„Nie czekajmy”. Zaburzenia odżywiania to choroba całej rodziny – rozmowa ze spacjalistkami z Ośrodka Otulenie

Definicje i skala problemu

W rozmowie wybrzmiewa precyzyjne rozróżnienie: anoreksja, bulimia i kompulsywne objadanie się. Każde zaburzenie ma inny przebieg kliniczny i psychologiczny, a uproszczenia („wystarczy zacząć jeść”) są szkodliwe. Coraz częściej problem dotyczy dzieci i nastolatków, co autorzy rozmowy wiążą m.in. z rosnącą otyłością dziecięcą i presją społeczną.

Objawy w praktyce: co widzi lekarz, co widzi rodzic

• Lekarze POZ: ocena wagi i wzrostu na siatkach centylowych, powrót na kontrolę (np. za 3 mies.) w celu weryfikacji trendu; czujność na zanik miesiączki, niedokrwistość, zaburzenia elektrolitowe, złamania patologiczne.
• Rodzice: apatia, izolacja rówieśnicza i rodzinna, perfekcjonizm, spadek energii do nauki, obsesyjne gotowanie bez jedzenia, nadmierne trenowanie (również w ukryciu). Przy dłuższej niż 2–4 tygodnie zmianie funkcjonowania – warto działać.

Skąd się biorą zaburzenia odżywiania: biologia, psychologia, społeczeństwo

Gościnie podkreślają etiologię wieloczynnikową: komponent psychologiczny (regulacja emocji, doświadczenia przemocy, PTSD), czynniki genetyczne i biologiczne (rodzinne występowanie, szlaki neurochemiczne), a także presję rówieśniczą i mediów społecznościowych. Pojedynczy, krzywdzący komentarz bywa „klockiem domina”, ale rzadko jest jedyną przyczyną.

Spektrum autyzmu i wybiórczości pokarmowe

W rozmowie opisano przypadki, w których wybiórczość pokarmowa przy spektrum autyzmu prowadzi do niedożywienia i może współwystępować z zaburzeniami odżywiania. To wymaga diagnostyki neuroatypowości i długofalowej pracy nad poszerzaniem diety.

Model leczenia w Otuleniu: od kwalifikacji do turnusu

Ośrodek prowadzi program dzienny: po kwalifikacji przez terapeutę, psychiatrę i psychodietetyka pacjent uczestniczy w pięciotygodniowym turnusie. Program łączy terapię indywidualną i grupową, pracę z ciałem, konsultacje specjalistyczne „na żądanie” (np. gastroenterologia, endokrynologia) oraz obowiązkową terapię rodzinną. Celem jest nie tylko przyrost masy ciała, ale zmiana wzorców regulacji emocji i odbudowa funkcjonowania.

Rola rodziny: „choroba systemu”, nie jednostki

Zaburzenia odżywiania są nazywane „chorobą całej rodziny”. W Otuleniu standardem są co najmniej dwa spotkania rodzinne na turnus, a potem rekomendowana kontynuacja. Terapeuci uczą bliskich rozpoznawania sygnałów nawrotu, równoważenia uwagi między chorym dzieckiem a rodzeństwem oraz budowania codzienności „poza chorobą” (np. weekendowe zadania domowe).

Sport, trenerzy i presja „wyniku”

Rozmowa krytycznie opisuje realia baletu, gimnastyki, łyżwiarstwa figurowego i sportów młodzieżowych u chłopców (np. piłka nożna), gdzie padają nieodpowiedzialne komunikaty o konieczności „docięcia wagi”. To może uruchamiać anorektyczne wzorce lub ortoreksję. Zalecenie jest proste: zdrowie ponad wynik – a przy szkodliwych praktykach warto zmienić środowisko treningowe.

Nawrót i remisja: jak rozpoznawać sygnały ostrzegawcze

Ekspertki uczulają: prawidłowa waga ≠ wyzdrowienie. Pacjent i rodzina powinni znać swoje „czerwone flagi” (pogorszenie nastroju, powrót restrykcji/ćwiczeń, izolacja, „oszukiwanie” przy posiłkach). Dojrzała postawa to gotowość do krótkiej interwencji terapeutycznej przy pierwszych sygnałach.

Profilaktyka i edukacja: szkoły, social media i… ambasadorzy zdrowienia

W planach (także fundacyjnych) jest wzmacnianie działań profilaktycznych w szkołach i rodzinach – nie tylko o anoreksji, ale i kompulsywnym objadaniu się. Potrzebni są ambasadorzy remisji (również z przestrzeni social mediów), którzy oswajają temat, walczą ze stygmą i modelują zdrowe wzorce dbania o ciało.

Najważniejsze zalecenia dla lekarzy i rodziców (checklista)

Dla lekarzy (POZ/pediatrów):

• zawsze siatki centylowe i follow-up (np. 3 mies.);
• reagować na: brak/zanik miesiączki, zaburzenia elektrolitowe, niedokrwistość, złamania;
• kierować do: psychologa/psychiatry, a w razie wskazań do gastroenterologa, endokrynologa, ginekologa.

Dla rodziców/opiekunów:

• nie czekać: jeśli przez 2–4 tygodnie utrzymuje się apatia, izolacja, perfekcjonizm, obsesyjne gotowanie bez jedzenia lub nadmierne ćwiczenia, skonsultować się z pediatrą/psychologiem;
• nie „motywować” komentarzami o wyglądzie; zapewnić wsparcie emocjonalne i rytuały posiłków bez presji;
• pamiętać o rodzeństwie i własnych zasobach (psychoedukacja, grupa wsparcia).