Czy do chirurga naczyniowego trzeba mieć skierowanie?

Składniki odżywcze i tlen są dostarczane do wszystkich komórek i tkanek organizmu za pośrednictwem naczyń krwionośnych. Wspomniany fakt dowodzi, że struktury transportujące krew odgrywają niezwykle ważną rolę w organizmie. Między innymi z tego powodu groźne mogą być schorzenia dotyczące tych struktur.

Choroby naczyń krwionośnych diagnozują i leczą specjaliści chirurgii naczyniowej. Lekarze zajmujący się tą dziedziną leczą szereg różnych jednostek chorobowych, w tym żylaki kończyn dolnych, tętniaki różnych naczyń czy zwężenia tętnic szyjnych. Pacjenci nie odwiedzają jednak chirurga naczyniowego bez powodu — do wizyty skłaniają ich pojawiające się objawy.

Chirurgia naczyniowa obejmuje również ocenę czynników ryzyka, profilaktykę i długoterminowe leczenie naczyniowe, a w razie potrzeby kwalifikację do zabiegów.

Chirurg naczyniowy – czym się zajmuje?

Chirurgia naczyniowa zajmuje się rozpoznawaniem, leczeniem i profilaktyką chorób tętnic i żył w różnych lokalizacjach, a także kwalifikacją do procedur małoinwazyjnych i operacyjnych.

Specjalista naczyniowy leczy m.in. następujące jednostki chorobowe:

• Choroba tętnic obwodowych (miażdżycowe zwężenia tętnic kończyn dolnych) — ból łydek podczas chodzenia, chłodne stopy, spowolnione gojenie ran.
• Tętniaki (np. aorty brzusznej lub piersiowej, tętnic obwodowych) — często długo bezobjawowe; duże lub szybko rosnące wymagają interwencji.
• Zwężenia tętnic szyjnych — ryzyko TIA/udaru; rozważa się leczenie naczyniowe zabiegowe u wybranych chorych.
• Przewlekła niewydolność żylna i żylaki kończyn dolnych — obrzęki, ból, przebarwienia, owrzodzenia żylne.
• Zakrzepica żył głębokich i następstwa (zespół pozakrzepowy) — obrzęk, ból, ryzyko zatorowości płucnej.
• Owrzodzenia troficzne, powikłania stopy cukrzycowej, urazy naczyń, przetoki i dostępy naczyniowe (np. do hemodializy).

Objawy chorób naczyń – kiedy zgłosić się do specjalisty?

Dolegliwości pojawiające się w przebiegu chorób naczyniowych mogą mieć rozmaity charakter. Jednym z potencjalnych objawów jest ból, odczuwany m.in. w obrębie kończyn dolnych. Może on wynikać ze zwężenia światła naczyń tętniczych, wskutek czego — okresowo lub stale — dochodzi do niedokrwienia tkanek.

Zwężenia naczyń krwionośnych mogą skutkować nie tylko bólem. Innym problemem związanym z tym zjawiskiem bywają okresowe utraty przytomności, wynikające ze zbyt małego dopływu krwi do ośrodkowego układu nerwowego. Może do tego dochodzić na skutek zwężeń zlokalizowanych w obrębie tętnic szyjnych.

W razie występowania okresowych objawów neurologicznych (np. nagłych omdleń) wskazana jest konsultacja u specjalisty naczyniowego — zwężenie może się z czasem pogłębiać i doprowadzić nawet do zagrożenia życia.

Żylaki i niewydolność żylna

Odwrotna do wcześniej opisywanych sytuacja — poszerzenie naczyń żylnych — również może być przyczyną wizyty u chirurga naczyniowego. Żylaki kończyn dolnych w początkowych stadiach stanowią głównie defekt estetyczny, lecz bardziej zaawansowane zmiany mogą być groźne dla zdrowia.

Patologiczne poszerzenie żył może powodować obrzęki kończyn dolnych i ból, a zaleganie krwi w żylakach sprzyja powstawaniu zakrzepów. Są one niezwykle niebezpieczne, ponieważ — jeśli oderwą się i popłyną z prądem krwi — mogą zamknąć światło naczyń i doprowadzić do rozwoju np. zatorowości płucnej. Takie ryzyko stanowi jedną z przyczyn, dla których pacjenci z żylakami powinni zasięgnąć porady specjalisty.

Inne objawy, przy których warto rozważyć wizytę u chirurga naczyniowego:

• zaburzenia czucia w obrębie kończyn,
• pojawianie się bólu podczas chodzenia (tzw. chromanie przestankowe),
• dolegliwości związane z tzw. stopą cukrzycową (wynikające z procesów miażdżycowych w przebiegu cukrzycy, polegające m.in. na zasinieniu skóry stopy, bólu tej okolicy oraz zwiększonej skłonności do tworzenia się ran na stopie),
• trudno gojące się rany na podudziach lub stopach, przebarwienia skóry wokół kostek,
• pulsujący guz w jamie brzusznej, nowe lub nasilające się bóle pleców/brzucha.

Inne sygnały ostrzegawcze

Choroby naczyniowe mogą objawiać się również brakiem pulsacji w niektórych tętnicach, zimnymi kończynami oraz zmianą koloru skóry na blade odcienie. Często te objawy są ignorowane przez pacjentów, co może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Dlatego ważne jest, aby w przypadku zauważenia takich objawów, niezwłocznie udać się na konsultację do chirurga naczyniowego.

Diagnostyka i leczenie chorób naczyń

Diagnostyka w chirurgii naczyniowej opiera się przede wszystkim na badaniu USG Doppler (ocena przepływów i drożności naczyń). W razie potrzeby wykonuje się pomiar wskaźnika kostka–ramię (ABI), tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny z angiografią, a także klasyczną angiografię w trakcie planowania zabiegów.

Badania naczyniowe (USG Doppler, ABI, TK/MR, angiografia)

Możliwości terapii obejmują zarówno postępowanie zachowawcze, jak i procedury zabiegowe.

Metody leczenia:

• Leczenie nieinwazyjne: modyfikacja stylu życia (zaprzestanie palenia, regularny marsz), farmakoterapia (np. leki przeciwpłytkowe, statyny w chorobie tętnic obwodowych; leki przeciwkrzepliwe w zakrzepicy), kompresjoterapia w niewydolności żylnej, pielęgnacja ran i rehabilitacja.

• Techniki małoinwazyjne (endowaskularne): angioplastyka balonowa i stentowanie zwężeń tętnic, przezskórne leczenie zwężeń tętnic szyjnych, wewnątrznaczyniowe leczenie tętniaków (EVAR/TEVAR), ablacje żylne (laserowe lub prądami o częstotliwości radiowej), skleroterapia i kleje tkankowe w leczeniu żylaków.

• Operacje klasyczne (otwarte): pomostowania (bypassy) tętnicze, endarterektomia tętnicy szyjnej, rekonstrukcje i protezowanie naczyń, klasyczne operacje tętniaków — stosowane, gdy leczenie endowaskularne nie jest możliwe lub nie będzie wystarczająco skuteczne.

Wybór metody leczenia naczyniowego jest zawsze indywidualny i zależy od lokalizacji oraz nasilenia zmian, chorób towarzyszących i ryzyka powikłań. Techniki małoinwazyjne często umożliwiają krótszy pobyt w szpitalu i szybszy powrót do aktywności, ale nie u każdego będą optymalne.

O kwalifikacji, bezpieczeństwie i przewidywanej skuteczności informuje pacjenta chirurg naczyniowy podczas konsultacji.

Profilaktyka chorób naczyń

Profilaktyka ma kluczowe znaczenie dla zdrowia naczyń.

Aby zmniejszyć ryzyko chorób tętnic i żył, warto:

• rzucić palenie,
• kontrolować ciśnienie tętnicze,
• poziom cholesterolu i glikemię,
• utrzymywać prawidłową masę ciała,
• regularnie spacerować (trening marszowy szczególnie pomaga w chorobie tętnic obwodowych),
• unikać długotrwałego stania lub siedzenia bez ruchu (robić przerwy na krótki spacer).

W przewlekłej niewydolności żylnej — stosować dobrze dobrane wyroby uciskowe po zaleceniu przez lekarza.

Regularne wizyty kontrolne i wczesna diagnostyka pomagają wykrywać zmiany naczyniowe na etapie bezobjawowym i ograniczać ryzyko powikłań.

Badania przesiewowe i kiedy na SOR

Wczesne wykrywanie jest możliwe dzięki prostym badaniom, takim jak USG Doppler. W wybranych grupach ryzyka lekarz może rozważyć badania przesiewowe, np. ocenę aorty brzusznej pod kątem tętniaka u starszych pacjentów, czy pomiar ABI przy objawach chromania.

W razie nagłych objawów (np. nagły, silny ból kończyny z jej zblednięciem i oziębieniem, objawy sugerujące TIA/udar lub podejrzenie pęknięcia tętniaka) należy pilnie zgłosić się na SOR.

Skierowanie do chirurga naczyniowego – czy jest potrzebne?

Konsultacja u chirurga naczyniowego znajduje się wśród świadczeń refundowanych przez NFZ, jednak chcąc odwiedzić specjalistę bezpłatnie, należy posiadać skierowanie od lekarza pierwszego kontaktu lub innego lekarza ubezpieczenia zdrowotnego.

W stanach nagłego zagrożenia zdrowia lub życia pomoc uzyskuje się w SOR/izbie przyjęć — skierowanie nie jest wtedy wymagane.

NFZ a wizyta prywatna

Skierowanie nie jest wymagane w przypadku wizyty w prywatnych placówkach medycznych, co często pozwala na szybsze umówienie się na konsultację. Terminy i koszty są zmienne i zależą od lokalizacji oraz zakresu usług, dlatego warto sprawdzić aktualne informacje w wybranej placówce.

Niezależnie od ścieżki (publicznej lub prywatnej), na wizytę warto zabrać dotychczasową dokumentację medyczną (wyniki USG, TK/MR, listę przyjmowanych leków), co ułatwi zaplanowanie bezpiecznego i skutecznego leczenia naczyniowego.

Pamiętaj, że szybka konsultacja u chirurga naczyniowego i wdrożenie odpowiedniej profilaktyki zwiększają szansę na skuteczne, bezpieczne i mniej inwazyjne leczenie chorób naczyń.