Osocze bogatopłytkowe w leczeniu szczeliny odbytu

Zgodnie z danymi Polskiego Klubu Koloproktologii, pacjenci ze szczeliną odbytu stanowią 6-15% wszystkich pacjentów z chorobami proktologicznymi, co daje temu schorzeniu drugą pozycję częstości (po chorobie hemoroidalnej) pod względem częstości występowania. Szczelina odbytu, choć może wystąpić u chorych w każdym wieku, najczęściej dotyka osoby między 30. a 50. rokiem życia.

Powstaje najczęściej w wyniku mechanicznego uszkodzenia błony śluzowej kanału odbytu, prowadzącego do jej pęknięcia lub rozerwania. Przyczyną może być również wzmożone napięcie zwieracza wewnętrznego odbytu, czego efektem jest podwyższone ciśnienie w kanale odbytu.

Badania prowadzone przez Schoutena i wsp. wykazały, iż wzrost ciśnienia w kanale odbytu upośledza przepływ włośniczkowy, prowadząc do niedokrwienia szczeliny odbytu, co pogarsza warunki gojenia rany oraz wydłuża czas występowania dolegliwości.

Leczenie szczeliny odbytu w większości przypadków polega na leczeniu zachowawczym z zastosowaniem m.in. leków miejscowych, rozluźniających stolec, czy zmniejszających napięcie mięśnia zwieracza odbytu. Dostępna jest także metoda z osoczem bogatopłytkowym w terapii szczeliny odbytu.

Osocze bogatopłytkowe PRP – działanie i właściwości

Osocze bogatopłytkowe PRP, określane w literaturze fachowej jako PRP (ang. Plateled Rich Plasma), to materiał pozyskiwany z krwi żylnej pacjenta, składający się z koncentratu płytek krwi w niewielkiej ilości osocza. PRP zawiera najcenniejsze substancje płytek, znajdujące się w płytkach krwi oraz w osoczu.

Są to, znajdujące się w ziarnistościach płytek krwi, płytkowe czynniki wzrostu, m.in. FGF – czynnik wzrostu fibroblastów, PDGF – płytkowy czynnik wzrostu, EGF – naskórkowy czynnik wzrostu, które stymulują podziały komórkowe, przyspieszają regenerację i odbudowę tkanek, a także wpływają korzystnie na tworzenie nowych naczyń krwionośnych, dzięki czemu poprawiają mikrokrążenie w tkankach.

Ponadto zawiera białka osoczowe, np. fibrynę oraz fibronektynę, które są bardzo istotne w procesie gojenia się tkanek. PRP jest preparatem autologicznym, dzięki czemu jest całkowicie bezpieczny i pozbawiony działań niepożądanych.

W ostatnich latach pojawiły się także badania kliniczne wskazujące na skraca czas gojenia przewlekłych szczelin odbytu, a także na zmniejszaniu dolegliwości bólowych. Pierwsze analizy porównawcze z klasycznym leczeniem farmakologicznym sugerują, że PRP może być skuteczniejszą metodą u pacjentów z trudnogojącymi się ranami.

Terapia osoczem bogatopłytkowym pozwala na przyspieszenie naturalnych procesów gojenia oraz redukcję objawów, takich jak ból i krwawienie. Dzięki autologicznemu charakterowi preparatu ryzyko działań niepożądanych jest minimalne, a komfort pacjenta – wysoki.

Najważniejsze potencjalne korzyści PRP:

• Przyspieszenie epitelizacji i regeneracji tkanek.
• Redukcja bólu i krwawienia w okresie gojenia.
• Zmniejszenie ryzyka powikłań związanych z terapią.
• Możliwość zastosowania przy ranach trudnogojących się.
• Brak ryzyka reakcji immunologicznej dzięki autologii.

PRP w leczeniu szczeliny odbytu – skuteczność i mechanizm

Zastosowanie osocza bogatopłytkowego w leczeniu szczeliny odbytu ma na celu pobudzenie procesów odbudowy i regeneracji anodermy, czyli błony śluzowej wyścielającej końcowy odcinek kanału odbytu. Istotna jest również poprawa mikrokrążenia, które po powstaniu szczeliny odbytu jest znacznie pogorszone, co prowadzi do niedokrwienia anodermy i opóźnia gojenie się szczeliny.

Pacjenci poddani terapii PRP często zgłaszają zmniejszenie dolegliwości bólowych już w pierwszych tygodniach po zabiegu. Według przeglądów naukowych, odsetek całkowitego wyleczenia waha się od 60 do 80% w zależności od zastosowanej metody przygotowania koncentratu. Są to dane wciąż wymagające dalszej weryfikacji badań w dużych, randomizowanych badaniach klinicznych.

Aktualne rekomendacje międzynarodowych towarzystw koloproktologicznych wskazują, że PRP nie powinno być jeszcze traktowane jako metoda pierwszego wyboru, ale może stanowić cenną opcję terapeutyczną u chorych, u których leczenie farmakologiczne i zachowawcze okazało się nieskuteczne.

Dotychczasowe wyniki badań są obiecujące, lecz konieczne jest prowadzenie dalszych analiz na większych grupach pacjentów. Szczególnie istotne jest ustalenie długoterminowej skuteczności i porównanie PRP z innymi metodami minimalnie inwazyjnymi.

Przebieg zabiegu z użyciem PRP

Zabieg z zastosowaniem PRP składa się z dwóch kluczowych etapów – przygotowania osocza bogatopłytkowego oraz podania w postaci iniekcji (mezoterapii igłowej) w okolice szczeliny odbytu. Preparaty osocza bogatopłytkowego są stabilne przez około 8 godzin, nie można ich również zamrażać, co powoduje, że najczęściej są przygotowywane bezpośrednio przed zabiegiem.

Zabieg nie wymaga od pacjenta szczególnego przygotowania, ponieważ ilość pobieranej krwi jest niewielka. W przypadku zastosowania innowacyjnej metody separacji GPS III (Gravitional Plateled Separation System), uzyskuje się 9-krotną koncentrację płytek krwi, co dodatkowo zmniejsza ilość pobieranej od pacjenta krwi.

Sam zabieg jest mało inwazyjny, wykonywany w warunkach ambulatoryjnych i zwykle nie wymaga hospitalizacji. Pacjent może wrócić do codziennych aktywności w ciągu 1–2 dni, co sprawia, że metoda ta jest wygodna i coraz częściej wybierana przez chorych.

Nowe prace badawcze z lat 2022–2023 podkreślają także potencjał łączenia PRP z innymi metodami minimalnie inwazyjnymi, np. toksyną botulinową, co pozwala uzyskać lepsze wyniki kliniczne.

Po podaniu PRP pacjenci mogą odczuwać krótkotrwały dyskomfort lub niewielkie dolegliwości bólowe w miejscu iniekcji, jednak zwykle ustępują w ciągu kilkunastu godzin. Nie ma potrzeby długotrwałej rekonwalescencji.

Wskazania, przeciwwskazania i profilaktyka

PRP znajduje zastosowanie przede wszystkim w leczeniu przewlekłych szczelin odbytu, które nie reagują na leczenie farmakologiczne lub nawracają po początkowej poprawie. U pacjentów z ostrymi szczelinami zwykle stosuje się metody mniej inwazyjne, a osocze bogatopłytkowe rozważa się dopiero przy braku oczekiwanych efektów.

Przeciwwskazania do zabiegu obejmują m.in. aktywne infekcje w okolicy odbytu, choroby nowotworowe w tym rejonie, a także zaburzenia krzepnięcia krwi. Istotne jest również prawidłowe przygotowanie pacjenta – szczególnie w zakresie oceny morfologii krwi i parametrów krzepnięcia.

Po leczeniu kluczowe znaczenie ma profilaktyka nawrotów. Obejmuje ona stosowanie diety bogatej w błonnik, odpowiednie nawodnienie, unikanie zaparć i długotrwałego siedzenia. Wdrożenie zdrowego stylu życia znacząco poprawia długoterminowe efekty terapii PRP.

Profilaktyka nawrotów – praktyczne zalecenia:

• Zwiększ podaż błonnika w diecie i płynów.
• Unikaj przewlekłego parcia oraz zaparć.
• Rób przerwy od długotrwałego siedzenia.
• Dbaj o regularną aktywność fizyczną.
• Utrzymuj właściwą higienę okolicy odbytu.