Wędzidełko języka - kiedy podcinać? Jak leczyć naderwane wędzidełko?

Jak tworzy się wędzidełko?

W odpowiedzi na tak podstawowe pytanie należy zacząć od tego, kiedy wędzidełko zaczyna kształtować się w ludzkim organizmie. Jest to dość wcześnie, gdyż już w pierwszych tygodniach ciąży. Za twór będący zalążkiem wędzidełka uznaje się sublingua. Tak jak wędzidełko, łączy on dno jamy ustnej z językiem. Jednak w dalszym procesie, nazywanym apoptozą, dochodzi do naturalnego obumierania komórek, przez co wędzidełko umiejscawia się bardziej z tyłu, a jednocześnie wyraźniej zarysowuje się kształt przedniej części języka.

Ten proces jest zatem kluczowy dla prawidłowego rozwoju wędzidełka. Jeśli przebiega on właściwie, tkanka jest jędrna, przez co język porusza się swobodnie. Jednak w przypadku pojawienia się zaburzeń dochodzi do znacznego ograniczenia ruchomości języka. Proces kształtowania się wędzidełka patologicznego znany jest jako ankyloglossia, czyli ankyloglosja. Warto pamiętać, że nawet jeśli wędzidełko jest krótsze, to ostatecznie o problemie decyduje przede wszystkim jego wpływ na funkcję (ssanie, połykanie, mówienie), a nie sam wygląd.

Ankyloglosja - objawy i diagnoza

Ankyloglosja to bardzo powszechna wada rozwojowa jamy ustnej. Nieprawidłowości w wędzidełku mogą być związane z jego długością, grubością, szerokością oraz z umiejscowieniem. Owe zaburzenia ograniczają podstawowe czynności biologiczne.

Objawy skróconego wędzidełka języka:

• 

  trudności z żuciem i gryzieniem - którym mogą towarzyszyć nieumiejętność obróbki kęsa oraz nadwrażliwość śluzówki jamy ustnej; może to prowadzić do zbyt częstego pojawiania się odruchu wymiotnego;

• gorsze oddychanie;

• problemy z połykaniem;

• nieefektywne ssanie - może prowadzić do pojawienia się takich nieprawidłowości jak wada zgryzu; wywołana nieprawidłową motoryką języka może wiązać się z przemieszczaniem się zębów, ścieraniem się siekaczy i nieprawidłowościami stawu skroniowo-żuchwowego;

• wady postawy - są pochodnymi wady zgryzu;

• problemy stomatologiczne - choroby przyzębia, zaniki kostne, odkładanie się kamienia nazębnego, a w konsekwencji - próchnica;

• nadmierne ślinienie się;

• trudności w artykułowaniu słów - dzieje się tak, ponieważ dzieci z ankyloglosją nadmiernie wypychają język do przodu, co wywołuje tzw. sygmatyzm międzyzębowy, znany jako seplenienie. To wiąże się z niepoprawnym wypowiadaniem takich głosek jak „r”, „l” lub „d”. Destabilizacja pracy kości gnykowej wynikająca z ankyloglosji może prowadzić do niewłaściwej fonacji, czyli do pochrząkiwania, chrypki lub dysfonii.

Ankyloglosja jest zatem problemem logopedycznym, fizjoterapeutycznym, stomatologicznym i ortodontycznym. Mało tego, nieprawidłowość ta, jako że obniża umiejętność ssania, może być bardzo dużym problemem dla niemowląt podczas karmienia piersią. Przyjmowanie pokarmu może być dla nich bolesne, co znacząco zaburza proces laktacji zarówno z punktu widzenia dziecka, jak i matki. Dziecko bowiem zbyt szybko oducza się czynności ssania.

Diagnostyka ankyloglosji

Diagnozowanie ankyloglosji powinno obejmować ocenę funkcji motorycznych języka oraz ewentualne testy logopedyczne w przypadku dzieci. Coraz częściej korzysta się z wystandaryzowanych skal oceny funkcji języka. W praktyce klinicznej bierze się pod uwagę zarówno cechy anatomiczne, jak i to, czy wędzidełko realnie utrudnia ssanie, połykanie, żucie, artykulację lub higienę jamy ustnej.

Przykładowe skale oceny ankyloglosji:

• klasyfikacja anatomiczna typów 1–4 (od wędzidełka przedniego po tylne),
• ocena długości wolnej części języka według skali Kotlowa: norma powyżej ok. 16 mm, klasa I (łagodna) 12–16 mm, klasa II (umiarkowana) 8–11 mm, klasa III (ciężka) 3–7 mm, klasa IV (bardzo ciężka) poniżej 3 mm.

Kontrowersje i mity na temat wędzidełka językowego

Wokół funkcjonowania wędzidełka językowego powstało niegdyś wiele przeczących sobie teorii. Ogólnie przyjętą i tym samym najbardziej racjonalną wydaje się ta, według której nieprawidłowości w tym obszarze da się wyeliminować jedynie poprzez frenotomię, czyli chirurgiczne podcinanie wędzidełka. Tymczasem jeszcze w niektórych kręgach medycznych utrzymują się niesprawdzone informacje dotyczące sposobów leczenia tej przypadłości.

Czy można rozciągnąć wędzidełko języka?

Otóż nieprawdziwe jest twierdzenie, że skrócone wędzidełko językowe da się rozciągnąć, wydłużyć, rozćwiczyć lub rozmasować. Takie rozwiązania są nieskuteczne i mogą tylko narazić pacjenta na niepotrzebny ból. Wędzidełko bowiem zbudowane jest z białka odpornego na rozciąganie.

Jednocześnie warto dodać, że terapia logopedyczna i ćwiczenia potrafią u części osób poprawić funkcję języka na tyle, by odsunąć lub nawet uniknąć zabiegu — dotyczy to głównie łagodniejszych postaci ankyloglosji, po rzetelnej ocenie specjalistów.

Bezpieczeństwo frenotomii

Kolejne kontrowersje dotyczą już samego zabiegu podcinania wędzidełka, które wydaje się skuteczną formą leczenia tej dolegliwości. Zarzuca się, że frenotomia jest niebezpieczna. Zabieg wykonywany przez doświadczony zespół ma zwykle niskie ryzyko powikłań i jest krótki, ale — jak każdy zabieg — nie jest całkowicie pozbawiony ryzyka.

Możliwe powikłania to m.in.:

• krwawienie,
• dolegliwości bólowe,
• nadmierne bliznowacenie,
• konieczność reoperacji,
• rzadko zdarzają się zakażenia czy reakcje alergiczne na środek znieczulający.

Kiedy i jak podciąć wędzidełko języka?

Za diagnozowanie schorzeń wędzidełka nie odpowiada wyłącznie jeden specjalista. Kwalifikacja do frenotomii powinna być decyzją wielospecjalistyczną — u dzieci zwykle pediatry, otolaryngologa (laryngologa dziecięcego) lub chirurga stomatologicznego we współpracy z logopedą/neurologopedą, a w razie potrzeby także doradcą laktacyjnym i ortodontą. Zespół ocenia, jak wędzidełko wpływa na mobilność języka oraz jakie ma to przełożenie na ssanie, oddychanie, połykanie, artykulację i higienę jamy ustnej.

Wskazania do podcięcia wędzidełka

W praktyce o podcięciu myśli się wtedy, kiedy występuje istotne ograniczenie funkcji, mimo wdrożenia zaleceń niefarmakologicznych.

Wskazania do podcięcia wędzidełka u niemowląt to np.:

• trudności z efektywnym karmieniem przy piersi,
• słaby transfer mleka,
• bolesność i poranienia brodawek u matki,
• krótki, męczący się oddech przy ssaniu,
• niewystarczający przyrost masy ciała.

U starszych dzieci i dorosłych wskazaniami mogą być:

• utrwalone problemy z unoszeniem i lateralizacją języka,
• kompensacyjne nawyki połykania,
• nawracające problemy stomatologiczne lub zgryzowe,
• trudności artykulacyjne utrzymujące się pomimo terapii.

Rehabilitacja po zabiegu

Frenotomia, czyli chirurgiczne podcięcie wędzidełka językowego, często bywa wspierana odpowiednimi ćwiczeniami i masażami przed zabiegiem, aby przygotować tkanki i nauczyć właściwych wzorców ruchu języka. Po zabiegu ćwiczenia są zazwyczaj zalecane, by zmniejszyć ryzyko nieprawidłowego gojenia i przykurczu.

Rehabilitacja po frenotomii jest kluczowa dla uzyskania pełnych efektów zabiegu. Zaleca się ćwiczenia języka polegające na jego unoszeniu i operowaniu nim w różnych kierunkach, aby zapewnić pełną jego mobilność i funkcjonalność w przyszłości. U niemowląt karmienie piersią bezpośrednio po zabiegu (o ile lekarz nie zaleci inaczej) pomaga uspokoić dziecko i ograniczyć krwawienie.

Przeciwskazania do frenotomii wędzidełka języka

Przed udaniem się na zabieg podcięcia wędzidełka językowego przede wszystkim należy zapoznać się z listą przeciwwskazań, która nie jest zbyt długa.

Przeciwwskazania do zabiegu:

• wrodzone choroby jednostki ruchowej;
• zaburzenia krzepnięcia krwi.

W praktyce klinicznej bierze się pod uwagę także przeciwwskazania względne, takie jak: aktywne stany zapalne lub zakażenia w jamie ustnej (np. afty, pleśniawki), poważne, niewyrównane choroby ogólnoustrojowe, uczulenie na planowany środek znieczulający (wymaga to modyfikacji znieczulenia lub odroczenia), nieprawidłowości naczyniowe dna jamy ustnej (np. naczyniaki) oraz sytuacje anatomiczne lub oddechowe wymagające innej ścieżki leczenia. Ostateczna decyzja zapada po konsultacji z lekarzem kwalifikującym.

Zdarza się, że podcięcie wędzidełka językowego nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Bywa to powodem do przeprowadzenia powtórnej operacji. Wszystkie niepokojące objawy po zabiegu, takie jak ból czy nadmierne krwawienie, powinny być niezwłocznie konsultowane z lekarzem prowadzącym.

Naderwane wędzidełko języka – co robić?

Naderwane wędzidełko języka – co robić? Do naderwania wędzidełka może dojść wskutek urazu (np. uderzenia, nagłego pociągnięcia języka). Niewielkie pęknięcia zwykle goją się samoistnie.

W pierwszej kolejności należy ucisnąć jałowym gazikiem miejsce krwawienia przez kilka minut, zachować czystość w jamie ustnej, zastosować chłodny okład zewnętrznie i przejść na miękką, łagodną dietę na kilka dni. W razie bólu można sięgnąć po leki przeciwbólowe zalecone przez lekarza. W okresie gojenia należy obserwować ranę pod kątem objawów zakażenia (narastający ból, obrzęk, zaczerwienienie, nieprzyjemny zapach, gorączka).

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Kiedy zgłosić się do lekarza w przypadku naderwania? Jeśli rana jest głęboka lub szeroko rozchylona, krwawienie nie ustępuje mimo ucisku, doszło do urazu zębów lub innych struktur w jamie ustnej, pojawia się gorączka lub objawy zakażenia, albo jeśli uraz dotyczy małego dziecka – konieczna jest ocena przez lekarza (pediatrę, otolaryngologa lub stomatologa). Czasem potrzebne jest zszycie rany.

Warto też zaplanować kontrolę u specjalisty po wygojeniu, ponieważ blizna po naderwaniu może sporadycznie prowadzić do ponownego ograniczenia ruchu języka lub — przeciwnie — poluzować jego zakres i wymaga to indywidualnej oceny funkcjonalnej.