny, co pozwala na szybki powrót do codziennych aktywności.
Jak wygląda diagnostyka przed balonikowaniem trąbek Eustachiusza?
Przed zakwalifikowaniem pacjenta do balonikowania konieczne jest potwierdzenie obturacyjnej dysfunkcji trąbki słuchowej oraz wykluczenie innych przyczyn dolegliwości. Samo uczucie zatkania ucha, szum uszny lub pogorszenie słuchu nie wystarczają do podjęcia decyzji o zabiegu.
Diagnostyka może obejmować:
-
otoskopię, najlepiej z oceną ruchomości błony bębenkowej;
-
audiometrię tonalną w celu oceny słuchu;
-
tympanometrię pozwalającą ocenić ciśnienie i funkcjonowanie ucha środkowego;
-
endoskopię nosa i nosogardła, w tym ocenę gardłowego ujścia trąbki słuchowej;
-
ocenę nasilenia objawów, np. za pomocą kwestionariusza ETDQ-7;
-
w wybranych przypadkach dodatkowe badania obrazowe.
Lekarz powinien również wykluczyć inne możliwe przyczyny dolegliwości, takie jak trąbka słuchowa ziejąca, choroba Ménière’a, zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego czy rozejście kanału półkolistego górnego. Prawidłowy wynik pojedynczego badania nie zawsze wyklucza dysfunkcję trąbki, szczególnie jeśli objawy pojawiają się głównie podczas lotu samolotem, nurkowania lub innych zmian ciśnienia.
Kto może skorzystać z zabiegu balonikowania?
Zabieg balonikowania trąbek Eustachiusza jest skierowany głównie do pacjentów, którzy cierpią na przewlekłe problemy z trąbką słuchową, takie jak częste infekcje ucha, przewlekłe zapalenie ucha środkowego czy inne schorzenia związane z nieprawidłowym funkcjonowaniem trąbki.
Istotne jest, aby przed podjęciem decyzji o zabiegu, pacjent przeszedł dokładną diagnostykę, która pozwoli na ocenę stanu trąbki słuchowej oraz wykluczenie innych przyczyn dolegliwości.
Najlepiej udokumentowane zastosowanie zabiegu dotyczy dorosłych z objawami obturacyjnej dysfunkcji utrzymującymi się co najmniej trzy miesiące i istotnie wpływającymi na jakość życia. Samo uczucie zatkania ucha lub nawracające infekcje nie wystarczają do kwalifikacji.
Wskazania do zabiegu balonikowania trąbek Eustachiusza:
-
przewlekłe problemy z trąbką słuchową, które nie ulegają poprawie po farmakoterapii;
-
częste infekcje ucha środkowego związane z dysfunkcją trąbki Eustachiusza;
-
przewlekłe wysiękowe zapalenie ucha środkowego;
-
inne schorzenia związane z nieprawidłowym funkcjonowaniem trąbki słuchowej.
Przeciwwskazania do zabiegu balonikowania trąbek Eustachiusza
Przeciwwskazania lub sytuacje wymagające szczególnej oceny obejmują:
-
trąbkę słuchową ziejącą;
-
ostrą infekcję nosa, nosogardła lub ucha;
-
nieprawidłowości anatomiczne uniemożliwiające bezpieczne wprowadzenie cewnika;
-
niewyjaśnioną zmianę w nosogardle;
-
dolegliwości wynikające z innej choroby niż obturacyjna dysfunkcja trąbki;
-
wcześniejsze operacje ucha lub nosogardła wymagające indywidualnej oceny laryngologicznej.
Zabieg balonikowania jest również rozważany w przypadku pacjentów, u których wcześniejsze metody leczenia, takie jak farmakoterapia czy rehabilitacja trąbki słuchowej, nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Należy jednak pamiętać, że nie każdy pacjent z problemami trąbki Eustachiusza będzie kwalifikował się do tego typu interwencji. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz specjalista po dokładnej ocenie klinicznej.
Możliwe powikłania po balonikowaniu trąbek Eustachiusza
Zabieg jest uznawany za małoinwazyjny, ale nie jest całkowicie pozbawiony ryzyka. Możliwe działania niepożądane obejmują krwawienie z nosa, ból, obrzęk błony śluzowej, przejściowe uczucie zatkania ucha, zakażenie oraz uraz tkanek. Rzadko opisywano odmę podskórną, barotraumę lub pojawienie się objawów trąbki ziejącej. Powikłania naczyniowe występują wyjątkowo rzadko.
Po zabiegu należy skontaktować się z lekarzem w przypadku nasilającego się bólu, gorączki, znacznego krwawienia, nagłego pogorszenia słuchu, silnych zawrotów głowy lub obrzęku szyi.
Posłuchaj artykułu:
- Artykuł "Na czym polega balonikowanie trąbek Eustachiusza?" jest dostępny w formie audio z lektorem - posłuchaj teraz (13:49 minuty)
Źródła:
- Swords C., Smith M. E., Patel A., Norman G., Llewellyn A., Tysome J.R., "What are the benefits and risks of balloon dilatation of the Eustachian tube for obstructive Eustachian tube dysfunction?", Cochrane, 2025
- Ted A Meyer, Ellen M O’Malley, Rodney J Schlosser i inni, "A Randomized Controlled Trial of Balloon Dilation as a Treatment for Persistent Eustachian Tube Dysfunction With 1-Year Follow-Up", Otology & Neurotology, 39(7), 894–902, 2018
- Commonwealth Care Alliance, "Balloon Dilation of the Eustachian Tube (BDET) Medical Necessity Guideline", 2024
- David J. Lafferty, Brian J. McKinnon, "To Balloon or Not to Balloon, The Current State of Management of Eustachian Tube Dysfunction", Sage Journals, 2020
-
4.0/5 (opinie 109)